Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1890 жылғы британ-герман келісімі
1890 British German treaty
Хельголанд-Занзибар келісімі (Helgoland Sansibar Vertrag; сондай-ақ 1890 жылғы ағылшын-герман келісімі деп те аталады) – 1890 жылдың 1 шілдесінде Германия мен Ұлыбритания арасында қол қойылған келісім. Бұл келісім Германияға Каприви жолағын (Германияның Оңтүстік-Батыс Африкасына Замбези өзеніне қол жеткізуге мүмкіндік беретін жер суы), стратегиялық маңызды Гелиголанд аралын Солтүстік теңізінде және Германияның Шығыс Африкасының орталық аймағын басқару құқығын берді. Қарсылығында Германия Занзибардағы британдық билікті мойындады. Гелиголанд жаңа Киль каналын және Германияның Солтүстік теңіз портына қарайтын жолдарды бақылау үшін қажет болды. Ұлыбритания Занзибарды Шығыс Африканы бақылаудағы маңызды буын ретінде пайдаланды.
The Heligoland–Zanzibar Treaty (Helgoland Sansibar Vertrag; also known as the Anglo German Agreement of 1890) was an agreement signed on 1 July 1890 between Germany and the United Kingdom. The accord gave Germany control of the Caprivi Strip (a ribbon of land that gave German South West Africa access to the Zambezi River), the strategically located island of Heligoland in the North Sea, and the heartland of German East Africa. In return, Germany recognized British authority in Zanzibar. Heligoland was needed to control the new Kiel Canal and the approaches to Germany's North Sea ports. Britain used Zanzibar as a key link in the British control of East Africa.
Шарттары
Германия Солтүстік теңіздегі Хелиголанд (Хельголанд) аралдарын алды, бұл аралдар бастапқыда Голштейн-Готторп герцогтарының меншігінде болған, бірақ 1814 жылдан бері британдық иелікке көшкен еді. Сонымен қатар, қазіргі Намибия аумағындағы Каприви жолағы және Дар-эс-Салам жағалауын бақылау мен иеленуге еркін мүмкіндік берілді, бұл жағалау Германдық Шығыс Африкасының (кейіннен Танганьика, қазіргі Танзанияның құрлық бөлігі) ядросын құрады. Қарсылығында Германия Ұлыбританияға Кения жағалауындағы шағын Витуланд сұлтандығының (Германдық Виту) протекторатын, сондай-ақ британдықтардың Виктория көліне теміржол салуы үшін маңызды болған Шығыс Африканың бөліктерін тапсырды. Бұдан өзге, Германия Занзибар сұлтандығына (яғни Унгужа және Пемба аралдарына) қатысты британдық әрекеттерге араласпауға уәде берді. Келісім-шарт Германдық Оңтүстік-Батыс Африкадағы (қазіргі Намибияның көп бөлігі) Германияның ықпал аймағын белгіледі, сонымен қатар Германияның Тоголанды мен Британдық Алтын жағалауының (қазіргі Гана), және Германияның Камеруны мен Британдық Нигерияның арасындағы шекараларды анықтады.
Germany gained the islands of Heligoland (Helgoland) in the North Sea, originally possession of the dukes of Holstein Gottorp but since 1814 a British possession, the so called Caprivi Strip in what is now Namibia, and a free hand to control and acquire the coast of Dar es Salaam that would form the core of German East Africa (later Tanganyika, now the mainland component of Tanzania). In exchange, Germany handed over to Britain the protectorate over the small sultanate of Wituland (Deutsch Witu, on the Kenyan coast) and parts of East Africa vital for the British to build a railway to Lake Victoria, and pledged not to interfere with British actions vis à vis the independent Sultanate of Zanzibar (i. e. the islands of Unguja and Pemba). In addition, the treaty established the German sphere of interest in German South West Africa (most of present day Namibia) and settled the borders between German Togoland and the British Gold Coast (now Ghana), as well as between German Kamerun and British Nigeria.
Салдарлар
Ұлыбритания Солтүстік теңіздегі негізгі неміс әскери-теңіз базаларына қарайтын, бірақ Германия теңіз күштерін дамытқанда қорғау мүмкін емес болатын әскери-теңіз базасынан бас тартты. Ол дереу Занзибарды протекторат деп жариялады және одан кейінгі 1896 жылғы ағылшын-занзибар соғысында сұлтандыққа толық бақылау алды. Бұл келісім Германия канцлері Лео фон Капривидің британдықтармен келісімге қол жеткізу мақсатына қызмет етті. 1884 жылғы Берлин конференциясынан кейін Германия "Африка үшін күресте" қалып қойды. Карл Петерс басқарған Германияның Шығыс Африка компаниясы Танганьика жағалауындағы жер участасын иеленді (бұл 1888 жылғы Абушири көтерілісіне әкелді), бірақ Занзибар сұлтандығының аралдарына ешқашан бақылау орната алмады. Келісім Германияның маңызды мүдделеріне нұқсан келтірмеді, ал Гелиголанд аралы Германия шығанағын бақылау үшін стратегиялық маңызға ие болды. 1887 жылдан бастап Киль каналының салынуымен Германия шығанағын бақылау Император Вильгельм II-нің Императорлық теңіз флотын кеңейту жоспарлары үшін маңыздыға айналды. Вильгельмнің теңіз саясаты британдықтармен келісімге келуге кедергі келтірді және нәтижесінде 1904 жылы Антанта Кордиальмен бекітілген Ұлыбритания мен Франция арасында жақындасуға әкелді. Келісімге қате атауды бұрынғы канцлер Отто фон Бисмарк енгізді, ол өзінің жек көретін ізбасары Капривиді өзі билік еткен кезде Бисмарк ұйымдастырған келісімге қол қойғаны үшін сынағысы келді. Алайда, Бисмарктің терминологиясы Германия Африка империясын кішкентай Гелиголандқа ("шапанға түйме") айырбастағанын білдірді. Империалистер бұл идеяны қуана қабылдады және неміс мүдделеріне қарсы "сатқындық" деп шағымдана бастады. Карл Петерс және Альфред Гугенберг 1891 жылы құрылған Alldeutscher Verband ("Пангермандық лига") құруға шақырды.
Britain divested itself of a naval base which covered the approaches to the main German naval bases in the North Sea, but which would be impossible to defend as Germany built up its navy. It immediately declared a protectorate over Zanzibar and, in the subsequent 1896 Anglo Zanzibar War, gained full control of the sultanate. The treaty served German chancellor Leo von Caprivi's aims for a settlement with the British. After the 1884 Berlin Conference, Germany had been losing out in the "Scramble for Africa". The German East Africa Company under Carl Peters had acquired a strip of land on the Tanganyikan coast (leading to the 1888 Abushiri Revolt), but had never had any control over the islands of the Zanzibar sultanate. The treaty gave away no vital German interests, while acquiring Heligoland, an island which was strategically placed for control over the German Bight. With the construction of the Kiel Canal from 1887 onward, control of the German Bight had become essential to Emperor Wilhelm's II plans for expansion of the Imperial Navy. Wilhelm's naval policies aborted an accommodation with the British and ultimately led to a rapprochement between Britain and France, sealed with the Entente cordiale in 1904. The misleading name for the treaty was introduced by ex Chancellor Otto von Bismarck, who intended to attack his despised successor Caprivi for concluding an agreement that Bismarck himself had arranged during his incumbency. However, Bismarck's nomenclature implied that Germany had swapped an African empire for tiny Heligoland ("trousers for a button"). This was eagerly adopted by imperialists, who complained about "treason" against German interests. Carl Peters and Alfred Hugenberg appealed for the foundation of the Alldeutscher Verband ("Pan German League") which took place in 1891.