Берн қаласының ортағасырлық сағат мұнарасы Зитглогге
Zytglogge
Берн қаласының ортағасырлық Zytglogge мұнарасы – Швейцарияның танымал символы. 13 ғасырда салынған, қаланың тарихы мен мәдениетінің маңызды бөлігі. ЮНЕСКО мұрасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ортағасырлық мұнара Берн, Швейцария
Medieval tower in Bern, Switzerland
Цитглогге (берн неміс тілінде: Zytglogge) – Швейцарияның Берн қаласындағы танымал ортағасырлық мұнара. 13 ғасырдың басында салынған бұл ғимарат қалаға күзет мұнарасы, түрме, сағат мұнарасы, қалалық өмірдің орталығы және азаматтық ескерткіш ретінде қызмет еткен. 800 жылдық тарихында көптеген әрлеулер мен жөндеулерге қарамастан, Цитглогге Берннің ең танымал символдарының бірі және қаланың ең көне ескерткіші болып табылады. Сонымен қатар, 15 ғасырдағы астрономиялық сағатымен маңызды туристік орынға айналған. Бұл – ұлттық маңызы бар мұра және ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген Берн ескі қаласының бір бөлігі.
The Zytglogge (Bernese German: ; ) is a landmark medieval tower in Bern, Switzerland. Built in the early 13th century, it has served the city as a guard tower, prison, clock tower, centre of urban life and civic memorial. Despite the many redecorations and renovations it has undergone in its 800 years of existence, the Zytglogge is one of Bern's most recognisable symbols and the oldest monument of the city, and with its 15th century astronomical clock, a major tourist attraction. It is a heritage site of national significance, and part of the Old City of Bern, a UNESCO World Heritage Site.
Тарих
1218–1220 жылдары салынған кезде Цитглогге Берн қаласының батыс бекіністерінің қақпа мұнарасы қызметін атқарды. Олар қала империядан тәуелсіздік алғаннан кейін батысқа қарай бірінші рет кеңейген кезде салынды. Сол кезде Цитглогге биіктігі шамалы ғана болатын. Қаланың қарқынды өсуі және бекіністердің одан әрі кеңеюі (Käfigturm-ға дейін) 1270–1275 жылдары мұнараның маңыздылығын екінші деңгейге түсірді, сол кезде оны айналағы үйлерді бақылау үшін биіктетті. Осы кезде Цитглогге алғаш рет еңкейген шатырмен жабдықталды. 1405 жылғы үлкен өртте мұнара толығымен өртеніп кетті. Ол ауыр құрылымдық зақымдарға ұшырады, оларды жөндеу үшін күрделі жұмыстар қажет болды, ол 1983 жылғы соңғы қайта жаңартудан кейін ғана аяқталды. Түрме жасушалары тасталып, 15 ғасырдың басында қақпаның үстіне сағат орнатылды, ол қарапайым астрономиялық сағат пен музыкалық механизмдерді қамтыған болуы мүмкін. Осы сағат, сондай-ақ 1405 жылы құйылған үлкен қоңырау, Цитглоггеге оның атын берді, ол Берн диалектісінде «уақыт қоңырауы» дегенді білдіреді. Астрономиялық сағат ағымдағы күйіне дейін кеңейтілді. 1527–1530 жылдары Каспар Бруннер сағат механизмін толығымен қайта жасады, ал қақпа ауыр механизмдерге сенімді негіз беру үшін кеңейтілді. Цитглогге сыртқы жағы 1607–1610 жылдары Готтхард Ринггли және Каспар Халденштейнмен қайта боялды, олар қазір мұнараның шығыс және батыс қасбеттерін безендіретін үлкен сағат беттерін қосты. Екі қасбет те 1890 жылы Рудольф фон Штайгердің қолынан Рококо стилінде қайта боялды. Дизайнның идеалданған тарихилігі 20 ғасырда ұнамай қалды, ал 1929 жылғы байқау нәтижесінде бүгін көрінетін қасбет дизайндары пайда болды: батыс қасбетінде Виктор Сурбектің «Уақыттың басталуы» фрескасы, ал шығыс қасбетінде Курт Индермюленің 1770 жылғы дизайнының қалпына келтірілген нұсқасы орналасқан. Рождество маусымында және Пасхадан қазан айының соңына дейін, ол қараңғы түскеннен кейін жарықтандырылады.
When it was built around 1218–1220, the Zytglogge served as the gate tower of Bern's western fortifications. These were erected after the city's first westward expansion following its de facto independence from the Empire. At that time, the Zytglogge was a squat building of only in height. When the rapid growth of the city and the further expansion of the fortifications (up to the Käfigturm) relegated the tower to second line status at around 1270–1275, it was heightened by to overlook the surrounding houses. At this time, the Zytglogge also received its first slanted roof. In the great fire of 1405, the tower burnt out completely. It suffered severe structural damage that required thorough repairs, which were not complete until after the last restoration in 1983. The prison cells were abandoned and a clock was first installed above the gate in the early 15th century, probably including a simple astronomical clock and musical mechanism. This clock, together with the great bell cast in 1405, gave the Zytglogge its name, which in Bernese German means "time bell". The astronomical clock was extended to its current state. In 1527–30, the clockwork was completely rebuilt by Kaspar Brunner, and the gateway was overarched to provide a secure foundation for the heavy machinery. The Zytglogge's exterior was repainted by Gotthard Ringgli and Kaspar Haldenstein in 1607–1610, who introduced the large clock faces that now dominate the east and west façades of the tower. Both façades were again repainted in the Rococo style by Rudolf von Steiger in 1890. The idealising historicism of the design came to be disliked in the 20th century, and a 1929 competition produced the façade designs visible today: on the west façade, Victor Surbek's fresco "Beginning of Time" and on the east façade, a reconstruction of the 1770 design by Kurt Indermühle. In the advent season and from Easter until the end of October, it is illuminated after dusk.
Атауы
Берн неміс тіліндегі Zytglogge стандартты неміс тілінде Zeitglocke деп, ал ағылшын тілінде "уақыт қоңырауы" деп аударылады; "Glocke" сөзі неміс тілінде "қоңырау" деген мағынаны білдіреді, мысалы, "glockenspiel" терминіндегідей. "Уақыт қоңырауы" – бұл ең алғашқы қоғамдық уақытты өлшеу құралдарының бірі, ол сағат механизмімен байланысты болған және сағат толық болғанда кішкентай қоңырауды соғып тұрған. Мұндай құрылғы 1383 жылға дейін Берндегі Вендельштейнге орнатылды – бұл кейіннен Мюнстер шіркеуімен ауыстырылған Люткирхе шіркеуінің мұнарасы; ол қоңырау шалушыға мұнараның қоңырауларын соғу қажеттігін еске салған. Бұрын мұнараны kebie ("қосқа", яғни түрме) деп атаған, ал 1405 жылдан кейін қайта құрылғаннан кейін nüwer turm ("жаңа мұнара") деп атаған.
The Bernese German Zytglogge translates to Zeitglocke in Standard German and to time bell in English; 'Glocke' is German for 'bell', as in the related term 'glockenspiel'. A "time bell" was one of the earliest public timekeeping devices, consisting of a clockwork connected to a hammer that rang a small bell at the full hour. Such a device was installed in the Wendelstein in Bern – the tower of the Leutkirche church which the Münster later replaced – in 1383 at the latest; it alerted the bell ringer to ring the tower bells. Previously, the tower was referred to as the kebie ("cage", i. e., prison) and after its post 1405 reconstruction, the nüwer turm ("new tower").
Интерьер
Цитглоггедің ішкі құрылымы уақыт өте келе күзет мұнарасынан қалалық түрмеге, содан кейін сағат мұнарасына айналуына байланысты өзгерістерге ұшырады. XIII ғасырдағы күзет мұнарасы шығысқа қарай ашық қалған қабырғалардан тұратын бос қабықтан емес еді. Тек XIV ғасырда ғана төрт қабат салынды. Сағат механизмі үстіндегі бөлмелерді қала әкімшілігі XX ғасырдың соңына дейін түрлі мақсаттарда пайдаланды, оның ішінде архивтер, қоймалар, өрт сөндіру құралдары сақталатын бөлме ретінде және тіпті әуе шабуылынан қорғануға арналған жай ретінде қолданды. Ішкі кеңістік жиі ойсыз, тіпті зардапкерлікпен қайта жаңартылды; мысалы, аралық қабаттарды ұстап тұрған түпнұсқа ағаш қабырғалардың үш бөлігінен басқасының бәрі жойылды. Қазіргі таңда бұл жерге тек экскурсиялар арқылы ғана баруға болады.
The Zytglogge's internal layout has changed over time to reflect the tower's change of purpose from guard tower to city prison to clock tower. The thirteenth century guard tower was not much more than a hollow shell of walls that was open towards the city in the east. Only in the fourteenth century was a layer of four storeys inserted. The rooms above the clockwork mechanism were used by the city administration for various purposes up until the late 20th century, including as archives, storerooms, as a firehose magazine and even as an air raid shelter. The interior was frequently remodelled in a careless, even vandalistic fashion; for instance, all but three of the original wooden beams supporting the intermediate floors were destroyed. and only accessible in the course of guided tours.