Кіріспе

Сомерсеттегі сорғы станциясы, Англия

Бұл сорғы станциясы Джон Ренни 1809 және 1813 жылдар аралығында каналдың сумен қамтамасыз етілу мәселесін шешу үшін салған. Ол 7 метрлік (24 фут) ені бар ағаштан жасалған тік осты су дөңгелегін пайдаланып, екі Боултон мен Уотттың 5 метрлік (18 фут) ұзындығындағы шойын тербелмелі арқалықтарын қозғалтады, бұл арқалықтар су көтеру сорғыларын 15 метрлік (48 фут) биіктікке дейін каналға су жеткізу үшін пайдаланады. Станция алғашқы құрылысынан бері бірнеше өзгерістерге ұшырады, соның ішінде дөңгелек 4 метрлік (12 фут) ені бар екі бөлікке бөлініп, аралық қалдырылды. Станцияның жұмыс істеу мерзімі 1952 жылы аяқталды, сол кезде оның күтіп-жөндеуі каналдағы трафик азаюына байланысты экономикалық тұрғыдан тиімсіз болып кетті. 1960 және 1970 жылдары Бат университетінің студенттері мен Кеннет және Эйвон канал қоры станцияның ғимараттары мен жабдықтарын ауыстырып, жөндеу жұмыстарын жүргізіп, 1978 жылға қарай сорғы станциясын қызмет етуге келтірді. Қазіргі таңда станция Canal and River Trust-қа тиесілі және Claverton Pumping Station Trust CIO ұйымымен күтіліп келеді, ол индустриалды мұра мұражайы ретінде жұртшылыққа ашық.

Сипаттама

Клевертон қаласында Кеннет және Эйвон каналы Эйвон өзенінің үстіндегі Эйвон аңғарының беткейіне қазылған. Су сорғы станциясы өзен деңгейінде орналасқан, Бат тасынан салынған сорғы үйінде жайғасқан, және Уэссекс тас жолымен каналдан бөлінген. Оны Джон Ренни жобалап, Бристоль қаласының Фокс компаниясы салған. Сорғы үйінің шатыры шифермен жабылған. Рульдік бөлме сорғы үйінің батыс жағына қарай ілгері созылып, ағашпен қапталған. Шығыс қабырғасында үш есік бар, олар рульге тікелей қол жеткізуге мүмкіндік береді. Су, қолмен көтеріліп немесе төмендетілетін тоқтау клапандары арқылы өтеді, содан кейін көкжиекті су дөңгелегін қозғайды. Дөңгелектің ені 7 метр (24 фут), ал диаметрі 5 метр (17 фут). Дөңгелек екі бөліктен тұрады, әрқайсысы 4 метр (12 фут) енімен және 5 метр (17 фут) диаметрімен, олардың арасында кеңістік бар. Дөңгелектің алты құйма темір жиегінде 48 ағаш тіреуіш бар. Бұл тіреуіштер 96 жүзу тақтасын ұстайды, олардың әрқайсысы 4 метр (12 фут) ұзындығында және дөңгелек жиегіне тікелей бекітілген тығыздағыш тақтамен жұптастырылған. Дөңгелектің бастапқы ағаш материалы белгісіз, бірақ 1983 жылдан бері, оның беріктігіне байланысты, тіпті суға батып, құрғақ күйде ауыспалы түрде жұмыс істеген жағдайда да, Ироко ағашынан жасалған. Бұл дөңгелектер төменгі дөңгелектерге қарағанда тиімдірек. Толық қуатта дөңгелек секундына 2 тонна (2 тонна) суды пайдаланады және минутына бес рет айналады. Су дөңгелегі 5 метр (16 фут) диаметрі бар, 408 (204 жұп) қолмен орнатылған ағаш тістері бар, шахталық дөңгелекке иілгіш байланыс арқылы қуат береді, ол 2 метр (5 фут) құйма темір дөңгелекпен байланыстырылған, жылдамдықты 16 айналымға дейін арттырады. Содан кейін бұрандалар Боултон мен Уатт жасаған екі 5 метр (18 фут) ұзындығындағы құйма темір тербелмелі арқалықтарды қозғалтатын тік байланыс таяқшаларын қозғалтады. Әрбір арқалық диаметрлі сорғыны қозғалтады, ол да диірмен арнасынан су алады. Әрбір сорғының бір соққысы 230 литр (50 империялық галлон) суды 46 метр (150 фут) диаметріндегі құйма темір құбыр арқылы каналға көтереді. Тоқтау клапаны толық ашылғанда ағын 73 куб. фут/с құрайды, ал құйрық арнасындағы судың жиналуынан жұмыс басы 1 метрге (4 фут) дейін төмендейді, бұл 343/4 ат күшіне тең қуатты береді. Қанаға бір минутта көтерілген су мөлшерінен есептелген шығыс қуаты 24 ат күші, бұл тиімділіктің 62% құрайтынын көрсетеді.

Құрылыс

Оңтүстік Англияны шығыстан батысқа қарай су жолымен байланыстыру идеясы алғаш рет Елизавета дәуірінде, 1558 және 1603 жылдар аралығында, Эвон және Темза өзендерінің жақын орналасуын пайдалану мақсатымен айтылды, олардың ең жақын нүктесі 5 шақырым (км) қашықтықта болды. Су жолы жобалары 18 ғасырдың басына дейін тоқтап тұрды. 1723 жылы Рединг арқылы Кеннет кеме жүзеді. 1727 жылы Бристольден Батқа дейінгі Эвон кеме жолы ашылды. 1788 жылы, сауда және байланыс желілерін жақсарту мақсатында, «Батыс каналы» деп аталатын жоба ұсынылды. Келесі жылы инженерлер Барнс, Симкок және Уэстон осы каналдың жоспарланған бағытын ұсынды, бірақ сумен қамтамасыз етудің жеткіліктілігіне күмән туды. Шатасуды болдырмау үшін атауы «Батыс каналынан» Кеннет және Эвон каналына өзгертілді, өйткені сол кезде Grand Western каналы да ұсынылып жатқан болатын. 1793 жылы Джон Ренни қосымша зерттеу жүргізді, нәтижесінде каналдың бағыты оңтүстікке қарай, Great Bedwyn, Devizes, Trowbridge және Newbury қалалары арқылы өзгертілді. Ұсынылған бағыт Кеннет және Эвон каналы компаниясымен бекітілді. 1793 жылдың шілдесінде Ренни бағытқа қосымша өзгерістер енгізуді ұсынды, соның ішінде Савернек орман ішінде Брюс туннелін салуды. Бат пен Бристоль арасындағы өзенде орналасқан Солтфорд мыс зауыты мен тағы 30-ға жуық зауыт иелерімен су құқықтары бойынша ұзақ келіссөздер жүргізілді, бұл құрылысты 1809 жылға дейін кешіктірді; дөңгелек 1810 жылдың наурыз айында орнатылды. Керекті машиналардың бөліктерін алудағы кешігулер сорғы станциясының 1813 жылдың басына дейін ашылмауына себеп болды, ал оған дейін жауын-шашын аз болған кезде Бат шлюздарын пайдалануға тыйым салынды.

Жұмыс істеу және құлдырау

Су сорғылау станциясы үздіксіз жұмыс істеп, каналдағы артудағы трафикке су жеткізді. Екі шетінен тіреліп тұрған су дөңгелегінің ені дөңгелектің ортасын салғызды, бұл подшипниктерге және тіреулерге күш түсірді. 1840 жылдары дөңгелекті нығайту және жеңілдету үшін, сорғыларды жақсартумен бірге, тіреулер кернеулік таяқшаларға ауыстырылды. Дөңгелектің бұл өзгерісі сәтсіз аяқталды, 1850 жылдары дөңгелек екіге бөлініп, орталық подшипник орнатылды. 1841 жылы Ұлы Батыс теміржолының ашылуы, канал компаниясы тарифтерді төмендеткеніне қарамастан, канал трафигінің айтарлықтай төмендеуіне әкелді. 1852 жылы теміржол компаниясы каналдың басқаруын өз қолына алды. 1877 жылы канал 1920 фунт стерлинг тапшылықты тіркеді және одан кейін пайда таппады. Кеннет пен Эвонға тауар айналымының бір бөлігін, соның ішінде Сомерсет көмір кенінен тасымалданған жүктерді жеткізген Сомерсет көмір каналы және Уилтс пен Беркс каналы тиісінше 1904 және 1906 жылдары жабылды. Клэртон жерінде дөңгелек пен сорғыға түрлі шағын жөндеулер қажет болды, ал дөңгелек 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында белгілі бір интервалмен тегістеуді қажет етті. "Жасыл еменнен" жасалған 408 тіс те бірнеше рет ауыстырылды, себебі шұңқыр дөңгелегінің бірнеше тістері істен шықты. Британдық көлік комиссиясы заңмен белгіленген ең төменгі су деңгейін сақтау үшін центробегті сорғы орнатты.

Қалпына келтіру

Жабылудан кейін сорғы станциясы 1960 жылдардың соңына дейін тоқтап тұрды, содан кейін Кеннет және Эйвон каналы қоры Британ су жолдары басқармасына Бат университетінің студенттері станцияны зерттеп, жұмысқа келтіру мүмкіндігі туралы есеп дайындауын ұсынды. Жұмыс 1969 жылы Бат қаласының инженерлік факультетінің студенттері Джон Батттың жетекшілігімен еңбек етіп, қоры қаржыландыруды жүзеге асырды. Ғимарат ішінде шіріген ағаш конструкциялары ауыстырылып, электр жарығы орнатылды. Шлюздер мен су дөңгелегін жөндеу үшін каналға бөгет салынды. Фильтондағы Британдық Ұшақ Корпорациясының оқушылары арнайы ағаш және металл жұмыстарын орындады. 1972 жылы белгілі бір прогрессқа қол жеткізілді; Джон Батт зейнетке шықты, ал Деррик Дадден қалпына келтіру жөніндегі менеджер болып тағайындалды, сонымен қатар Canal Trust-тан келген еріктілер еңбекке көмектесті. Көлденең шөгінділер алынып тасталды, люктер ауыстырылды және су дөңгелегі қалпына келтірілді. Шұңқыр дөңгелегінің 408 емен тісі ауыстырылып, сорғылар жаңа арқанмен жабдықталды. 1976 жылдың ақпанында барлық механизмдер жұмыс істеді және су өзеннен каналға сорғыланды. Сорғы станциясы 1978 жылы ресми түрде қайта ашылды. 1981 жылы British Waterways екі электрлік сорғы орнатып, ескі дизельді сорғыны сақтау үшін Kennet and Avon Canal Trust-қа тапсырды. Уэссекс Су басқармасы Клавэртоннан Авон өзенінен күніне белгілі бір көлемде су алуға келісім берді, ол шығысқа қарай сорғыланатын болды; сорғылардың құны 175 000 фунт стерлингті құрады. 2012 жылдан 2016 жылға дейін сорғы станциясы ағаш конструкцияларын қайта жаңартудан өтті, бұл су дөңгелегінің барлық 288 бастауын, барлық 96 жүзбелі және тығыздау тақталарын, сондай-ақ шұңқыр дөңгелегінің 408 емен тісін ауыстыруды қамтыды. Клавэртон сорғы станциясы Ұлыбританиядағы көліктік мұраның тарихи маңыздылығын мойындаған National Transport Trust Red Wheel сыйлығымен марапатталды. Қайта жаңарту жұмысы Механикалық инженерлер институтынан Инженерлік мұра сыйлығын алды және 2019 жылғы Living Waterways Awards жүлдесінде Мұра және сақтау номинациясында бірінші орынды жеңіп алды.

Қазіргі күн

Су сорғы станциясын еріктілер күтіп-ұстайды және қысқы техникалық қызмет көрсету кезеңдерінен басқа, тұрақты түрде ашық болады. Еріктілер санына байланысты, дөңгелек қозғалмай немесе су сору жұмысын атқаруы мүмкін. Су сору күндері алдын ала жарияланады, бірақ олар әрқашан өзеннің жағдайына және ескірген жабдықтарға байланысты. Сондай-ақ, сорғы станциясының жұмыс істейтін үлгісі сорғы үйінің ішінде орналасқан.