Кіріспе

Математикалық экономиканың француз пионері (1870-1946) Луи Жан Батист Альфонс Бачелье (баʃəlje; 11 наурыз 1870 – 28 сәуір 1946) – 20 ғасырдың басындағы француз математигі. Ол докторлық диссертациясындағы «Спекуляция теориясы» (Théorie de la spéculation, 1900 жылы қорғалған) бөлігі ретінде қазір Браун қозғалысы деп аталатын стохастикалық процесті модельдеген алғашқы адам деп есептеледі. Бачелье докторлық диссертациясы, Браун қозғалысының алғашқы математикалық моделін және оны акция опцияларын бағалау үшін қолдануын енгізді, қаржыны зерттеуде жоғары математиканы қолданған алғашқы жұмыс болды. Оның Башельер моделі басқа кеңінен қолданылатын модельдердің, соның ішінде Блэк-Шоулз моделінің дамуына әсер етті. Башельер математикалық қаржының негізін қалаушысы және стохастикалық процестерді зерттеудегі пионер болып саналады.

Алғашқы жылдар

Башелье Сейн-Маритимдегі Ле-Хавр қаласында дүниеге келген. Оның әкесі шарап сатушы, әуесқой ғалым және Ле-Хаврдағы Венесуэланың вице-консулы болды. Оның анасы белгілі банкирдің қызы (сонымен қатар өлең кітаптарының авторы). Луидің ата-анасы екеуі де оның орта мектепті бітірген сәтінде қайтыс болды ("бакалавриат" француз тілінде), ол әпкесі мен үш жасар інісіне қарауға және отбасы бизнесін жүргізуге мәжбүр болды, бұл оның жоғары білімін алуын уақытша тоқтатты. Осы кезеңде Башелье қаржы нарықтарымен жақсы танысты. Оның оқуы әскери қызметке байланысты кейінгі уақытқа шегерілді. Башелье 1892 жылы Парижге Сорбоннаға оқуға келді, алайда оның үлгерімі қанағаттандырмайтын болды.

Академиялық мансап

Дипломдық диссертациясын сәтті қорғағаннан кейін бірнеше жыл бойы Башельер диффузиялық процестер теориясын одан әрі дамытты және беделді журналдарда жарияланды. 1909 жылы ол Сорбоннада "еркін профессор" атанды. 1914 жылы ол "Le Jeu, la Chance, et le Hasard" ("Ойындар, мүмкіндік және кездейсоқтық") атты кітабын шығарды, ол алты мыңнан астам данада сатылды. Париж университетінің кеңесінің қолдауымен Башельерге Сорбоннада тұрақты профессорлық қызмет берілді, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды және ол француз армиясына қарапайым сарбаз ретінде шақырылды. Оның әскери қызметі 1918 жылдың 31 желтоқсанында аяқталды. 1919 жылы ол Бесансонда көмекші профессор лауазымын алды, штатты профессор демалыста болғандықтан оның орнын басты. Башельердің кездейсоқ қозғалыс туралы жұмысы Эйнштейннің Браун қозғалысы туралы танымал зерттеуінен бес жыл бұрын жасалғанмен, оның новаторлық еңбегі бірнеше онжылдықтан кейін ғана танылды. Алдымен Андрей Колмогоров оның еңбегін Пол Левиге көрсетті, содан кейін Леонард Джимми Саваж Башельердің диссертациясын ағылшын тіліне аударып, Пауль Самуэльсонның назарына жеткізді. Башельердің диссертациясында қолданған аргументтері де Евгений Фаманың тиімді нарық гипотезасынан бұрын пайда болған, олар тығыз байланысты, себебі кездейсоқ қозғалыс идеясы барлық қолданылатын ақпаратқа ие болған акция нарығында болашақты болжауға қолайлы. Оның қаржы саласындағы еңбегі Black–Scholes моделінің негіздерінің бірі ретінде мойындалған.