Шотландия ұлттық өзіндігі және ортақ мәдениеті

Кіріспе

Шотландияның ұлттық бірегейлігі және ортақ мәдениеті

Шотландияның ұлттық бірегейлігі – шотланд халқының ортақ және ерекше мәдениеті, тілдері және дәстүрлерінде бейнеленген ұлттық бірегейлік сезімін білдіретін термин. Гейл, шотланд және шотланд ағылшын тілдерінің арасында айырмашылықтар болғанымен, адамдар оларды шотланд тілдері ретінде біріктіріп қарастырады, сондай-ақ өңірлік немесе жергілікті бірегейлік сезімімен байланыстырады. Глазго, Сыртқы Гебрид аралдары, Оркней, Шетланд, Шотландияның солтүстік-шығысы және Шотландия шекарасы сияқты Шотландияның аймақтары шотланд ұлттық бірегейлігімен қатар, өңірлік бірегейлік сезімін де сақтайды.

Ерте орта ғасырлар

Орта ғасырдың басында қазіргі Шотландия төрт негізгі этникалық топ пен мемлекетке бөлінген еді. Шығыста Фортриу патшалары билігіне бағынған пиктілер болды. Батыста ирланд аралдарымен тығыз байланысы бар, Гейл (Гойдел) тілінде сөйлейтін Даль Риата халқы болды, олар осы аралдардан "шотландтар" деген атты әкелді. Оңтүстік-батыста британдық (бритондық) Стратклайд мемлекеті орналасқан, оны көбінесе Альт Клут деп атады. Соңында "ағылшындар", яғни англдар, герман халқы болды, олар Ұлыбританияда бірнеше мемлекет құрды, соның ішінде қазіргі Шотландияның оңтүстік-шығысында орналасқан Берниция мемлекеті де бар еді. Сегізінші ғасырдың соңында бұл жағдай викингтердің шабуылдарының басталуымен өзгерді, олар Галлоуэй, Оркней, Шетланд және Гебрид аралдарына қоныстанды. Бұл қауіптер пикті мемлекеттерінің гаэль тіліне өту процесін үдеткен болуы мүмкін, олар гаэль тілі мен салтын қабылдады. Гаэль және пикті таждардың бірігуі де болды. 900 жылы біріккен мемлекеттің патшасы ретінде қайтыс болған Домналь II (Дональд II) rí Alban (яғни Альба патшасы) деп аталған алғашқы адам болды.

Орта ғасырдың аяғы

Жоғары орта ғасырларда "шот" сөзін шотландтар тек шетелдіктерге өздерін сипаттау үшін қолданған, олардың арасында бұл ең көп таралған сөз болды. Олар өздерін Альбанах немесе жай ғана Гайдель деп атады. "Шот" және "Гайдель" екеуі де оларды Ирландияның көптеген тұрғындарымен байланыстыратын этникалық атаулар болды. XIII ғасырдың басында "De Situ Albanie" атты еңбектің авторы былай деп жазды: "Арегатель [Аргилл] деген атау шотландтар мен ирландтардың шекарасын білдіреді, себебі барлық шотландтар мен ирландтар жалпы түрде "Гаттели" деп аталады". Шотландия галликалық, француз және германдық этникалық айырмашылықтардан жоғары тұратын бірлікке ие болды және кезеңнің соңында латын, француз және ағылшын тілдеріндегі "шот" сөзі шотланд патшасының барлық поддандысы үшін қолданылатын болды. Шотландияның көптілді шот-норманды монархтары және гаэль мен шот-норманды аристократиясы "Мемлекет қауымдастығының" құрамына кірді, онда этникалық айырмашылықтар Ирландия мен Уэльстегіден кем маңызды болды. Бұл ұлттық ерекшелік Англияның елді басып алу әрекеттеріне қарсы және әлеуметтік-мәдени өзгерістер нәтижесінде қалыптасты. Англияға деген қарсылық Шотландияның сыртқы саясатына он бесінші ғасырға дейін үстемдік етті, бұл Джеймс III және Джеймс IV сияқты шотланд корольдеріне оңтүстік көршілерімен бейбітшілік саясатын жүргізуді өте қиын етті. Атап айтқанда, Арброт декларациясы Англияның агрессиясына қарсы тұрып, Шотландияның ежелгі ерекшелігін растады, сондай-ақ корольдың Шотландия қауымдастығының тәуелсіздігін қорғау рөлі екенін дәлелдеді. Бұл құжат алғашқы "ұлттық егемендік теориясы" ретінде қарастырылды.

Орта ғасырдың соңы

Кейінгі орта ғасырлар шотландтық ұлттық ерекшеліктің алғаш рет қалыптасқан дәуірі ретінде қарастырылады, бұл елдің Роберт Брюс және Уильям Уоллес сияқты тұлғалардың басшылығымен ағылшынның елді басып алу әрекеттеріне қарсы тұруының және әлеуметтік, мәдени өзгерістердің нәтижесінде болды. Шотландияға жасалған ағылшын шабуылдары мен араласуы ұлттық бірлік сезімін және Англияға деген жеккөрушілікті тудырды деп саналады, бұл шотландтық сыртқы саясатына он бесінші ғасырға дейін үстемдік етті, Джеймс III және Джеймс IV сияқты шотландтық корольдерге оңтүстік көршілерімен бейбітшілік саясатын жүргізуді өте қиын етті. Шотландтардың мифологиялық шығу тегін Джон Фордун (1320–1384 жж.) жүйеледі, олардың тегі грек князі Гателус пен оның египеттік әйелі Скотадан басталады, бұл оларға гректер жеңген трояндықтардан шыққандарын мәлімдеген ағылшындарға қарағанда жоғарылығын дәлелдеуге мүмкіндік берді. Әндірдің белгісі ретіндегі қарапайым символдың пайда болуы XIV ғасырдың соңына дейін жетеді; 1385 жылы Шотландия Парламенті шотландтық сарбаздардың өздерін анықтау үшін алдынан да, артынан да ақ Әндір айқышын тағуын бұйырды. Әндір айқышының көк түсті фонда бейнеленуі кем дегенде XV ғасырдан басталады. Әндір айқышының ту ретінде ең алғашқы айғағы 1503 жылға жатқан Веналық сағат кітабында кездеседі. Батыс Еуропаның көптеген монархиялары сияқты, XV ғасырда шотландтық тәж Бургундия сарайының үлгісін қабылдады, формальдық пен сән-салтанат арқылы өзін мәдени және саяси өмірдің ортасына қойып, көрнектілік, рәсімдер мен сән-салтанатпен сипатталды, бұл жаңа сарайлар мен өнерді қолдау арқылы көрінді. Ренессанс идеялары үкіметке қатысты көзқарастарға әсер ете бастады, бұл «жаңа» немесе Ренессанс монархиясы деп аталды, ол монархтың мәртебесі мен маңыздылығын баса көрсетті. «Патша өз патшалығында император» деген римдік құқық принципі XV ғасырдың ортасынан бастап Шотландияда қолданыс тапты. 1469 жылы Парламент Джеймс III-тің өзінің мемлекеті ішінде «толық билік пен империяға» ие екенін жариялаған заңды қабылдады. Қысқа ғана жеке билігі кезінде Шотландия королевасы Мэри француз сарайында өскен көптеген әсем сарайлық шараларды әкелді, монархияның қайта жандануын көрсетуге және ұлттық бірлікті нығайтуға арналған кештер, маскарадтар мен тойлар ұйымдастырылды. Алайда, оның жеке билігі азаматтық соғысқа, биліктен шеттетілуге, түрмеге қамалуға және Англияда өлім жазасына кесілуге әкелді. Оның кішкентай ұлы Джеймс VI 1567 жылы Шотландия королі болып тағайындалды. Жаңа заманның басында гаэл тілі үш ғасыр бойы географиялық тұрғыдан төмендеп, тек Таулы жерлер мен Аралдарға ғана шектелген екінші дәрежелі тілге айналды. Ол біртіндеп орта шотланд тілімен алмастырылды, ол ақсүйектер мен көпшілік халықтың тіліне айналды. Шотланд тілі көне ағылшын тілінен, сондай-ақ гаэл және француз тілдерінің әсерінен туындады. XV ғасырда ол Инглиш деп аталды және солтүстік Англияда сөйленетін тілге өте жақын болды, бірақ XVI ғасырға қарай Англияда дамыған тілдерден тәуелсіз орфографиялық және әдеби нормаларды қалыптастырды. XVI ғасырдың ортасынан бастап шотланд тілінің жазуына Англияның оңтүстік ағылшын тілінің дамуы әсер етті. Англияда басылған кітаптардың артуымен Шотландияда жазудың көп бөлігі ағылшын үлгісімен жасала бастады. Көптеген алдыңғыларынан айырмашылығы, Джеймс VI гаэл мәдениетін жек көретін. Реформациядан кейін Шотландияның барлығын білдіретін ұлттық шіркеу құрылды. Ол ұлттық мақтаныш нышанына айналды және оны көршілес Англиядағы реформаланбаған шіркеумен жиі салыстырды. Джейн Доусон шотландтардың Англия мен Франция арасындағы Британия үстемдігі үшін күресте ұлттық мәртебесінен айырылуы олардың діни жетістіктерін баса көрсетуіне әкелген болуы мүмкін деп болжайды. Құдаймен жасалған келісім туралы теологиялық көзқарас қалыптасты. Көптеген шотландтар өз елін жаңа Израиль деп санады және өздерін Мәсіх күштері мен Антихрист күштері арасындағы күреске қатысқан қасиетті халық деп есептеді, соңғысы қайта жанданып келе жатқан папствомен және Рим-католик шіркеуімен байланысты болды. Бұл көзқарас 1572 жылы Франциядағы Сен-Бартоломей қырғыны және 1588 жылы испан армадасы сияқты реформаланған діннің қауіп-қатер астында екенін көрсеткен басқа оқиғалармен күшейтілді. Осы кезеңде халыққа тараған баспаның көмегімен патриоттық әдебиет өркендеді. Джон Барбур және Роберт Генрисонның ортағасырлық поэзиясының және Дэвид Линдсейдің пьесаларының жаңа басылымдары жаңа аудиторияға ие болды.

The late Middle Ages has often been seen as the era in which Scottish national identity was initially forged, in opposition to English attempts to annexe the country, led by figures such as Robert the Bruce and William Wallace and as a result of social and cultural changes. English invasions and interference in Scotland have been judged to have created a sense of national unity and a hatred towards England which dominated Scottish foreign policy well into the fifteenth century, making it extremely difficult for Scottish kings like James III and James IV to pursue policies of peace towards their southern neighbour. The origin myth of the Scots, systematised by John of Fordun (c. 1320 c. 1384), traced their beginnings from the Greek prince Gathelus and his Egyptian wife Scota, allowing them to argue superiority over the English, who claimed their descent from the Trojans, who had been defeated by the Greeks. Use of a simplified symbol associated with Saint Andrew, the saltire, has its origins in the late fourteenth century; the Parliament of Scotland decreed in 1385 that Scottish soldiers wear a white Saint Andrew's Cross on their person, both in front and behind, for the purpose of identification. Use of a blue background for the Saint Andrew's Cross is said to date from at least the fifteenth century. The earliest reference to the Saint Andrew's Cross as a flag is to be found in the Vienna Book of Hours, circa 1503. Like most western European monarchies, the Scottish crown in the fifteenth century adopted the example of the Burgundian court, through formality and elegance putting itself at the centre of culture and political life, defined with display, ritual and pageantry, reflected in elaborate new palaces and patronage of the arts. Renaissance ideas began to influence views on government, described as New or Renaissance monarchy, which emphasised the status and significance of the monarch. The Roman Law principle that "a king is emperor in his own kingdom" can be seen in Scotland from the mid fifteenth century. In 1469 Parliament passed an act that declared that James III possessed "full jurisdiction and empire within his realm". During her brief personal rule Mary, Queen of Scots brought many of the elaborate court activities that she had grown up with at the French court, with balls, masques and celebrations, designed to illustrate the resurgence of the monarchy and to facilitate national unity. However, her personal reign ended in civil war, deposition, imprisonment and execution in England. Her infant son James VI was crowned King of Scots in 1567. By the early modern era Gaelic had been in geographical decline for three centuries and had begun to be a second class language, confined to the Highlands and Islands. It was gradually being replaced by Middle Scots, which became the language of both the nobility and the majority population. Scots was derived substantially from Old English, with Gaelic and French influences. It was called Inglyshe in the fifteenth century and was very close to the language spoken in northern England, but by the sixteenth century it had established orthographic and literary norms largely independent of those developing in England. From the mid sixteenth century, written Scots was increasingly influenced by the developing Standard English of Southern England due to developments in royal and political interactions with England. With the increasing influence and availability of books printed in England, most writing in Scotland came to be done in the English fashion. Unlike many of his predecessors, James VI generally despised Gaelic culture. After the Reformation there was the development of a national kirk that claimed to represent all of Scotland. It became the subject of national pride, and was often compared with the less clearly reformed church in neighbouring England. Jane Dawson suggests that the loss of national standing in the contest for dominance of Britain between England and France suffered by the Scots, may have led them to stress their religious achievements. A theology developed that saw the kingdom as in a covenant relationship with God. Many Scots saw their country as a new Israel and themselves as a holy people engaged in a struggle between the forces of Christ and Antichrist, the latter being identified with the resurgent papacy and the Roman Catholic Church. This view was reinforced by events elsewhere that demonstrated that Reformed religion was under threat, such as the 1572 massacre of St Bartholomew in France and the Spanish Armada in 1588. This period also saw a growth of a patriotic literature facilitated by the rise of popular printing. Published editions of medieval poetry by John Barbour and Robert Henryson and the plays of David Lyndsay all gained a new audience.

XVII ғасыр

1603 жылы шотланд королі Джеймс VI Англия корольдігінің тағына мұрагер болды және Эдинбургтен Лондонға кетті, онда ол Джеймс I ретінде билік жүргізді. Одақ жеке немесе династиялық одақ болды, короналар Джеймстің «Ұлыбританияның» жаңа «империялық» тағын құруға жасаған барлық күш-жігеріне қарамастан, екі бөлек және тәуелсіз қалды. Джеймс өзінің корольдік құқықтарын «Ұлыбритания королі» атағын қабылдауға, сондай-ақ өзінің сарайы мен тұлғасына британдық сипат беруге және Англия мен Шотландия арасында саяси одақ құруға пайдаланды. Екі парламент одақ туралы келіссөздер жүргізу үшін комиссия құрып, екі ел арасындағы одақ шартын жасады. Бірақ саяси одақ идеясы көпке ұнаған жоқ, ал Джеймс жеделдетілген одақ саясатын тоқтатқаннан кейін бұл мәселе заңнамалық күн тәртібінен мүлдем жойылды. 1610 жылы Парламент палатасы бұл ұсынысты қайта көтеруге тырысқанда, ол күшті қарсылыққа тап болды. Шотландияны «жаңа Израиль» деп тану, Құдаймен жасалған келісімге баса назар аударатын протестанттық идеясы 1637 жылы ұлттық саясаттың алдына шықты, себебі пресвитериандар Карл I-нің діни реформаларына қарсы шығып, Ұлттық келісімге қол қойды. Соңғы Үш Корольдік соғысында шотланд әскерлері арыстанның бейнесінен гөрі Әулие Андреяның салтырымен жүрді, ал олардың ұрандары «Дін, Тақ, Келісім және Отан» болды. Данбар (1650) және Ворчестер (1651) шайқастарында жеңілгеннен кейін Шотландия басып алынды және 1652 жылы Англия, Шотландия және Ирландия Республикасының құрамына енді. Оған қолдау көрсетушілер болғанымен, Шотландияның тәуелсіздігі 1660 жылы Стюарт монархиясымен қайта орнатылды. 1688-89 жылдардағы Даңқты революцияда католик Джеймс VII-нің орнына Нидерландтың штадтхолдері Вильгельм Оранский және оның әйелі Мэри, Джеймстің қызы, Англия, Шотландия және Ирландия тақтарына отырды. Джеймске көрсетілген қолдау, латын тілінен (Jacobus) алынған якобизм деп аталды, ол Клэрхаус графы Джон Грэм, Данди виконты бастаған бірнеше көтерілістерге әкелді. Оның әскерінің көп бөлігі таулы аймақтан шыққандар болды, олар 1689 жылы Килликранки шайқасында Вильгельмнің әскерін жеңді, бірақ ауыр шығынға ұшырады және Данди шайқаста қаза тапты. Оның басшылығы болмағандықтан, якобит әскері тез арада Дункельд шайқасында жеңілді. Келесі жылдары Вильгельм 1700 және 1702 жылдары Шотландия Парламентіне толық одақ құруды ұсынды, бірақ бұл ұсыныстар қабылданбады.

In 1603, James VI King of Scots inherited the throne of the Kingdom of England and left Edinburgh for London where he would reign as James I. The Union was a personal or dynastic union, with the crowns remaining both distinct and separate—despite James' best efforts to create a new "imperial" throne of "Great Britain". James used his Royal prerogative powers to take the style of "King of Great Britain" and to give an explicitly British character to his court and person, and attempted to create a political union between England and Scotland. The two parliaments established a commission to negotiate a union, formulating an instrument of union between the two countries. However, the idea of political union was unpopular, and when James dropped his policy of a speedy union, the topic quietly disappeared from the legislative agenda. When the House of Commons attempted to revive the proposal in 1610, it was met with a more open hostility. The Protestant identification of Scotland as a "new Israel", emphasising a covenant with God, emerged at the front of national politics in 1637, as Presbyterians rebelled against Charles I's liturgical reforms and signed the National Covenant. In the subsequent Wars of Three Kingdoms Scottish armies marched under the saltire of St. Andrew, rather than the lion rampant, with slogans such as "Religion, Crown, Covenant and Country". After defeats at Dunbar (1650) and Worcester (1651) Scotland was occupied and in 1652 declared part of the Commonwealth of England, Scotland and Ireland. Although it had supporters, the independence of Scotland as a kingdom was restored with the Stuart monarchy in 1660. In the Glorious Revolution in 1688–89, the Catholic James VII was replaced by the Protestant William of Orange, Stadtholder of the Netherlands and his wife Mary, James's daughter, on the thrones of England, Scotland and Ireland. Support for James, which became known as Jacobitism, from the Latin (Jacobus) for James, led to a series of risings, beginning with John Graham of Claverhouse, Viscount Dundee. His forces, almost all Highlanders, defeated William's forces at the Battle of Killiecrankie in 1689, but they took heavy losses and Dundee was slain in the fighting. Without his leadership the Jacobite army was soon defeated at the Battle of Dunkeld. During the following years, William proposed a complete union to the Parliament of Scotland in 1700 and 1702, but the proposals were rejected.

Қазақстан Республикасы

Уильямның мұрагері Мэридің апасы Анна болды, оның тірі қалған балалары болған жоқ, сондықтан протестанттық мұрагерлік күмәнді болып көрінді. 1701 жылы Англия Парламенті София Ганновер және оның ұрпақтарының мұрагерлігін бекіткен 1701 жылғы Елдестіру туралы заңды қабылдады. Алайда, Шотландия Парламенті қабылдаған, оған паралель Қауіпсіздік туралы заң, тек рим-католик мұрагеріне тыйым салды, бұл тәждердің бөліну мүмкіндігін ашық қалдырды. Францияда тұратын Джеймс Фрэнсис Эдвард Стюарттың қайта оралу қаупін болдырмау үшін, Англия Парламенті екі елдің толық бірігуін талап етті, 1705 жылғы Шетелдіктер туралы заңды қабылдады. Бұл заң, егер бірігуге қадам жасалмаса, барлық шотландтардың Англияда мүлікке ие болуына кедергі келтіруі мүмкін еді және мал және зығыр саудасына ауыр зиян келтіретін еді. Шотландия мен Англия арасындағы саяси одақ экономикалық тұрғыдан тартымды болып көрінді, Англияның, сондай-ақ өсіп келе жатқан Империяның әлдеқайда үлкен нарықтарын ашуға мүмкіндік беретін еді. Алайда, халық арасында кең таралған, бірақ біртілдіксіз қарсылық пен сенімсіздік болды. Шотландиялық комиссарларға және жетекші саяси тұлғаларға төленген сомалар пара ретінде сипатталды, бірақ тікелей параның бар екендігі даулы. Одақ шарты Ганноверлік мұрагерлікті бекітті. Шотландия шіркеуі, шотландтық заңдар мен соттары бөлек қалды, ал Шотландия өзінің ерекше приходтық мектептер жүйесін сақтап қалды. Англия мен Шотландия парламенттері Ұлыбританияның біріккен Парламентімен алмастырылды, бірақ ол Вестминстерде орналасты және ағылшын дәстүрлерін үзіліссіз жалғастырды. 513 мүшелі Халықтар палатасына 45 шотландтық, ал Лордтар палатасының 190 мүшесіне 16 шотландтық қосылды. Бұл сонымен қатар шотландтық валюта, салық және сауданы реттейтін заңдарды алмастырған толық экономикалық одақ болды.

Якобизм

1707 жылы Англиямен одақтасудың қанағаттандырмайтындығынан якобизм қайта жанданды. Ең ірі көтерілістер 1715 және 1745 жылдары болды. Біріншісі Аннаның қайтысынан және бірінші Ганновер патшасы Георг I-нің таққа отыруынан кейін болды. Ол Англия, Уэльс және Шотландияда бір уақытта көтерілістерді жоспарлады, бірақ олар тек Шотландия мен Солтүстік Англияда ғана дамыды. Джон Эрскин, Мар графы, Таулы аймақтағы якобит кландарын көтерді. Мар Шерифмюир шайқасында жеңілді, ал бір күннен кейін Солтүстік Англия мен Оңтүстік Шотландиядағы көтерілістерге қосылған оның әскерлерінің бір бөлігі Престон шайқасында жеңілді. Ол Шотландияға келген кезде көтеріліс дерлік жеңіліске ұшырады және ол континенттік жер аударылуға қайтып келді. 1745 жылғы көтеріліс Ескі Претенденттің ұлы Чарльз Эдвард Стюарт басқарды, оны көбінесе Бони Принс Чарли немесе Жас Претендент деп атады. Оның қолдауы негізінен Таулы аймақтағы кландардың арасында болды. Көтеріліс бастапқыда сәттілікке жетті, Таулы аймақтың әскерлері Ганновер әскерлерін жеңіп, Англияның Дерби қаласына жеткен сәтсіз жорықтан бұрын Эдинбургті басып алды. Шотландиядағы Чарльздың жағдайы нашарлай бастады, өйткені шотландтық вигтердің қолдаушылары бірігіп, Эдинбургті қайта бақылауға алды. Ол солтүстікке шегінді және 1746 жылдың 16 сәуірінде Каллоденде жеңілді. Оның қолдаушыларына қарсы қанды жазалау шаралары қабылданды және шетелдік державалар якобиттердің мүддесінен бас тартты, ал эмигранттар соты Францияны тастауға мәжбүр болды. Ескі Претендент 1766 жылы, ал Жас Претендент, заңды мұрагерсіз, 1788 жылы қайтыс болды. Оның інісі, Йорк кардиналы Генри 1807 жылы қайтыс болғанда, якобиттердің мүддесі аяқталды. Якобиттердің көтерілістері Шотландиядағы "жетілдірілген", ағылшын және шотланд тілінде сөйлейтін төмендіктер мен дамылмаған гэль тілінде сөйлейтін Таулы аймақ арасындағы әлеуметтік және мәдени жарылысты көрсетті.

Тіл

1707 жылғы Одақтан кейін және саяси биліктің Англияға көшуінен соң, шотланд тілінің қолданылуы көптеген билік өкілдері мен білім беру саласындағы адамдар тарапынан жиі шектелді, сондай-ақ шотландтық екендігінің өзі де қарапайым емес көрінді. Осы кезеңдегі Дэвид Юм сияқты көптеген көрнекті шотландтар өздерін шотланд емес, Солтүстік британдықтар деп есептеді. Жаңа құрылған Одақтың ресми тілі ретінде стандартты ағылшын тілін орнату мақсатында олар шотланд тілінен құтылуға тырысты. Дегенмен, шотланд тілі көптеген ауылдық төмендіктердегі және қала жұмысшы табының өсіп келе жатқан санындағы халықтың күнделікті тілі болып қала берді. Таулы аймақтарда гаэль тілі мен мәдениеті сақталды, ал аймақ тұрғындары төмендіктер тарапынан "өзгеше" деп есептелді.

Әдебиет және романтизм

Шотландия ағылшын тілін және кең мәдени нормаларды қабылдаса да, оның әдебиеті ерекше ұлттық өзіндік ерекшеліктерін дамытып, халықаралық беделге ие болды. Аллан Рамзи (1686–1758) ескі шотланд әдебиетіне қызығушылықты қайта оятудың негізін қалады, сонымен қатар пасторалдық поэзияның бағытын бастап, Хабби строфасын поэтикалық форма ретінде дамытуға көмектесті. Джеймс Макферсон халықаралық даңққа ие болған алғашқы шотланд ақыны болды, ол ежелгі бард Оссианның өлеңдерін тапқан деп мәлімдеді, ол халықаралық деңгейде танымал болған аудармаларды жариялады, олар классикалық эпостардың кельттік баламасы деп жарияланды. 1762 жылы жазылған «Фингал» көптеген еуропалық тілдерге жылдам аударылды, ал оның табиғат сұлулығына терең құрметі және ежелгі аңызды баяудағы меланхолиялық нәзіктігі еуропалық, әсіресе неміс әдебиетіндегі романтизм қозғалысын тудыруға кез келген туындыдан гөрі көбірек әсер етті, Гердер мен Гётеге әсер етті. Көзілдірігі, өлеңдердің гаэль тілінен тікелей аударма емес, аудиторияның эстетикалық талғамына сәйкес келтірілген көркемдеулер екендігі анықталды. Роберт Бернс және Уолтер Скотт Оссиан циклының күшті ықпалына түсті. Бернс, Эйршир ақыны және лирик, Шотландияның ұлттық ақыны және романтизм қозғалысының маңызды тұлғасы ретінде кеңінен танылады. Өзінің түпнұсқа туындыларын жасаумен қатар, Бернс Шотландияның халық әндерін жинап, оларды жиі өңдеп немесе бейімдеп шығарды. Оның «Auld Lang Syne» өлеңі (және әні) Хогманайда (жылдың соңғы күні) жиі орындалады, ал «Scots Wha Hae» ұзақ жылдар бойы елдің ресми емес гимні ретінде танылды. Скотт ақын ретінде мансабын бастады, сондай-ақ шотланд балладаларын жинап, жариялады. Оның 1814 жылы жарық көрген «Уэверли» атты алғашқы прозалық туындысы көбінесе алғашқы тарихи роман деп есептеледі. Ол шотланд мәдени ерекшелігін анықтауға және танымал етуге ең көп үлес қосқан өте сәтті мансапты бастады.

Тартандық

1820 жылдары романтизмнің қайта жандануының бір бөлігі ретінде тартан мен килтті Шотландияда ғана емес, бүкіл Еуропадағы әлеуметтік элита өкілдері қабылдады. Шотландияның туристік орталық ретінде танылуына және тартан сәнінің танымалдылығын қамтамасыз етуге көмектескен Виктория патшайымы шотландтық мәдениеттің барлық элементтерін қолдады. Бұл "тартаншылдық" шотландтық ұлттық ерекшелікті бұрын жек көрілген немесе күмәнді қараған жоғарғы таулы аймақтардың ерекшеліктерімен байланыстырды және дәстүрлі таулы қоғамның жоғалуына, индустрияландыру мен қалаланудың күшеюіне жауап ретінде туған болуы мүмкін. Таулы аймақтарды романтизациялау және якобизмді балама мәдениетке енгізу Англиямен, Ганновер үйімен және үстем виг үкіметімен одақтың ықтимал қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында жасалған болуы мүмкін. Көптеген елдерде романтизм ұлттық сананың қалыптасуы арқылы радикалды тәуелсіздік қозғалыстарының пайда болуына ықпал етті. Том Нейрн Шотландиядағы романтизмнің Еуропаның басқа аймақтарындағыдай дамымағанын, Англияға немесе басқа жерлерге көшіп кеткен және осылайша жаңадан құрылып келе жатқан жұмысші табына жеткізе алмайтын "тамыры жоқ" зиялы қауымды қалдырғанын айтады. Ацуко Ичиджо ұлттық сананы тәуелсіздік қозғалысымен теңестіруге болмайтынын мәлімдейді. Мортон шотландтық ұлтшылдық болғанын, бірақ ол "одақтас ұлтшылдық" тұрғысынан білдірілгенін болжайды.

Индустрияландыру

XVIII ғасырдың екінші жартысынан бастап Шотландия өнеркәсіптік революция процесінде өзгеріп, Британ империясының коммерциялық және өнеркәсіптік орталықтарының біріне айналды. Бұл Американың отаршылдықтарымен сауда-саттықпен басталды, бірінші кезекте темекі, содан кейін ром, қант және мақта. Америка Азамат соғысы кезінде мақта өндірісі блокадалар салдарынан төмендеді, бірақ осы кезде Шотландия көмір өндіру, инженерлік, кеме жасау және локомотивтер өндірісінің орталығы ретінде дамыды, XIX ғасырдың соңында болат өндірісі ірікте темір өндірісін ығыстырды. Бұл елдің оңтүстік-батысынан солтүстік-шығысына дейінгі өнеркәсіптік белдеуде қарқынды қалалануға алып келді; 1900 жылға қарай Ланаркшир, Ренфрушир, Данбартоншир және Айрширдің төрт индустрияланған графтығы халықтың 44 пайызын құрады. Бұл өнеркәсіптік дамулар жұмыс пен байлық әкелгенімен, олардың қарқындылығы тұрғын үй салу, қала құрылысы және халық денсаулығын қамтамасыз етумен бірге жүрмеді, соның салдарынан кейбір қалалар мен кенттерде тұру жағдайлары нашар болды, тығыздық, нәрестелер өлімі жоғары және туберкулездің таралуы күшейді. Жаңа компаниялар ауылдық жұмысшыларды, сондай-ақ католиктік Ирландиядан келген көптеген иммигранттарды тартты, бұл діни тепе-теңдік пен ұлттық мінезді, әсіресе батыстың қалалық орталықтарында өзгертті. Глазго сияқты қалаларда азаматтық мақтаныш сезімі пайда болды, ол "Империяның екінші қаласы" ретінде кеңейді, ал қала әкімшілігі қаланы қайта жаңартып, көлік, байланыс және тұрғын үйді басқарды. Бұл сайлау құқығының кеңеюіне бастама берді, ол 5000-нан аз жер иеленушілерден басталды және 1868 және 1884 жылдарығы жаңа заңдармен жалғасты. Линч шотландтардың біртұтас ұғымдары болғанын айтады, онда «жаңа шотландтық, жаңа британдық және жергілікті мақтаныш сезімінің жаңа бағалануы – олардың барлығынан үлкен құбылыспен біріктірілді, тұрақтылығы Империяға негізделген Ұлыбритания». Линч сонымен қатар Шотландияның ұлттық ерекшелігін қорғаған үш негізгі институт – шіркеу, білім беру және заң – осы кезеңде әлсірегенін мәлімдейді.

From the second half of the eighteenth century Scotland was transformed by the process of Industrial Revolution, emerging as one of the commercial and industrial centres of the British Empire. It began with trade with Colonial America, first in tobacco and then rum, sugar and cotton. The cotton industry declined due to blockades during the American Civil War, but by this time Scotland had developed as a centre for coal mining, engineering, shipbuilding and the production of locomotives, with steel production largely replacing iron production in the late nineteenth century. This resulted in rapid urbanisation in the industrial belt that ran across the country from southwest to northeast; by 1900 the four industrialised counties of Lanarkshire, Renfrewshire, Dunbartonshire, and Ayrshire contained 44 per cent of the population. These industrial developments, while they brought work and wealth, were so rapid that housing, town planning, and provision for public health did not keep pace with them, and for a time living conditions in some of the towns and cities were notoriously bad, with overcrowding, high infant mortality, and growing rates of tuberculosis. The new companies attracted rural workers, as well as large numbers immigrants from Catholic Ireland, changing the religious balance and national character, particularly in the urban centres of the west. In cities like Glasgow a sense of civic pride emerged as it expanded to become the "second city of the Empire", while the corporation remodelled the town and controlled transport, communications and housing. This began the widening of the electoral franchise, from less than 5,000 landholders, which was to continue with further acts in 1868 and 1884. Lynch argues that there were concentric identities for Scots, where "a new Scottishness, a new Britishness and a revised sense of local pride – were held together by a phenomenon bigger than all of them – a Greater Britain whose stability rested on the Empire". Lynch also argues that the three main institutions which protected Scotland's identity – the Church, education and the law – were all on the retreat in this period.

Діни бөлшектеу

XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырларда Шотландия шіркеуінің Реформация кезінде құрылған фрагментациясы орын алды. Бұл бөліністер үкімет және меценаттық мәселелермен байланысты болды, бірақ евангелистер мен қалыпты партия арасындағы кеңірек дауды көрсетті – біріншілері фанатизмнен қорқып, екіншілері Ағартушылық идеяларын қабылдады. Жергілікті шіркеулерге өз таңдаған дін қызметкерлерін ұсынуға лайықты меценаттардың заңдық құқығы шіркеуден ұсақ-түйек дауларға әкелді. 1733 жылғы бірінші бөлініс, «Бірінші сецессия» деп белгілі болды, сецессионистік шіркеулердің бірнешеуін құруға әкелді. 1761 жылғы екіншісі тәуелсіз «Релиф» шіркеуінің негізін қалады. XVIII ғасырдың соңындағы Евангелистік қайта жандану кезінде күшейіп, ұзақ жылдар бойы күрестен кейін, 1834 жылы евангелистер Бас Ассамблеяны бақылауға алып, «Вето заңы» қабылдады. Бұл заң қауымдарға меценаттар ұсынған қанағаттандырмайтын «ішкі» дін қызметкерлерін қабылдамауға мүмкіндік берді. Одан кейінгі «Он жылдық қақтығыс» заңдық және саяси тартыстар азаматтық соттарда «ішкі» емес жақтастардың жеңілісімен аяқталды. Нәтижесінде доктор Томас Чалмерс басқарыған «ішкі» емес жақтастардың шіркеуден бөлінуі болды, бұл 1843 жылғы «Ұлы бөлініс» ретінде танылды. Көптеген дін қызметкерлерінің шамамен үштен бірі, негізінен Солтүстік және Таулы аймақтардан, жеке «Шотландияның еркін шіркеуін» құрды. XIX ғасырдың соңындағы негізгі пікірталастар фундаменталистік кальвинистер мен теологиялық либералдар арасында болды, соңғылары Киелі кітапты әдеби мағынада түсіндіруден бас тартты. Бұл «еркін шіркеуде» одан әрі бөлініске әкелді, өйткені қатал кальвинистер 1893 жылы «еркін пресвитериан шіркеуін» құру үшін бөлініп кетті. XIX ғасырдың соңында құрылған шіркеу қалпына келе бастады, «еркін шіркеумен» бәсекелесу үшін шіркеу салу бағдарламасын бастады, 1843 жылы 924 болған приходтар санын 1909 жылға қарай 1437-ге дейін арттырды. Біріктіруге қарай да қадамдар жасалды, 1820 жылы сецессионистік шіркеулердің бірігуінен басталып, «Біріккен сецессиялық шіркеу» құрылды, ол 1847 жылы «Релиф шіркеуімен» бірігіп, «Біріккен пресвитериан шіркеуін» құрды, ол өз кезегінде 1900 жылы «еркін шіркеумен» бірікті. Лайықты меценаттық туралы заңнаманы жою 1929 жылы «еркін шіркеудің» көп бөлігінің «Шотландия шіркеуіне» қайта қосылуына мүмкіндік берді. Бөліністер «еркін пресвитериандар» және 1900 жылдан бері «еркін шіркеу» ретінде сақталған шағын конфессияларды қалдырды. Джордж Льюис еңбегі «Шотландия: жартылай білімді ұлт» 1834 жылы жарық көргеннен кейін, әсіресе қарқынды дамып келе жатқан қалалық аймақтарда, приходтық мектеп жүйесінің тиімділігі туралы кең пікірталас тудырды. 1843 жылғы бөлініс шіркеу мектеп жүйесін фрагментациялады, 408 мұғалім мектептерден бөлініп, «еркін шіркеуге» қосылды. 1847 жылдың мамырына қарай жаңа шіркеу 500 мектеп, екі мұғалімдерді даярлау институты және дін қызметкерлерін даярлау институты салғанын мәлімдеді. XIX ғасырда Ирландиядан келген көптеген иммигранттардың келуі католик мектептерінің құрылуына әкелді, әсіресе елдің батысындағы қалаларда, 1817 жылы Глазгодан бастап. Шіркеу мектептері жүйесі енді үш негізгі органға бөлінді: құрылған «Кирк», «еркін шіркеу» және католик шіркеуі, ол ескі және жаңа «кірктердің» мектептерін қабылдады. Жалпы басқару Лондон қаласындағы «Шотландиялық (кейін Шотландиялық) білім департаментінің» қолында болды.

The late eighteenth and nineteenth centuries saw a fragmentation of the Church of Scotland that had been created in the Reformation. These fractures were prompted by issues of government and patronage, but reflected a wider division between the Evangelicals and the Moderate Party over fears of fanaticism by the former and the acceptance of Enlightenment ideas by the latter. The legal right of lay patrons to present clergymen of their choice to local ecclesiastical livings led to minor schisms from the church. The first in 1733, known as the First Secession, led to the creation of a series of secessionist churches. The second in 1761 lead to the foundation of the independent Relief Church. Gaining strength in the Evangelical Revival of the later eighteenth century and after prolonged years of struggle, in 1834 the Evangelicals gained control of the General Assembly and passed the Veto Act, which allowed congregations to reject unwanted "intrusive" presentations to livings by patrons. The following "Ten Years' Conflict" of legal and political wrangling ended in defeat for the non intrusionists in the civil courts. The result was a schism from the church by some of the non intrusionists led by Dr Thomas Chalmers known as the Great Disruption of 1843. Roughly a third of the clergy, mainly from the North and Highlands, formed the separate Free Church of Scotland. In the late nineteenth century the major debates were between fundamentalist Calvinists and theological liberals, who rejected a literal interpretation of the Bible. This resulted in a further split in the Free Church as the rigid Calvinists broke away to form the Free Presbyterian Church in 1893. In the late nineteenth century the established church began to recover, embarking on a programme of church building to rival the Free Church, increasing its number of parishes from 924 in 1843 to 1,437 by 1909. There were also moves towards reunion, beginning with the unification of some secessionist churches into the United Secession Church in 1820, which united with the Relief Church in 1847 to form the United Presbyterian Church, which in turn joined with the Free Church in 1900. The removal of legislation on lay patronage allowed the majority of the Free Church to rejoin Church of Scotland in 1929. The schisms left small denominations including the Free Presbyterians and a remnant as the Free Church from 1900. The publication of George Lewis's Scotland: a Half Educated Nation in 1834 began a major debate on the suitability of the parish school system, particularly in rapidly expanding urban areas. The Disruption of 1843 fragmented the kirk school system, with 408 teachers in schools joining the breakaway Free Church. By May 1847 it was claimed that 500 schools had been built by the new church, along with two teacher training colleges and a ministerial training college. The influx of large numbers of Irish immigrants in the nineteenth century led to the establishment of Catholic schools, particularly in the urban west of the country, beginning with Glasgow in 1817. The church schools system was now divided between three major bodies, the established Kirk, the Free Church and the Catholic Church. which took over the schools of the old and new kirks. Overall administration was in the hands of the Scotch (later Scottish) Education Department in London.

Заң

Англиямен одақ шотланд заңдарының ағылшыншаланып бара жатқанын көрсетті. Әсіресе, тоғызыншы ғасырдың бірінші үштен бір бөлігінде сот жүйесі мен құқықтық рәсімдерге бірқатар реформалар енгізілді, олар оны ағылшын тәжірибесімен жақындастырды, мысалы, 1814 жылы енгізілген азаматтық істер бойынша қазылар алқасымен сот отырысы. 1820 жылдары Ішкі істер министрі болған Роберт Пил шотланд жүйесінің «ағылшын тәжірибесінен мүлдем өзгеше және ағылшын сезімдеріне түсініксіз» екенін айтып, өзгерістерді негіздеді. Шотландия заңнамасына жатпаған, денсаулық сақтау, еңбек жағдайлары, инвесторларды қорғау сияқты жаңа салалардағы қоғамдық саясат мәселелері бойынша британ Парламенті заңдар қабылдады, бұл шотланд жүйесінің ерекшелігіне күйреу қаупін тудырды. Бірақ бұл кейінгі ұлттық қозғалыстардың бағдарламасын қалыптастырды. Сол кезде болат және машина жасау өнеркәсіптері де құлдырады. Бұл Шотландияның өнеркәсіптік өндірісінің 60 пайызын құрайтын сегіз негізгі салаға (ауыл шаруашылығы, көмір өндіру, кеме жасау, инженерлік, тоқыма, құрылыс, болат және балық аулау) негізделген экономика үшін жаман белгі болды. Экономикасы Ұлыбританияның жалпы өндірісінің 12,5 пайызын және халқының 10,5 пайызын құраған Шотландияның экономикасы жалпы британдық суреттің маңызды бөлігі болды. Экономикалық қиындықтарға қарамастан, Шотландия Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысты. Соғысқа бастапқыда ынтамен қараған Шотландия Ұлыбритания экспедициялық корпусын құраған 157 батальонның 22-сін жұмылдырды, бірақ экспорттық экономикаға соғыс уақытындағы қауіп туралы алаңдаушылық көп ұзамай алға шықты. Соғыс өнеркәсіптік аймақтар үшін апатты жағдайға және жұмыссыздықтың өсуіне әкеледі деген қорқыныш, Батыс майдандағы неміс шабуылы тоқтаған кезде басылды. Глазго геральдында парламент мүшесі Уильям Рейберн былай деді: Соғыс дерлік барлық болжамды жоққа шығарды. Азық-түлік өте қымбатқа бағаланады, жұмыссыздық кең таралған, төңкерілгеннен қорқу керек еді. Шындық қандай? Жүк тасымалы нарығы қазір белсенді және өркендеп келеді, азық-түлік бағасы өте аз өсті, ал қазіргі қиындық - білікті және білікті емес жұмыс күшін жеткілікті мөлшерде табу. Біз өз саудамызды ғана емес, жауларымызды да жеңіп алдық. Дегенмен, тоқыма өнеркәсібіне жүк тасымалы мен сақтандыру шығындарының 30-40 пайызға өсуі әсер етті. Көмір өндіру де әсер етті, өйткені соғыс кезінде неміс және Балтық нарықтары жоғалды; неміс нарығы 2,9 миллион тоннадан тұрды. Әскерге шақыру қалған кеншілердің біліктілігі төмендегендіктен, олардың жасы үлкен немесе денсаулығы нашар болғандықтан тиімділіктің төмендеуіне әкелді. Балық шаруашылығына да әсер етті, өйткені сельдьтің негізгі импорттаушылары Германия мен Ресей болды, ал соғыс көптеген балықшылардың Корольдік теңіз резервіне әскери қызметке алынуына әкелді. Соғыстан пайда тапқан салалар - кеме жасау және қару-жарақ өндіру. Олар жұмыспен қамтуға оң әсер еткенімен, олардың өндірісінің болашағы шектеулі болды; 1918 жылы соғыс аяқталған кезде Клайд кеме жасау орындарын жұмыспен қамтыған тапсырыстар да аяқталды. Соғыс Шотландия экономикасына көп жылдар бойы зиян келтірді. Бірінші дүниежүзілік соғыс шотландтардан зор құрбандық талап етті; Ұлттық соғыс мемориалының ақ парағында шамамен 100 000 адам қаза болды деп есептелді. Бұл көрсеткіш Ұлыбританиядағы орташа көрсеткіштен екі есе жоғары. Қару-жарақ өнеркәсібінің капиталы Шотландия бизнесінің басым бөлігін бақылаумен оңтүстікке жылжыды. Ағылшын банктері шотланд банктерін басып алды, ал қалған шотланд банктері өздерінің инвестицияларының көп бөлігін мемлекеттік облигацияларға немесе ағылшын бизнесіне ауыстырды. Глазго геральдысының (әдетте ұлтшылдыққа жақын емес) айтуынша, «Коммерциялық қауым оларды оңтүстіктегі қысымнан азат ететін банкир Уильям Уоллеске үміт етеді». Соғыс Шотландияның таулы аймақтарына жаңа қиындықтар әкелді. Орман кесілді, өлім мен көші-қон дәстүрлі өнеркәсіптерді жойды. Аймақты қалпына келтіру жобалары жасалды: орманды қайта ағаштандыру, темір жол құрылысы және скандинавиялық үлгіде терең теңізде балық аулауға баса назар аударумен аралдарды индустрияландыру. Алайда жоспарларды жүзеге асыру Ұлыбританияның экономикалық өркендеуіне байланысты болды. Темір жолды қайта ұйымдастыру өте маңызды болды. Жаңадан құрылған Көлік министрлігі темір жолды жеке, автономиялы шотланд аймағымен ұлттандыруды ұсынды. Бұл жоба соғыс уақытындағы мемлекеттік басқару кезінде болғандай (жаңартылған күтімге және жалақыға және шығындардың өсуіне әкелгендей), Шотландия темір жолдарына үлкен жүктеме салар еді. Шотландия компаниясы ағылшын темір жолының жүк көлемінің жартысынан астамын тасымалдаса да, стандартты сақтауға мәжбүр болар еді. Лейборист, либерал және консервативтік партияларының шотланд парламент мүшелерінің коалициясы басшылық еткен науқан ұлтшылдық риторикасын қолданып, Шотландия мен Англия темір жолдарын біріктіруді қамтамасыз етті. Бұл ұлтшылдықты экономикамен байланыстырудың мысалы болды; Ұлыбританияның қалған бөлігіне қарағанда кез келген экономикалық кемшіліктер мемлекеттік басқарудың тарапынан араласуды негіздеу үшін саясаткерлер тарапынан пайдаланылуы мүмкін. Шотландия Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін тарату туралы дауыс беруге жақын болды; экономикалық проблемалар жаңа болмаса да, 1914 жылға дейін ұлтшылдықтың себебі болған жоқ. 1832 жылдан 1914 жылға дейін үкіметтік араласу әлеуметтік сипатта болды, негізгі мәселелер әлеуметтік әл-ауқат және білім беру жүйесі болды. 1914 жылға дейін экономикаға әсер ететін шаралар үкіметтің функциясы деп есептелмеді. 1910 жылы 779 012 болған Шотландия сайлаушыларының саны 1918 жылғы Халық өкілдігі туралы заңға сәйкес 2 205 383-ке дейін өсті, бұл 30 жастан асқан әйелдерге дауыс беру құқығын берді және ер адамдардың дауыс берушілер санын 50 пайызға арттырды. Лейборист партиясы өзінің бағдарламасында үкіметтік басқаруды қолдағанмен, оны екі қағидамен негіздеді (шотланд халқының өзін-өзі анықтау құқығы және Шотландияны шотланд халқына қайтару), бірақ консерваторлар парламентте 32 орын алды - 1910 жылғы жеті орыннан өсті. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең соғыстың экономикаға тигізген әсерінен туындаған ең беймәлім депрессия кезеңі болды.

The union with England meant that Scottish law was perceived as being increasingly Anglicised. Particularly in the first third of the nineteenth century, there a number of reforms to the judicial system and legal procedure that brought it increasingly in to line with English practice, such as trial by jury in civil cases, which was introduced in 1814. As Home Secretary in the 1820s, Robert Peel justified changes on the grounds that the Scottish system was "totally different from English practice and rather repugnant to English feelings". New areas of public policy that had not been part of Scottish law, in areas such as public health, working conditions, the protection of investors, were legislated for by the British Parliament, challenging the uniqueness of the Scottish system. but it provided an agenda drawn upon by subsequent national movements. At the time, the steel and engineering industries were also depressed. These were ominous signs for an economy based on eight staple industries (agriculture, coal mining, shipbuilding, engineering, textiles, building, steel, and fishing) which accounted for 60 per cent of Scotland's industrial output. With 12.5 per cent of the UK production output and 10.5 per cent of its population, Scotland's economy was a significant part of the overall British picture. Despite economic hardship, Scotland participated in World War I. Initially enthusiastic about the war, with Scotland mobilising 22 out of the 157 battalions which made up the British Expeditionary Force, concern about the wartime threat to an exporting economy soon came to the forefront. Fear that the war would lead to disastrous conditions for industrial areas, with increased unemployment, abated as the German offensive on the Western Front came to a halt. In the Glasgow Herald, MP William Raeburn said:

The War has falsified almost every prophecy. Food was to be an enormous price [sic] unemployment rife Revolution was to be feared. What are the facts? The freight market is now active and prosperous Prices of food have risen very little, and the difficulty at present is to get sufficient labour, skilled and unskilled. We have not only maintained our own trades, but have been busy capturing our enemies'. However, the textile industry was immediately impacted by 30– to 40 percent increases in freight and insurance costs. Coal mining was also affected, since the German and Baltic markets disappeared during the war; the German market had consisted of 2.9 million tons. Enlistment resulted in a decline of efficiency, since the remaining miners were less skilled, older or in poor physical condition. The fishing industry was affected because the main importers of herring were Germany and Russia, and the war resulted in the enlistment of a large number of fishermen in the Royal Naval Reserve. Industries benefiting from the war were shipbuilding and munitions. Although they had a positive effect on employment, their production had a limited future; when the war ended in 1918, so did the orders which had kept the Clyde shipyards busy. The war scarred the Scottish economy for years to come. World War I had exacted an enormous sacrifice from the Scots; the National War Memorial White Paper estimated a loss of about 100,000 men. At five per cent of the male population, this was nearly double the British average. Capital from the expanded munitions industry moved south with the control of much Scottish business. English banks took over Scottish banks, and the remaining Scottish banks switched much of their investment to government stocks or English businesses. According to the Glasgow Herald (usually no friend of nationalism), "Ere long the commercial community will be sighing for a banking William Wallace to free them from southern oppression". The war brought a new desolation to the Scottish Highlands. Forests were cut, and death and migration ended traditional industries. Schemes were made to restore the area: reforestation, railway construction and industrialisation of the islands along a Scandinavian pattern emphasising deep sea fishing. However, implementing the plans depended on continuing British economic prosperity. A reorganisation of the railways was critically important. The newly created Ministry of Transport suggested nationalising the railways with a separate, autonomous Scottish region. The scheme would greatly strain the Scottish railways, as had been seen under wartime national control (leading to upgraded maintenance and wages and a rise in expenses). A Scottish company would be forced to uphold the standards, although it would be carrying just over half the freight of the English railway. A campaign, headed by a coalition of Scottish MPs from the Labour, Liberal and Conservative parties, used the rhetoric of nationalism to secure the amalgamation of Scottish and English railways. This was an example of how nationalism could be tied to economics; any economic disadvantage relative to the rest of the UK could be used by politicians to justify intervention by a devolved or independent administration. Scotland had been near a vote on devolution before the outbreak of World War I; although economic problems were not new, they were not a case for nationalism before 1914. Governmental intervention was social in nature from 1832 to 1914, when the major issues were social welfare and the educational system. Actions affecting the economy were not considered functions of government before 1914. The Scottish electorate increased from 779,012 in 1910 to 2,205,383 in 1918 due to the Representation of the People Act 1918, which entitled women over 30 to vote and increased the number of male voters by 50 per cent. Although Labour had home rule on its program, supporting it with two planks (self determination for the Scottish people and the restoration of Scotland to the Scottish people), the Unionists received 32 seats in the Commons—up from seven in 1910. The period following World War I was one of unprecedented depression because of the war's impact on the economy.

1922-1960 жылдардағы экономикалық жағдай

Шотландия экономикасы халықаралық саудаға күшті тәуелді болды. Сауданың төмендеуі кеме қатынасының артық сыйымдылығына және иелерінің табысының азаюына әкелер еді. Бұл, өз кезегінде, жаңа кемелерге тапсырыс берудің азаюына соқтырар еді, және осы құлдырау басқа да ауыр өнеркәсіптерге таралар еді. 1921 жылы кеме жасау индустриясы теңіз нарығының жойылуы, АҚШ кеме жасаушылықтарының өнімдерінің артық болуы және жау кемелерінің тәркіленуінің салдарынан қиын жағдайға түсті. Шотландияның қиындықтан шығу жолын жоспарлау қажет болды. 1930 жылы Лейбористік үкімет, бұл тек косметикалық қадам деп есептелсе де, аймақтық өнеркәсіптік даму топтарын құруға ынталандырды, бұл Шотландияның Ұлттық Даму Кеңесін (SNDC) құруға әкелді. SNDC құрылғаннан кейін Шотландияның Экономикалық Комитеті (SEC) құрылды. Бұл екі органның ешқайсысы Шотландияның мәселелерін ұлттық саяси шешімдермен шешуге тырыспады, және олардың жұмысына белсенді қатысқан көптеген адамдар кез келген түрдегі өзін-өзі басқаруды толыққанды айыптады. Алайда, сол кезде комитет хатшысы оның қажеттілігін былай деп түсіндірді: "Шотландияның ұлттық экономикасы Еңбек министрлігі мен Сауда кеңесінің назарынан тыс қалуы әбден мүмкін". Заңнаманың күшеюі шотландтық заңдардың көбірек қажеттілігіне әкелді, сондықтан соғыс аралық жылдары құқықтық және әкімшілік саланың маңыздылығы артты. Әкімшіліктің Сент-Эндрюс үйіне көшуі маңызды қадам деп есептелді, бірақ 1937 жылы бұл қадамды құптағанмен, сол кездегі Мемлекеттік хатшы Уолтер Эллиот өзгерістерден қорқыныш білдірді: "[ ] олар өзінен-өзі мәселелерді шешпейді, олардың шешімі Шотландияның әлеуметтік және экономикалық жағдайларын жақсартуға байланысты [ ] олардың бар екендігінің сезімі, кішкентай және маңызсыз Ұлттық партияда емес, әр түрлі көзқарастағы және санаттағы қарапайым және ақылды адамдардың наразылығы мен алаңдаушылығында көрінеді – бұл наразылық Шотландия туралы соңғы бірнеше жылда жарық көрген әрбір кітапта айтылған". Үкімет экономикадағы араласуын күшейткен сайын, Шотландияның мүддесін қамтамасыз ету үшін ұлттық шешімді қолдау оңай болды. 1914 жылға дейінгідей, 1945 жылдан кейінгі әлемдік сауданың жағдайы шотланд индустриясының өркендеуіне мүмкіндік берді, және саяси араласудың қажеттілігі 1950-ші жылдардың соңына дейін кейінге шегерілді, ол кезде Шотландияның экономикалық прогресі төмендеді және кеме жасау және инженерлік компаниялар жабылуға мәжбүр болды. Бірақ 1950-ші жылдардың соңындағы төмендеу үкімет тарапынан араласу деңгейінің артуын білдірсе де, басқа саяси өзгерістердің ешқандай дәлелі болған жоқ. Тіпті Шотландия Кеңесінің 1960 жылы шотланд экономикасына қатысты сауалнамасы да нақты болды: "Шотландия Парламентін құру туралы ұсыныс [ ] конституциялық өзгерістерді білдіреді, бұл біздің өкілеттігімізден тыс, бірақ оны шешім деп санамаймыз".

The Scottish economy was heavily dependent on international trade. A decline in the trade would mean over capacity in shipping and a fall in owner's profit. This again would lead to fewer orders for new ships, and this slump would then spread to the other heavy industries. In 1921 the shipbuilding industry had been hit by the combination of a vanishing naval market, the surplus of products of U. S. shipyards, and confiscated enemy ships. Scotland needed to plan its way out of trouble. In 1930 the Labour government had, though it was considered a purely cosmetic move, encouraged regional industrial development groups, which led to the forming of the Scottish National Development Council (SNDC). The forming of the SNDC later led to the set up of the Scottish Economy Committee (SEC). Neither of these bodies sought a cure for Scotland's ills by nationalist political solutions, and many of those who were actively involved in them joined in a comprehensive condemnation of any form of home rule. However, at the same time the secretary of the committee justified its existence by stating: "It is undoubtedly true that Scotland's national economy tends to pass unnoticed in the hands of the Ministry of Labour and the Board of Trade". Because increasing legislation required more Scottish statutes, the importance of the legal and the administrative in the years between the wars grew. The move of the administration to St. Andrew's House was considered an important act, but while welcoming the move in 1937, Walter Elliot – the Secretary of State then – feared the changes:

"[ ] will not in themselves dispose of the problems whose solution a general improvement in Scottish social and economic conditions depends [ ] it is the consciousness of their existence which is reflected in, not in the small and unimportant Nationalist Party, but in the dissatisfaction and uneasiness amongst moderate and reasonable people of every view or rank – a dissatisfaction expressed in every book published about Scotland now for several years". As government began to play an increasingly interventionist role in the economy, it became easy to advocate a nationalist remedy to ensure that it was in whatever was deemed Scotland's interest. As before 1914, the easy conditions of world trade after 1945 made Scottish industry prosper, and any need for drastic political interventions were postponed until the late 1950s, when the economic progress of Scotland started to deteriorate, and shipbuilding and engineering companies were forced to shut down. But even if the decline in the late 1950s meant an increasing degree of intervention from the government, there was no evidence of any other political change. Even the Scottish Council's inquiry into the Scottish economy in 1960 was specific: "The proposal for a Scottish Parliament [ ] implies constitutional changes of a kind that place it beyond our remit although it is fair to say that we do not regard it as a solution".

Әдеби қайта өрлеу

1914 жылдан кейінгі кезең Шотландияның экономикалық мәселелері мен проблемаларына арналған сияқты көрінеді, бірақ ол 1924–1934 жылдар аралығында шотланд әдебиетінің қайта жандануына да куә болды. 18-шы және 19-шы ғасырларда индустриализация Шотландияны қамтыды. Индустриализацияның қарқыны соншалықты жоғары болды, шотланд қоғамы индустриализация әкелген ауқымды өзгерістерге толыққанды бейімделе алмады. Шотландия интеллигенциясы Шотландияның индустриалдық революциясының өсуімен және оған байланысты жаңа кәсіпкерлік буржуазиямен үлкен қысымға тап болды. Олар "өздерінің дәстүрлі ұлттық рөлінен айырылды. [ ] Көбінесе қажетті қызметтеріне шақыру болмады". Бұл "қызметтер" әдетте елді саяси тәуелсіздікке бастап келер еді. Шотландияның бұл танымал зиялылары мүлдем басқа сахнада жұмыс істеді, бірақ ол шын мәнінде шотландтық емес еді. Осыған қарсы немесе, мүмкін, оған реакция ретінде, 19-шы ғасырдың соңында мүлдем басқа әдеби "бағыт" пайда болды: Кайлиард. Тартандықпен бірге, Кайлиард "мәдени субұлтшылдықты" білдіреді. Кайлиард әдебиеті мен Тартанның жарқыраған символдары бір-бірін нығайтып, ұлтшылдықтың бір түріне айналды. Кайлиардтың провинциалдығы және Тартанның өте өткенге бағытталған мифтері саяси жағынан бейкүрделі ұлтшылдықты бейнеледі. Бұл "әлсіздікті" алғаш рет танығандардың бірі – ақын Хью МакДиармид болды. МакДиармид, ұлтшыл және социалист болғандықтан, шотланд әдебиетінің провинциалдығын ағылшын гегемониясының белгісі деп қарады, демек оны жою қажет еді. Ол бұл мақсатқа поэзиясы арқылы жетісуге тырысты, шотланд галлик немесе стандартты ағылшын тілі орнына Роберт Бернстің дәстүріндегі ескі шотланд тілін ("Лалланс" - Төмендік шотланд тілі) қолданды. МакДиармидтің "крест жорығы" Льюис Грассик Гиббон және Эдвин Мьюр сияқты басқа жазушылар мен ақындарды да біріктірді, бірақ бұл әдеби қайта жандану шамамен он жыл ғана сарқып тұрды.

While the post 1914 period appears to have been devoted to the economic questions and problems of Scotland, it also saw the birth of a Scottish literary renaissance in the 1924–1934 decade. In the late eighteenth and nineteenth century, industrialisation had swept across Scotland with great speed. Such was the rate of industrialisation that the Scottish society had failed to adequately adapt to the massive changes which industrialisation had brought. The Scottish intelligentsia was overwhelmed by the growth of the Scottish industrial revolution, and the new entrepreneurial bourgeoisie linked to it. It was "deprived of its typical nationalist role. [ ] There was no call for its usual services". These 'services' would normally lead the nation to the threshold of political independence. So the, indeed, very well known intelligentsia of Scotland was operating on an entirely different stage, though it was not really Scottish at all. As a contrast, or perhaps a reaction to this, an entirely different literary "school" erupted in the late nineteenth century: the Kailyard. Along with Tartanry, Kailyard has come to represent a "cultural sub nationalism". The Kailyard literature, and the garish symbols of Tartanry, fortified each other and became a sort of substitute for nationalism. The parochialism of the Kailyard, and the myths of an irreversible past of the Tartanry, came to represent a politically impotent nationalism. One of the first to recognise this "lack of teeth" was the poet Hugh MacDiarmid. MacDiarmid, both a nationalist and a socialist, saw the parochialism of the Scottish literature as a sign of English hegemony, hence it had to be destroyed. He tried to do this through his poetry, and used his own reworking of old Scots or "Lallans" (Lowland Scots) in the tradition of Robert Burns instead of Scots Gaelic or standard English. MacDiarmid's "crusade" brought along other writers and poets, like Lewis Grassic Gibbon and Edwin Muir; but this literary renaissance lasted only for about ten years.

1960 жылдан бүгінгі күнге дейін

1979 жылы Шотландияның әлеуметтік көзқарастар туралы сауалнамасы бойынша, Шотландияда тұратын адамдардың 95% -дан астамы өздерін түрлі дәрежеде «шотландтық» деп санаған, ал 80% -дан астамы түрлі дәрежеде «британдық» деп санаған. «Шотландтық» және «британдық» арасынан бір ұлттық идентификацияны таңдауға мәжбүр болғанда, 57% өзін шотландтық, ал 39% британдық деп санаған. 2014 жылдан бері жүргізілген сауалнамалар көрсеткендей, «шотландтық» және «британдық» идентификациялары арасында таңдау жасауға мәжбүр болғанда, британдық ұлттық идентификация Шотландияда 31-36% -ға дейін өсті, ал шотландтық ұлттық идентификация 58-62% -ға дейін төмендеді. «Еуропалық» және «ағылшын» сияқты басқа ұлттық идентификациялар 1999 жылдан бері Шотландияда салыстырмалы түрде тұрақты болып, 1-2% аралығында қалды. 1999 жылы Шотландия Парламентінің құрылуы және 2014 жылы Шотландия тәуелсіздігі туралы референдум өткізілуі Шотландияда британдық ұлттық идентификацияның біртіндеп өсуіне және 1999 жылдан бері шотландтық ұлттық идентификацияның төмендеуіне әсер еткен факторлар ретінде танылды. Партия 1974 жылғы ақпан айындағы жалпы сайлауда 7 орын мен 21,9% дауыс алды, ал 1974 жылғы қазан айындағы жалпы сайлауда 11 орын мен 30,4% дауыс алды, бірақ 1979 жылы Лейбористер мен Консерваторларға орындарының көп бөлігін жоғалтты. 1979 жылы Шотландияның өзін басқаруы туралы референдум өткізілді, нәтижесінде автономиялық Шотландия Ассамблеясы құрылатын еді, бірақ референдум сәтсіз аяқталды, өйткені өзін басқару тарапына шамалы басымдық болғанымен, 52% дауыспен өзін басқаруды қолдағандықтарына қарамастан, бүкіл Шотландия сайлаушыларының 32,9% құраған төмен қатысуы Ұлыбритания Парламенті белгілеген 40% қатысу шегіне жетпеді, бұл сайлау нәтижесінің жарамды болуы үшін қажетті шарт еді. 1999 жылы Шотландия Парламентінің құрылуынан бері Ұлттық партия Шотландияда сайлауда жеңіске жету үшін платформа алды, 2007 жылдан 2011 жылға дейін азшылық үкіметін, ал 2011 жылдан 2016 жылға дейін көпшілік үкіметін құрды. Осы кезеңде Парламент Ұлыбританиядан Шотландияның тәуелсіздігі туралы референдум өткізуді мақұлдады, ол Біріккен Корольдік үкіметінің келісімімен өткізілді. Референдум 2014 жылдың 18 қыркүйегінде өтті, онда 55,3% тәуелсіздікке қарсы, ал 44,7% қолдады, сайлауға қатысу 84,6% болды. Ұлттық идентификациясын көбінесе «британдық» деп санағандардың көп бөлігі Шотландияның Біріккен Корольдік құрамында қалуын қолдайды, ал ұлттық идентификациясын көбінесе «шотландтық» деп санағандардың көпшілігі Шотландияның тәуелсіздігін қолдайды. Дегенмен, тәуелсіздікті қолдаушылардың көпшілігі де түрлі дәрежеде «британдық» деп санады, ал ұлттық идентификациясын «британдықтан гөрі шотландтық» деп сипаттағандардың көпшілігі Шотландияның тәуелсіздігін қолдайды. Бірақ ол 2017 жылғы жалпы сайлауда жеңіліске ұшырағаннан кейін жоспарларды тоқтатты, онда Ұлттық партия 2015 жылғы 56 орынның 21-ін жоғалтты және оның дауыс үлесі 50,0% -дан 36,9% -ға дейін төмендеді. Алайда, 2019 жылғы жалпы сайлауда Ұлттық партия Шотландияның 59 орынның 48-ін жеңіп алды, ал Ұлттық партияның сайлау бағдарламасында «Бұл Шотландияның жаңа тәуелсіздік референдумында өз болашағын таңдау құқығы үшін дауыс беру» делінген.

Research conducted by the Scottish Social Attitudes Survey in 1979 found that more than 95% of those living in Scotland identified as "Scottish" in varying degrees, with more than 80% identifying themselves as "British" in varying degrees. When forced to choose a single national identity between "Scottish" and "British", 57% identified as Scottish and 39% identified as British. Polling conducted since 2014 has indicated that when forced to choose between "Scottish" and "British" identities, British national identity has risen to between 31–36% in Scotland and Scottish national identity has fallen to between 58–62%. Other national identities such as "European" and "English" have remained fairly static in Scotland since 1999 at between 1–2%. The establishment of a devolved Scottish Parliament in 1999 and the holding of a referendum on Scottish independence in 2014 have been recognised as factors contributing to a gradual rise in British national identity in Scotland and a decline in Scottish national identity since 1999. The party won 7 seats and 21.9% of the vote in the February 1974 general election and won 11 seats and 30.4% of the vote in the October 1974 general election, before losing the vast majority of their seats to Labour and the Conservatives in 1979. A referendum was held on Scottish devolution in 1979, which would result in the establishment of a devolved autonomous Scottish Assembly, however the referendum failed to pass as despite a narrow lead for the devolution side, with 52% in favour of devolution, a low turnout of 32.9% of the entire Scottish electorate failed to meet the required 40% turnout threshold set out by the UK Parliament for the election outcome to be valid. The establishment of a devolved Scottish Parliament in 1999 has since provided the SNP with a platform to win elections in Scotland, forming a minority government from 2007 until 2011, and a majority government from 2011 until 2016, during which time the Parliament approved the holding of a referendum on Scottish independence from the UK which was held with the consent of the United Kingdom government. The referendum was held on 18 September 2014, with 55.3% voting against independence and 44.7% voting in favour on a high turnout of 84.6%. The vast majority of those identifying their national identity more as "British" support Scotland remaining a part of the United Kingdom, with a smaller majority of those identifying their national identity more as "Scottish" supporting Scottish independence. However, many independence supporters also identify as "British" in varying degrees, with a majority of those describing their national identity as "More Scottish than British" being supportive of Scottish independence. however she subsequently put the plans on hold after facing a setback at the 2017 general election where the SNP lost 21 out of its 56 seats from 2015 and saw its vote share fall from 50.0% to 36.9%. However, in the 2019 general election, the SNP won 48 of Scotland's 59 seats, with the SNP's manifesto stating "It’s a vote for Scotland’s right to choose our own future in a new independence referendum."

Мәдениет белгілері

Шотландиядағы мәдени нышандар ғасырлар бойы өзгеріп келді, мысалы, алғашқы ұлттық аспап – кларсах немесе кельт арфасы болды, ол он бесінші ғасырда Ұлы таулы аймақтың сыбызғысымен (волынкасымен) ауыстырылды. Тартан, килт және сыбызғы (волынка) сияқты символдар шотландтардың көпшілігіне ұнаса да, барлығына бірдей емес; олардың бүкіл Шотландияның, әсіресе Төмендіктердің символдары ретінде қалыптасуы он тоғызыншы ғасырдың басына дейін созылған. Бұл – жалған әсемдік пен мазмұнсыз салтанаттың дәуірі еді: король Георг IV-нің Шотландияға сапары, оны сэр Уолтер Скотт ұйымдастырды. Скотт, біртұтас елдікті қолдаушы және консерватор болғанымен, сонымен бірге өзінің шығармалары арқылы шотланд мифологиясын кеңінен таратуға үлкен үлес қосты.