Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уайтемата порты – Жаңа Зеландияның Окленд қаласына теңіз жолымен басты кіреберіс. Осы себепті, қаламен іргелес екі порттың бірі болғанына қарамастан, ол көбінесе Окленд порты деп аталады. Порт Окленд мойынының солтүстік және шығыс жағалауларын құрайды және Окленд порт көпірі оны кесіп өтеді. Қаланың оңтүстігінде Манукау портының шалшық суларымен шектеседі. 15 км² ауданымен, ол қаланың басты портын және Окленд жағалауын Хаураки шығанағымен және Тынық мұхитымен байланыстырады. Оклендтің Солтүстік жағалауы, Рангитото және Вайхеке аралдары Тынық мұхитының дауылдарынан қорғайды.
Harbour in Auckland, New Zealand
Waitematā Harbour is the main access by sea to Auckland, New Zealand. For this reason it is often referred to as Auckland Harbour, despite the fact that it is one of two harbours adjoining the city. The harbour forms the northern and eastern coasts of the Auckland isthmus and is crossed by the Auckland Harbour Bridge. It is matched on the southern side of the city by the shallower waters of the Manukau Harbour. With an area of , it connects the city's main port and the Auckland waterfront to the Hauraki Gulf and the Pacific Ocean. It is sheltered from Pacific storms by Auckland's North Shore, Rangitoto Island, and Waiheke Island.
Этимология
Маорилердің ең көне атауы – Те Уханга-нуи о Тои (Тойдың үлкен шығанағы), ол ерте маори саяхатшысы Тоидің құрметіне аталған. Уайтематаның кең таралған аудармасы – "Обсидиан сулары", ол обсидиан тасына (мата) сілтеме жасайды. Осыдан туындаған тағы бір кең таралған аударма – "Жарқыраған сулар", себебі шығанақтың сулары жанартаулық шыны обсидиан сияқты жылтыраған деседі. Дегенмен, бұл дұрыс емес, өйткені тіл білімі тұрғысынан Уайтемата осылай аударылмайды.
The oldest Māori name of the harbour was Te Whanga nui o Toi (The Big Bay of Toi), named after Toi, an early Māori explorer. A popular translation of Waitematā is "The Obsidian Waters", referring to obsidian rock (matā). Another popular translation, derived from this, is "The Sparkling Waters", as the harbour waters were said to glint like the volcanic glass obsidian. However, this is incorrect, as grammatically Waitematā could not mean this.
География
Хаураки шығанағының бір саласы болып табылады, ол Рангитото арнасының соңынан батысқа қарай он сегіз шақырымға созылады. Оның кіреберісі оңтүстікте Солтүстік Бас және Бастион нүктесі арасында орналасқан. Порттың батыс ұштары солтүстік-батыста Уэнуапайдан асып, батыста Те Ататұ түбегіне дейін созылады, сондай-ақ оңтүстік-батыста Ухау өзені деп аталатын сағалық саласын құрайды. Порттың солтүстік жағалауын Солтүстік жағалау құрайды. Жағалауға ең жақын орналасқан Солтүстік жағалаудағы елді мекендер: Биркенхед, Норткотт және Девонпорт (батыстан шығысқа қарай). Порттың оңтүстік жағында Окленд қаласының орталық бөлігі және Окленд жағажайы, сондай-ақ Мишн-Бей, Парнелл, Херн-Бей және Пойнт-Шевалиер (шығыстан батысқа қарай) сияқты жағалау маңындағы елді мекендер орналасқан. Соңғысы портқа қарай созылған қысқа үшбұрышты түбекте орналасқан. Порт ең тар жерінде Окленд порты көпірімен кесіледі. Көпірдің оңтүстік жағында Вестхейвен маринасы, Фриманс шығанағы және Виадукт бассейні орналасқан. Олардан шығысқа қарай, порттың кіреберісіне жақын Окленд порты жатыр. Порт ішінде басқа да кемежайлар мен порттар бар, олардың ішінде Девонпорт әскери-теңіз базасы, Біркенхедтегі Каури Пойнт қару-жарақ қоймасы және Челси қант зауытының кемежайы бар. Бәрі де кемелерді қабылдауға қабілетті. Біркенхед, Бич-Хейвен, Норткотт, Девонпорт және Вест-Харбор Окленд қаласының орталық бөлігіне жолаушылар паромдарымен қызмет көрсетеді.
The harbour is an arm of the Hauraki Gulf, extending west for eighteen kilometres from the end of the Rangitoto Channel. Its entrance is between North Head and Bastion Point in the south. The westernmost ends of the harbour extend past Whenuapai in the northwest, and to Te Atatū Peninsula in the west, as well as forming the estuarial arm known as the Whau River in the southwest. The northern shore of the harbour consists of North Shore. North Shore suburbs located closest to the shoreline include Birkenhead, Northcote and Devonport (west to east). On the southern side of the harbour is Auckland CBD and the Auckland waterfront, and coastal suburbs such as Mission Bay, Parnell, Herne Bay and Point Chevalier (east to west), the latter of which lies on a short triangular peninsula jutting into the harbour. The harbour is crossed at its narrowest point by the Auckland Harbour Bridge. To the east of the bridge's southern end lie the marinas of Westhaven and the suburbs of Freemans Bay and the Viaduct Basin. Further east from these, and close to the harbour's entrance, lies the Port of Auckland. There are other wharves and ports within the harbour, notable among them the Devonport Naval Base, and the accompanying Kauri Point Armament Depot at Birkenhead, and the Chelsea Sugar Refinery wharf, all capable of taking ships over Smaller wharves at Birkenhead, Beach Haven, Northcote, Devonport and West Harbour offer commuter ferry services to the Auckland CBD.
Геология
Кемежай – бұл Уайтемата тобына жататын миоцендік теңіз шөгінділері арқылы қазылған, су астында қалған аңғарлар жүйесі. Окленд вулкандық алаңындағы соңғы жанартаулық белсенділік жағалауды да қалыптастырды, ең айқын түрде Девонпорт және Меола рифінде (кемежайды жартылай жабатын лава ағыны), сондай-ақ Оракей ойпаты мен батыс Шоал шығанағындағы жарылыс кратерлерінде. Соңғы екі миллион жыл ішінде кемежай орманды өзен аңғары мен су басқан кемежай арасында алмасып отырды. Теңіз деңгейі төмен болған кезде, Милфордтан Шоал шығанағына құятын өзен болған. Бұл аңғар теңіз деңгейі көтерілгенде кемежайға екінші кіреберіс қызметін атқарды, бірақ Пупуке көлі жанартауы бұл жерді бітеп тастағанға дейін. Шамамен 17 000 жыл бұрын, соңғы мұз дәуірінде теңіз деңгейі айтарлықтай төмен болған кезде, өзен солтүстік-шығысқа қарай Ранитото арнасы бойымен ағып, Кавау аралының шығысында Махуранги өзенімен қосылған. Соның салдарынан өзен қазіргі Кіші Барьер аралы мен Үлкен Барьер аралы арасында солтүстік-шығысқа қарай ағып, ақырында Үлкен Барьер аралының солтүстігінде Тынық мұхитына құйған. Қазіргі жағалауға, әсіресе кемежайдың батысы мен солтүстігінде, тасымал өзендердің күшті әсері байқалады. Осы жағдайда мангрлармен қапталған лайлы жерлер гүлдейді, тұзды батпақтар да кең таралған. Геральд аралы мен Уотчмен аралы Вайохуа конфедерациясының қоныс еткен жерлері болған. Маорилердің аралықтағы бірнеше кемежай жолдары туралы идеяны дамыта отырып, Уайтемата мен Манукау кемежайларын байланыстыратын канал құру 1900 жылдардың басында қарастырылды. (Окленд және Манукау каналы туралы 1908 жылғы заң) арқылы билік органдарына канал үшін қажет деп танылған жеке меншік жерді алуға рұқсат берілді. Алайда, ешқандай маңызды жұмыс (немесе жерді алу) жүргізілмеді. Заң 2010 жылдың 1 қарашасында күшін жойды. 1982 жылы англикандық және католиктік шіркеулердің басшыларын қамтитын топ Уайтемата кемежайындағы рифке Исаның қола мүсінін, «Кемелердің Мәсіхі» деп аталатын ескерткішті орнатуды ұсынды. Алайда, басқа конфессиялардың христиан басшыларының қарсылығынан кейін жоба тоқтатылды.
The harbour is a drowned valley system that was carved through Miocene marine sediments of the Waitemata Group. Recent volcanism in the Auckland volcanic field has also shaped the coast, most obviously at Devonport and the Meola Reef (a lava flow which almost spans the harbour), but also in the explosion craters of Orakei Basin and in western Shoal Bay. Over the last two million years, the harbour has cycled between periods of being a forested river valley and a flooded harbour. In periods of low sea level, a tributary ran from Milford into the Shoal Bay stream. This valley provided the harbour with a second entrance when sea levels rose, until the Lake Pupuke volcano plugged this gap. Approximately 17,000 years ago during the Last Glacial Period when sea levels were significantly lower, the river flowed north east along the Rangitoto Channel, meeting the Mahurangi River to the east of Kawau Island. The resulting river flowed further north east between modern day Little Barrier Island and Great Barrier Island, eventually emptying into the Pacific Ocean north of Great Barrier Island. The current shore is strongly influenced by tidal rivers, particularly in the west and north of the harbour. Mudflats covered by mangroves flourish in these conditions, and salt marshes are also typical. Herald Island and Watchman Island were both settled by the Waiohua confederation. Taking the idea of the several Māori portage paths over the isthmus one step further, the creation of a canal that would link the Waitematā and Manukau harbours was considered in the early 1900s. Legislation (the Auckland and Manukau Canal Act 1908) was passed that would allow authorities to take privately owned land where it was deemed required for a canal. However, no serious work (or land take) was undertaken. The act was repealed on 1 November 2010. In 1982, a group that included leaders of the Anglican and Catholic proposed the construction of the Christ of the Ships, a bronze statue of Jesus be constructed on a reef in the Waitematā Harbour. The project was cancelled after facing significant opposition by Christian leaders from other denominations.
Қалдық судың ластануы
Кемежайда жүзуге қолайлы көптеген жағажайлар болғанымен, бірнеше батыс қала маңындағы ескі үлгідегі "бірлескен кәріздер" жылына шамамен 52 күндік күшті жаңбыр кезінде ластанған сарқырама суларды кемежайға құйып жібереді. Бұл, танымал жағажайларда су таралғанша денсаулыққа қатысты ескертулердің жиі шығуына себеп болады. 2019 жылы басталып, 2024 жылға қарай аяқталуы күтілетін ірі жаңа жоба – "Орталық ұстағыш", осы сарқырама сулардың көлемін шамамен 80%-ға азайтуға бағытталған.
While the harbour has numerous beaches popular for swimming, the older style "combined sewers" in several surrounding western suburbs dump contaminated wastewater overflows into the harbour on approximately 52 heavy rain days a year, leading to regular health warnings at popular swimming beaches, until the outfalls have dispersed again. A major new project, the Central Interceptor, starting 2019, is to reduce these outfalls by about 80% once completed around 2024.