Кіріспе

Ерте көктем (早春) — 1956 жылы Ясужиро Одзу түсірген, үйленген кеңсе қызметкері (Рё Икебе) туралы фильм. Ол үйленген өмірдің бірқалыптылығынан және отқа төзімді кірпіш зауытындағы жұмысынан құтылу үшін әріптес кеңсе қызметкерімен (Кейко Киши) байланысқа түседі. Фильм сонымен қатар кеңсе қызметкерінің өмір салтының ауырлықтарын да көрсетеді. "Мен, – деді Одзу, – кеңсе өмірінің қайғысын бейнелегім келді". 144 минуттық "Ерте көктем" – Одзудың сақталған ең ұзақ фильмі және оның қара-ақ түсті соңғы туындысы.

Сюжет

Офис қызметкері Шоджи Сугияма (Рё Икебе) оянып, әйелі Масако (Чикаге Авашима) көмегімен таңғы күнделікті істерін аяқтап, жұмысына қатынайды. Ол Токиодағы отқа төзімді кірпіш өндіретін компанияның кеңсесінде жұмыс істейді. Офис достарымен табиғатқа серуенге шыққанда, Шоджи бір әріптесімен, үлкен көздері үшін "Алтын балық" деп аталған (Кейко Киши) машинисткамен жеке қалды. Сапардан кейін Алтын балық Шоджиге құдайы сүйіспеншілік білдіріп, екеуі араласа бастайды. Масако бірдеңе дұрыс емес екенін сезді, бірақ күйеуімен сөйлесуге асықпады. Шоджи ұлының қайтыс болған күнін еске алмағаннан кейін, ол мен Масако арасы суытыла бастайды. Олардың достары да Шоджи мен Алтын балықтың арасында жайттар болып жатқанын байқайды. Олар Алтын балықпен тікелей сөйлесіп, үйленген адамдардың арасына кіріспеуін кеңес береді. Көңілі қалған Алтын балық түнде Шоджиге келеді. Масако күдіктерінің негізді екеніне көз жеткізіп, Шоджиден Алтын балықпен қарым-қатынасы туралы шындықты айтуын талап етеді. Шоджи бәрібір өтірік айтады, ал ертесіне Масако үйден шығып анасының үйіне кетеді. Шоджи провинциялық Мицуиси қаласына (қазіргі Бизеннің бір бөлігі) компаниясының кеңсесіне көшеді. Масако соңынан Мицуисиге барады, жұбайлар қайта табысады. Олар өткендегі барлық қиындықтарды ұмытып, отбасылық бақытқа қол жеткізу үшін тырысатындарын уәделеседі.

Өндіріс

"Токио тарихы" фильмі жарық көргеннен кейін Озу досы, актриса Кинуо Танакаға режиссер ретінде екінші фильмі "Ай көтерілді" жұмысын аяқтауға көмектесу үшін шақырылды. "Тұңғыш көктем" фильмінің түсірілімі басталған кезде Озу режиссер креслосынан үш жыл бойы қашықта болды: Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бері жылына бір фильм түсірген режиссер үшін бұл елеулі үзіліс еді. Осы уақыт аралығында Озумен ең жақын байланыста болған "Офуна-чо" немесе "отбасылық драма" жанрының танымалдылығы төмендеді. Озу "Офуна-чо дәстүрлері 30 жылдың нәтижесінде қалыптасқан. Олар бір таңда құлап кетпейді" деді. Дегенмен, студиясының қысымымен Озу заманауилыққа бірнеше мойынсұнулар жасады. Ол көбінесе жас және танымал актерлерді таңдады және ұзақ жылдар бойы серігі болған Кого Нодамен бірге бұрынғы фильмдеріндегі басты ата-аналар тұлғаларынан айырылған сценарийді жасады. Озу туындыларының тағы бір белгілі ерекшелігі – ұрпақтар арасындағы қарым-қатынас мәселелері де осы фильмде жоқ. Оның орнына кеңсе қызметкерінің өміріне деген көңіл көшіру тақырыбы қойылды. "Мен олардың өмір салтын көрсетуге тырыстым", - деді Озу. "Бітіруші түлек ретінде қоғамға енгендегі қуаныш пен үміт күннен күнге азая береді. Отыз жыл бойы адал еңбек етсең де, көп нәрсеге жете алмайсың." "Тұңғыш көктем" фильмінде Озу фильмдерінде жиі кездесетін, көрерменнің мағынаны түсінуге мүмкіндік беретін уақыттық үзілістер қолданылды. Мысалы, Шожи мен Алтын балықтың танысуынан кейін оларды Шожидің үйіне келгенше жеке көрмейміз. Осы жұптың достары Алтын балықпен сөйлескеннен кейін, біз де, олар сияқты, олардың қарым-қатынасының жалғасып жатқанына нақты көз жеткізе алмаймыз. Озу сондай-ақ, ықтимал мелодрамалық эпизодтардан бас тартады: Масако күйеуінің ерін қалдырған мата қолшапашын экранда таба алмайды, оның орнына анасына осы жайтты айтады. "Нью-Йорк Таймс" газетінің Нора Сайр бұл туынды туралы өте жағымды пікір білдіріп, "Мен көрген басқа фильмдерге қарағанда кеңсе өмірінің тұйықтығын жақсы жеткізеді" және "Озу тыныш, қарапайым өмірдегі драмалық тереңдікті табады. Осы адамдармен бірге өткізген уақыт ішінде – фильмнің барлық уақытында – сіз оларды жақсы танып, олардың қарым-қатынасының неліктен дамымайтынын түсінесіз" деп жазды. Сэйр кейіпкерлердің "сезімдері мен жасырын ниеттері ұсақ-түйектер арқылы керемет ашылады" деді. "Нью-Йоркер" журналында Ричард Броди "Озудың соғыстан кейінгі Жапонияға деген көңілсіздігі соқыр жаңғыруды да, құлдыраған дәстүрді де қатал бағалайды" деді. "Чикаго Ридер" журналының Дон Друкер бұл фильмді "жапондық әдеттегі кеңсе ортасының қарапайым, бірақ егжей-тегжейлі қайта құрылымы" деп атады. Мадақтарға қарамастан, бұл Озудың ең танымал туындыларының бірі емес.

Үй медиасы

2007 жылы The Criterion Collection фильмді Eclipse Series 3: Late Ozu DVD жинағының бір бөлігі ретінде жарыққа шығарды. 2012 жылы BFI фильмді Region 2 DVD форматында «Токио түнегі» және «Токио әйелі» фильмдерімен бірге «Үш мелодрама» жинағы ретінде ұсынды.