19 ғасырдағы өнеркәсіп капитандығы: көшбасшылық және әлеуметтік өзгерістер
Captain of industry
19 ғасырдағы "кәсіптік капитан" – елге пайда келтірген, өнімділікті арттырған, жұмыс орындарын ұсынған кәсіпкер. "Тоноқ басшыдан" айырмасы, елге пайдасы бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бизнес-басшының түрі
Type of business leader
19 ғасырда "өнеркәсіп капитаны" – жеке байлығын жинақтау арқылы елге қандай да бір жолмен пайда келтірген бизнес-лидер. Бұл өнімділіктің артуы, нарықтардың кеңеюі, жаңа жұмыс орындарының ашылуы немесе қайырымдылықпен айналысуы арқылы іске асырылуы мүмкін. Бұл сипаттама "тоналған бароннан" өзгеше, ол жеке мүдделерін қанағаттандыру үшін саяси құралдарды пайдаланатын бизнес-лидер.
In the 19th century, a captain of industry was a business leader whose means of amassing a personal fortune contributed positively to the country in some way. This may have been through increased productivity, expansion of markets, providing more jobs, or acts of philanthropy. This characterization contrasts with that of the robber baron, a business leader using political means to achieve personal ends.
Шығу тегі
Терминді шотланд эссешісі, тарихшы және философ Томас Карлайл өзінің "Кальястро графы" (1833) эссесінде қолданған. Әлеуметтік құлдыраудың осындай кезеңдерінде, «артық халық» деп аталатын, яғни өнеркәсіптің бұрынғы басшыларының (жоғары топтар, байлар, аристократия және т.б.) кезінде жұмыс пен жалақы таба алмай қалған халық, кәсіпсіздердің, кемтарлардың, әлеуметтік жат элементтердің санын арттырады; олардың құштарлығы шексіз, бірақ оны қанағаттандырудың белгілі бір жолы жоқ. Керісінше, халық саны арта келе, өнеркәсіп басшыларының саны одан да азаяды, олар жұмыссыздық басшыларына айналады; осылайша, халықтың артуы нашар басқарылады (не істеу керегін көрсету, себебі бұл – жалғыз басқару нысаны); шам екі бастан тұтанады; және әлеуметтік жат элементтердің саны екі есе жылдам өседі. «Өткен мен қазіргі» (1843) еңбегінде Карлайл осы терминді зауыт иелері сияқты өнеркәсіпшілерге қатысты қолданады, оларды жаңа аристократия деп есептейді. Карлайлдың пікірінше, британдық қоғамның сыртқы әдемілікке (мода, байлық, мәртебе) берілгендігі, мағыналы нәрселерге (жақсы, ауыр, адал еңбек) қарағанда, «ұлттың жанының тұншығудан оянуына» себеп болды. Карлайл Англияның әлеуметтік кемшіліктерінің түбінде жұмыс берушілер мен жұмысшылардың қарым-қатынасы жатыр дейді, ол тек «ақша төлеу – жалғыз байланыс» негізінде құрылған. Қоғам деп аталатын нәрсе тек «толық бөліну, оқшаулану» мен «ақша төлеу адамның барлық міндеттемелерін толықтай өтейді» деген жалған сенімді ғана тудырды. Карлайл былай деп мәлімдейді: «Еңбек әлемі тек қана құрметті еңбек рухымен, заңдармен және осыдан туындайтын бекітілген ережелермен басқарылуы мүмкін», бұл – өзара міндеттемелер мен құрмет арқылы әлеуметтік тәртіпке оралу. «Еңбек рухының» негізінде адамдар иерархиялық құрылымда жақсы жұмыс істейді деген болжам жатыр. «Жоғары бақылаушының көзінде жұмыс істемейтін жұмысшылар дұрыс жұмыс істемейді»; ал өнеркәсіп басшылары өздерінен төмен тұрғандарға абыройлы басшылық пен нұсқау беруі керек, жұмыс орнын білімді бақылаушылар ретінде басқаруы керек, ал жұмысшылар өз «басшыларына» да, еңбегіне де бірдей адалдық сезіміне ие болуы керек.
The term was coined by the Scottish essayist, historian and philosopher Thomas Carlyle in his essay "Count Cagliostro" (1833). In such periods of Social Decay, what is called an overflowing Population, that is a Population which, under the old Captains of Industry (named Higher Classes, Ricos Hombres, Aristocracies and the like), can no longer find work and wages, increases the number of Unprofessionals, Lackalls, Social Nondescripts; with appetite of utmost keenness, which there is no known method of satisfying. Nay, more, and perversely enough, ever as Population augments, your Captains of Industry can and do dwindle more and more into Captains of Idleness; whereby the more and more overflowing Population is worse and worse governed (shown what to do, for that is the only government): thus is the candle lighted at both ends; and the number of social Nondescripts increases in double quick ratio. In Past and Present (1843), Carlyle uses the term in reference to industrialists, such as mill owners, whom he regards as a new aristocracy. In Carlyle's view, British society's devotion to appearances (fashion, wealth, status) at the expense of substance (good, hard, honest labor) has resulted in a need for "the awakening of the Nation's soul from its asphyxia." Carlyle identifies the heart of England's social ills as being the relationship between employers and the employed, based solely on "Cash payment for the sole nexus." What is called society has produced nothing but the "totalest separation, isolation," and the false belief that "Cash payment absolves and liquidates all engagements of man." Carlyle asserts that "No Working World . can be led on without a noble Chivalry of Work, and laws and fixed rules which follow out of that," a return to social order through mutual obligation and respect. Underlying the "Chivalry of Labour" is the basic assumption that human beings work best in a hierarchical structure. Laborers that "work not as in a Great Taskmaster's eye, will work wrong"; while the captains of industry would offer noble leadership and guidance to those beneath them, ruling the workplace as enlightened taskmasters, the workers would possess an equally enlightened sense of loyalty, both to their "captains" and their labor.
Экономистерге әсері
Карлайлдың тұжырымдамасы Джозеф Шилд Николсон, Джон Келлс Инграм, Арнольд Тойнби (бірақ ол бұл идеяны тым әкешіл деп санады), Джеймс Бонар, Альфред Маршалл және (особо) Уильям Смарт сияқты экономистерге әсер етті. Economic Review және Economic Journal сияқты жариялымдар Эрнст Аббе сияқты тұлғаларды Карлайлдың көзқарасының үлгісі ретінде жоғары бағалады.
Carlyle's concept influenced economists such as Joseph Shield Nicholson, John Kells Ingram, Arnold Toynbee (who nevertheless found the idea overly paternalistic), James Bonar, Alfred Marshall, and (especially) William Smart. Publications such as the Economic Review and the Economic Journal praised figures like Ernst Abbe as models of Carlyle's vision.
"Қорқыт барон"
XIX ғасырдағы кейбір "өндірістің капитандары" деп аталған өнеркәсіпшілер, "қарақшы барондары" деп аталғандармен үштасады. Олардың қатарында Корнелиус Вандербильт, Эндрю Карнеги, Эндрю Меллон, Лиланд Стэнфорд және Джон Д. Рокфеллер сияқты тұлғалар бар. Ұлттық гуманитарлық қордың білім бөлімі мектептерге арналған оқу жоспарын жасады, онда "қарақшы барон" немесе "өндірістің капитаны" терминінің қайсысы дұрыс екені сұрақ қойылады. Оқу жоспарында оқушыларға "қарақшы барон мен өнеркәсіптің капитандары арасындағы айырмашылықты анықтауға көмектесу мақсаты қойылған. Студенттер көрнекті өнеркәсіпшілер мен қаржыгерлердің арсыздыққа толы істерін, сондай-ақ шапшаң бизнес шешімдерін және жомарт қайырымдылықтарын анықтайды. Олардың үлкен капитал жинауы арқасында ғана еліміз әлемдегі ең ірі өнеркәсіптік державаға айналғаны айтылады. Бұл тұлғалардың кейбір әрекеттері, экономикалық тәуелсіздік кезеңінде ғана мүмкін болды, жұмысшылардың жағдайы нашарлауына әкелді, бірақ соңында қазіргі тұрмысымыздың деңгейін қамтамасыз етуге мүмкіндік берген болуы мүмкін."
Some 19th century industrialists who were called "captains of industry" overlap with those called "robber barons". These include people such as Cornelius Vanderbilt, Andrew Carnegie, Andrew Mellon, Leland Stanford and John D. Rockefeller. The education division of the National Endowment for the Humanities has prepared a lesson plan for schools asking whether "robber baron" or "captain of industry" is the better terminology. The lesson states that it attempts to help students "establish a distinction between robber barons and captains of industry. Students will uncover some less honorable deeds, as well as the shrewd business moves and highly charitable acts of the great industrialists and financiers. It has been argued that only because such people were able to amass great amounts of capital could our country become the world's greatest industrial power. Some actions of these men, which could only happen in a period of economic laissez faire, resulted in poor conditions for workers, but in the end, may also have enabled our present day standard of living."