Кіріспе
Совет жазушысы (1894–1943)
Юрий Николаевич Тынянов (18 қазан 1894 – 20 желтоқсан 1943) – совет жазушысы, әдеби сыншы, аудармашы, ғалым және сценарист. Ол Пушкин туралы сарапшы және орыс формалистік мектебінің ірі өкілі болды. Қазіргі Латвиядағы Ресей империясының еврей қауымдастығында дүниеге келген ол, білімін Санкт-Петербургте аяқтады. 1920 жылдары Кеңес Одағында көптеген романдар, туындылар мен киносценарийлер жариялады, сондай-ақ аудармашы ретінде жұмыс істеді. Дегенмен, 1930 жылдары денсаулығы нашарлап, 1943 жылы қатты склерозбен қайтыс болды.
Ерте өмір және білім
Юрий Николаевич Тынянов 1894 жылдың 18 қазанында Режица қаласында, Витебск губерниясында, Ресей империясы – қазіргі Латвияда дүниеге келген. Тынянов еврей қауымында туған, бірақ оның еврей тамырымен байланысы азая түсті. Оның әкесі Николай Аркадьевич Тынянов дәрігер, ал анасы Софья Борисовна Тынянова (қызметтік аты Эпштейн) тері өңдеу зауытының тең иесі болды. 1916 жылы ол досы, белгілі орыс жазушысы Вениамин Кавериннің үлкен қарындасы Лия Абелевна Зилберге үйленді. Азамат соғысы кезінде ол түрлі жұмыстар атқарды. Университетте оқып жүрген кезінде мектепте әдебиет пәнін оқыта бастады. Одан бөлек, ол Өнер үйі мен Жазушылар үйінде лекция оқыды. Сонымен қатар, ол француз тілінен аудармашы және Коминтерннің Петроград бюросының ақпарат бөлімінің меңгерушісі болды. 1919 жылы университетті бітіріп, орыс әдебиеті кафедрасында жұмысқа орналасты. Роман жазудан басқа, Тынянов Ю.Г. Оксманмен бірлесіп "Шинель" (1926), "Ася" (1928) және "Ірі іс-қимыл клубы" (1927) сценарийлерін жазды. Аудармашы ретінде ол Генрих Гейненің өлеңдерін неміс тілінен орыс тіліне аударды.
Мұра
1981 жылы 28 мамырда Тыняновтың туған қаласындағы Резекне қаласының №6 орта мектебінде оған арналған мұражай ашылды. Мұражайға Тыняновтың досы Вениамин Александрович Каверин, оның қарындасы Лидия және қызы Инна көмек қолын созды. Мұражай Латвияда қызметін жалғастыруда.
Негізгі жұмыстар
1928 жылы лингвист Роман Якобсонмен бірге ол «Тіл туралы тезистер» атты белгілі еңбегін жариялады, ол структурализмнің алғы күші (бірақ Фердинанд де Соссюрді қараңыз), оны былай қорытындылауға болады (реф.): Әдебиеттанудың берік теориялық негізі мен дәл терминологиясы болуы керек. Әдебиеттің нақты бір саласының құрылымдық заңдары басқа салалармен байланыстырудан бұрын анықталуы тиіс. Әдебиеттің эволюциясы жүйе ретінде зерттелуі керек. Әдеби немесе одан тыс материалдардың барлығы функционалдық тұрғыдан талдануы керек. Синхрония мен диахронияны ажырату, тілдегідей, әдебиетті зерттеу үшін де пайдалы болды, осы арқылы дамудың әр кезеңіндегі жүйелер ашылды. Бірақ жүйелер тарихының өзі де жүйе болып табылады; әр синхрондық жүйенің өзінің құрылымының бір бөлігі ретінде өзінің өткені мен болашағы бар. Сондықтан бұл айырмашылық оның қажеттілігінен асып кетпеуі керек. Синхрондық жүйе – бұл жай ғана қазіргі замандағы құбылыстардың тізімі емес. «Жүйелер» – иерархиялық ұйымдастыруды білдіреді. Лингвистикадан алынған langue және parole арасындағы айырмашылық, жеке туынды мен қалыптасқан нормалар жиынтығы арасындағы қатынасты анықтайтын принциптерді ашу үшін әдебиетте дамытылуға лайық. Әдебиеттің құрылымдық заңдарын талдау шектеулі сандағы құрылымдық типтерді және осы типтерді басқаратын эволюциялық заңдарды анықтауға әкелуі керек. Жанрдың «ішкі заңдарын» анықтау эволюциялық қадамды сипаттауға мүмкіндік береді, бірақ әдебиеттің осы қадамды неге басқаша жасамайтынын түсіндіруге мүмкіндік бермейді. Мұнда әдебиетті тиісті әдеби емес фактілермен байланыстырып, одан әрі заңдылықтарды, «жүйелер жүйесін» табу керек. Бірақ бәрінен бұрын жекелеген туындының ішкі заңдары айқындалуы тиіс. Тынянов өзінің теорияларын қолданған тарихи романдар да жазды. Оның басқа еңбектерінің ішінде Александр Пушкин мен Вильгельм Кюхельбеккердің танымал өмірбаяндықтары және Генрих Хайне мен басқа авторлардың маңызды аудармалары бар.
Literary science had to have a firm theoretical basis and an accurate terminology. The structural laws of a specific field of literature had to be established before it was related to other fields. The evolution of literature must be studied as a system. All evidence, whether literary or non literary must be analysed functionally. The distinction between synchrony and diachrony was useful for the study of literature as for language, uncovering systems at each separate stage of development. But the history of systems is also a system; each synchronic system has its own past and future as part of its structure. Therefore the distinction should not be preserved beyond its usefulness. A synchronic system is not a mere agglomerate of contemporaneous phenomena catalogued. 'Systems' mean hierarchical organisation. The distinction between langue and parole, taken from linguistics, deserves to be developed for literature in order to reveal the principles underlying the relationship between the individual utterance and a prevailing complex of norms. The analysis of the structural laws of literature should lead to the setting up of a limited number of structural types and evolutionary laws governing those types. The discovery of the 'immanent laws' of a genre allows one to describe an evolutionary step, but not to explain why this step has been taken by literature and not another. Here the literary must be related to the relevant non literary facts to find further laws, a 'system of systems'. But still the immanent laws of the individual work had to be enunciated first. Tynyanov also wrote historical novels in which he applied his theories. His other works included popular biographies of Alexander Pushkin and Wilhelm Küchelbecker and notable translations of Heinrich Heine and other authors.