Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеміргіштердің түрі
Species of rodent
Полинезиялық тышқан, Тынық мұхиты тышқаны немесе кішкентай тышқан (Rattus exulans), маори тілінде киоре деп аталады, қоңыр және қара тышқаннан кейін әлемде ең көп тараған үшінші тышқан түрі. Атауына қарамастан, Полинезиялық тышқан Оңтүстік-Шығыс Азияда пайда болған, және туысқандары сияқты, кеңінен таралып, Полинезияның көп бөлігіне, Жаңа Зеландия, Пасха аралы және Гавайи сияқты жерлерге қоныс аударды. Ол басқа тышқан түрлерімен бірге жоталардан орманға дейінгі көптеген ортаға бейімделу қабілетін көрсетеді. Сонымен қатар, ол адамдармен тығыз байланысты, олар оңай тамақ алуға мүмкіндік береді. Ол тараған аймақтарының көп бөлігінде маңызды зиянкеске айналды.
The Polynesian rat, Pacific rat or little rat (Rattus exulans), known to the Māori as kiore, is the third most widespread species of rat in the world behind the brown rat and black rat. Contrary to its vernacular name, the Polynesian rat originated in Southeast Asia, and like its relatives has become widespread, migrating to most of Polynesia, including New Zealand, Easter Island, and Hawaii. It shares high adaptability with other rat species extending to many environments, from grasslands to forests. It is also closely associated with humans, who provide easy access to food. It has become a major pest in most areas of its distribution.
Сипаттама
Полинезиялық тышқан сыртқы түрінен қара тышқан мен қоңыр тышқан сияқты басқа тышқандарға ұқсас. Оның үлкен, дөңгелек құлақтары, ұзын мұрыны, қара/қоңыр түсті жүні, ақшыл құрсағы және салыстырмалы түрде кішкентай аяқтары бар. Денесі жұқа әрі ұзын, мұрынынан құйрығының түбіне дейінгі ұзындығы шамамен жетеді, бұл оны адамдармен байланысты басқа тышқандардан сәл кіші етеді. Егер ол кішірек аралдарда кездессе, онда одан да кіші болады. Оны көбінесе артқы аяғының білезік тұсына жақын қараңғы жоғарғы жиегінен тануға болады, ал аяғының қалған бөлігі ақшыл болады.
The Polynesian rat is similar in appearance to other rats, such as the black rat and the brown rat. It has large, round ears, a pointed snout, black/brown hair with a lighter belly, and comparatively small feet. It has a thin, long body, reaching up to in length from the nose to the base of the tail, making it slightly smaller than other human associated rats. Where it exists on smaller islands, it tends to be smaller still – It is commonly distinguished by a dark upper edge of the hind foot near the ankle; the rest of its foot is pale.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Полинезиялық егешқұйрық Тынық мұхиты мен Оңтүстік-Шығыс Азияда кең таралған. Митохондриялық ДНК талдауы осы түрдің Флорес аралында пайда болғанын көрсетеді. IUCN Қызыл тізімі оны Бангладеш, Оңтүстік-Шығыс Азия материгінің барлық бөлігі және Индонезияға тән деп санайды, бірақ Тынық мұхитының барлық аймағына (Жаңа Гвинея аралын қоса алғанда), Филиппин, Бруней және Сингапурға әкелінген, ал Тайваньде шығу тегі белгісіз. Ол ұзақ қашықтыққа жүзе алмайтындықтан, Тынық мұхиты арқылы адамдардың қоныс аударуының маңызды көрсеткіші саналады, себебі полинезиялықтар оны қоныстанған аралдарына кездейсоқ немесе әдейі әкелген. Осы түр Тынық мұхитындағы жергілікті құстар мен жәндіктердің көптеген түрлерінің жойылуына себепкер болды; бұл түрлер сүтқоректілердің болмауы кезінде дамыған және егешқұйрықтың шабуылдарына төтеп бере алмады. Бұл егешқұйрық сонымен қатар жергілікті Пашалококос пальмасының жаңғақтарын жеп, орманның қайта өсуіне кедергі келтіріп, Пасха аралының толыққанды ормандардан айырылуына да себеп болуы мүмкін. 1990 жылдары Жаңа Зеландияда полинезиялық егешқұйрықтың қалдықтары 2000 жылдан астам ескілікте деп анықталды, бұл Жаңа Зеландияға полинезиялықтардың қоныс аударуының қабылданған мерзімінен әлдеқайда ерте болды. Алайда, кейінгі зерттеулер егешқұйрықтың шамамен 1280 жылы елдің екі негізгі аралына әкелінгенін көрсетті, бұл нәтижелер бұрынғы тұжырымдаманы жоққа шығарды.
The Polynesian rat is widespread throughout the Pacific and Southeast Asia. Mitochondrial DNA analysis suggests that the species originated on the island of Flores. The IUCN Red List considers it native to Bangladesh, all of mainland Southeast Asia, and Indonesia, but introduced to all of its Pacific range (including the island of New Guinea), the Philippines, Brunei, and Singapore, and of uncertain origin in Taiwan. It cannot swim over long distances, so is considered to be a significant marker of the human migrations across the Pacific, as the Polynesians accidentally or deliberately introduced it to the islands they settled. The species has been implicated in many of the extinctions that occurred in the Pacific amongst the native birds and insects; these species had evolved in the absence of mammals and were unable to cope with the predation pressures posed by the rat. This rat also may have played a role in the complete deforestation of Easter Island by eating the nuts of the local palm tree Paschalococos, thus preventing regrowth of the forest. Although remains of the Polynesian rat in New Zealand were dated to over 2,000 years old during the 1990s, which was much earlier than the accepted dates for Polynesian migrations to New Zealand, this finding has been challenged by later research showing the rat was introduced to both the country's main islands circa 1280.
Мінез-құлық
Полинезиялық тышқандар көптеген кеміргіштер сияқты түнде белсенді болады және шебер өрмелеушілер, көбінесе ағаштарда ұялайды. Қыс мезгілінде, тамақ аз болғанда, олар жиі қабықтан қабысқан және өсімдік сабақтарымен қоректенеді. Олардың көбею қасиеттері жалпы тышқандарға тән: полиэстросты, жүктілік мерзімі 21-24 күн, бала саны тамақ пен басқа да ресурстарға байланысты (6-11 кез), 28 күннен кейін тағы бір ай бойы анасынан айырылады. Олардың ерекшелігі – жыл бойы көбеймей, көктем мен жаз айларында ғана көбейеді.
Polynesian rats are nocturnal like most rodents, and are adept climbers, often nesting in trees. In winter, when food is scarce, they commonly strip bark for consumption and satisfy themselves with plant stems. They have common rat characteristics regarding reproduction: polyestrous, with gestations of 21–24 days, litter size affected by food and other resources (6–11 pups), weaning takes around another month at 28 days. They diverge only in that they do not breed year round, instead being restricted to spring and summer.
Диета
R. exulans – бәрін жейтін түр, тұқымдар, жемістер, жапырақтар, қабық, жәндіктер, құрттар, мойынсоңдар, кесірткелер және құс жұмыртқалары мен балапандарымен қоректенеді. Полинезиялық егеуқұйрықтар көбінесе тамақ бөліктерін қауіпсіз жерге алып барып, тұқымды қабығынан тазарту немесе басқа да тағамдарды дайындау үшін қолданады. Бұл оларды жануарлар мен жаңбырдан, сондай-ақ басқа егеуқұйрықтардан қорғайды. Мұндай "қабықтан тазалау орындары" көбінесе ағаштардың арасында, тамырларының жанында, діңдерінің жарықтарында және тіпті жоғарғы бұтақтарында кездеседі. Мысалы, Жаңа Зеландияда осындай орындар тас үйінділерінің астында және никау пальмаларының түскен жапырақтарында табылады.
R. exulans is an omnivorous species, eating seeds, fruit, leaves, bark, insects, earthworms, spiders, lizards, and avian eggs and hatchlings. Polynesian rats have been observed to often take pieces of food back to a safe place to properly shell a seed or otherwise prepare certain foods. This not only protects them from predators, but also from rain and other rats. These "husking stations" are often found among trees, near the roots, in fissures of the trunk, and even in the top branches. In New Zealand, for instance, such stations are found under rock piles and fronds shed by nīkau palms.
Жаңа Зеландия
Жаңа Зеландияда және оның жағалаудағы аралдарында көптеген құс түрлері жердегі сүтқоректі жануарлардың жыртқыштары болмағандықтан дамыды, сондықтан олардың тышқандарға қарсы мінез-құлқы қалыптаспады. Маорилердің Полинезия тышқанын Жаңа Зеландияға әкелуі бірнеше құрлықтағы және ұсақ теңіз құстарының жойылуына соқтырды. Аралдардан тышқандарды жою артынан кейбір теңіз құстарының және жердегі құстардың, сондай-ақ Кіші Барьер аралының алып ветасы сияқты жәндіктер түрлерінің саны айтарлықтай артты. Жаңа Зеландияның Табиғатты қорғау департаменті осы популяцияларды қалпына келтіру бағдарламасының аясында, мысалы, аса қауіпті какапоны сақтап қалу үшін, өз құзыретіндегі көптеген жағалау аралдарында Полинезия тышқанын жою бағдарламаларын жүзеге асыруда, ал басқа да қорғау ұйымдары басқа қорықтарда да осыған ұқсас бағдарламаларды қабылдады. Дегенмен, Тауық және Тауықтар тобындағы Мауитаха және Араара аралдары қазір Полинезия тышқанының қорғалатын аймақтары ретінде белгіленген.
In New Zealand and its offshore islands, many bird species evolved in the absence of terrestrial mammalian predators, so developed no behavioral defenses to rats. The introduction by the Māori of the Polynesian rat into New Zealand resulted in the eradication of several species of terrestrial and small seabirds. Subsequent elimination of rats from islands has resulted in substantial increases in populations of certain seabirds and endemic terrestrial birds, as well as species of insects such as the Little Barrier Island giant wētā. As part of its program to restore these populations, such as the critically endangered kākāpō, the New Zealand Department of Conservation undertakes programs to eliminate the Polynesian rat on most offshore islands in its jurisdiction, and other conservation groups have adopted similar programs in other reserves seeking to be predator and rat free. However, two islands in the Hen and Chickens group, Mauitaha and Araara, have now been set aside as sanctuaries for the Polynesian rat.
Тынық мұхитының қалған бөлігі
Феникс аралдарындағы қорғалатын аймақтағы құс түрлерін қорғау мақсатында NZAID Кирибатидегі Феникс аралдарындағы егеуқырларды жою бағдарламаларын қаржыландырды. 2011 жылдың шілдесінен қарашасына дейін Питкэрн аралдары үкіметі мен Құстарды қорғау жөніндегі Корольдік қоғамның бірлестігі Полинезия егеуқырын жоюға бағытталған Хендерсон аралында уланған жемді тарату бағдарламасын іске асырды. Қырылу ауқымды болды, бірақ 50 000-ден 100 000-ға дейін жететін популяцияның 60-80 дарасы тірі қалды және қазіргі таңда популяция толыққанды қалпына келді.
NZAID has funded rat eradication programs in the Phoenix Islands of Kiribati in order to protect the bird species of the Phoenix Islands Protected Area. Between July and November 2011, a partnership of the Pitcairn Islands Government and the Royal Society for the Protection of Birds implemented a poison baiting programme on Henderson Island aimed at eradicating the Polynesian rat. Mortality was massive, but of the 50,000 to 100,000 population, 60 to 80 individuals survived and the population has now fully recovered.