Кіріспе

Гүлді өсімдік түрі

Dictamnus albus – Rutaceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдік түрі. Ол күйген бұта, диттани деп те аталады. Бұл өсімдік Оңтүстік Еуропа, Солтүстік Африка және Азияның көп бөлігіндегі жылы, ашық орманды жерлерде табиғи түрде өседі.

Сипаттама

Бұл өсімдік шамамен биікке дейін өседі. Гүлдері кең пірмида тәрізді шоғыр құрайды және ақ түстен ақшыл күлгінге дейін түрлі түстерде болады. Гүлдері бес қалаты бар, ұзынға созылған тоқпаншаларымен ерекшеленеді. Жапырақтары қарағайдың жапырақтарына ұқсайды. Диктанус терең тамырлы, сондықтан жетілген өсімдіктерді орнату қиын және бөлуге төзімді; жас өсімдіктер гүлдеу үшін үш жылға дейін күтуі мүмкін, ал көктемде жапырақ жаюы кешіккендіктен, тіпті толық жетілген өсімдіктер де көктемде топырақ жұмыстары кезінде зардап шегуі мүмкін. Осы себептердің бәріне, жапырақтарының уытты болуын қоса, Диктамус американдық бақшаларда сирек кездеседі.

Уыттылық

Жапырақтары ащы және жеуге жарамсыз дәмді. Лимон сияқты иіске қарамастан, өсімдік жегенде тілді қышқылдатады. Өсімдіктің барлық бөліктері жегенде жеңіл асқазан бұзылысын тудыруы мүмкін, ал жапырақтарына тию фитофотодерматит тудыруы мүмкін, бұл Киелі кітаптағы жанып тұрған бұтамен салыстыруға әкеледі, тіпті осы өсімдіктің сол жерде пайда болғаны туралы ұсыныстар да бар. Швециялық ботаник Карл Линнейдің қызы бірде ыстық, желсіз жазғы күнінің соңында Dictamnus өсімдіктерінің үстінде бір жай ғана тұспалда от жаққан деген әңгіме бар. Ұшқыш майлардың құрамында изопрен болуы хабарланады.

Химия

Диктамус туысынан 100-ден астам химиялық құраушы заттар бөліп алынды, оның ішінде алкалоидтар, лимоноидты тритерпеноидтар, флавоноидтар, сесквитерпеноидтар, кумариндер және фенилпропаноидтар.