Анархизм тарихы: ежелгі Греция мен Қытайдағы бастаулары, 19 ғасырдағы қалыптасуы, мемлекеттік басқарусыз қоғам туралы ойлар. Анархизм философиясы тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Анархизмнің саяси философиясының тарихы
History of the political philosophy of anarchism
Әртүрлі ғалымдардың пікірінше, анархизмнің тарихы ежелгі және тарихи дәуірге дейінгі идеологиялар мен әлеуметтік құрылымдарға дейін жетеді немесе 19 ғасырда ресми қозғалыс ретінде басталады. Анархизмнің мәнін зерттеушілер мен анархист философтар әртүрлі көзқарас білдіргендіктен, оның тарихын нақты бейнелеу қиын. Кейбіреулер анархизмді 19 ғасырдағы таптық қақтығыстардан туындаған ерекше, анықталған қозғалыс деп санайды, ал басқалары анархистік белгілерді өркениеттер пайда болғанға дейін де анықтайды. Тарихи алдындағы қоғам формалды иерархиясыз өмір сүрген, кейбір антропологтар оны анархизмге ұқсас деп сипаттайды. Анархистік ойдың алғашқы іздерін ежелгі Грекия мен Қытайда табуға болады, онда көптеген философтар мемлекеттің қажеттілігіне күмән келтіріп, адамның мәжбүрлеуден азат өмір сүруге моральдық құқығы бар екенін жариялады. Орта ғасырларда кейбір діни секталар еркіндікке ұмтылысқан ойларды қолдады, ал Ағарту дәуірі мен рационализм мен ғылымның дамуы қазіргі анархистік қозғалыстың тууына себеп болды. Марксизммен қатар, қазіргі анархизм де 19 ғасырдың соңында жұмысшылар қозғалысының маңызды бөлігі болды. Модернизм, индустрияландыру, капитализмге қарсылық және жаппай көші-қон анархизмнің дамуына және бүкіл әлемге таралуына көмектесті. Анархизм әлеуметтік қозғалыс ретінде өскенде, анархо-коллективизм, анархо-коммунизм, анархо-синдикализм және индивидуалистік анархизм сияқты анархистік ойлаудың негізгі мектептері пайда болды. Жұмысшылар қозғалысы өскен сайын, анархистер мен марксистер арасындағы айырмашылықтар да артты. Екі бағыт 1872 жылы Бірінші Интернационалдың бесінші съезінде ресми түрде бөлінді. Анархистер Ресей революциясына белсенді қатысты, бірақ большевиктер билікті орнатумен, анархистік қозғалыстар, әсіресе Махновщина мен Кронштадт көтерілісі қатаң жазаланды. Анархизм Испаниядағы азаматтық соғыс кезінде тарихи маңызды рөл атқарды, Каталонияда анархистік аумақ құрылды. Революциялық Каталония анархо-синдикалистік принциптер бойынша ұйымдастырылды, қалаларда күшті еңбек одақтары және елде коллективтендірілген шаруашылықтар болды, бірақ анархистердің жеңілісімен аяқталды. 1960 жылдары анархизм әлемдік саяси және мәдени күш ретінде қайта жанданды. Жаңа солшыл және пост-солшыл бағыттарымен байланысты, анархизм жеке тәуелсіздік пен тікелей демократияны қолдайтын әлеуметтік қозғалыстарға әсер етті. Ол сондай-ақ жаһандануға қарсы қозғалыста, сапатистік революцияда және Рожава революциясында маңызды рөл атқарды.
According to different scholars, the history of anarchism either goes back to ancient and prehistoric ideologies and social structures, or begins in the 19th century as a formal movement. As scholars and anarchist philosophers have held a range of views on what anarchism means, it is difficult to outline its history unambiguously. Some feel anarchism is a distinct, well defined movement stemming from 19th century class conflict, while others identify anarchist traits long before the earliest civilisations existed. Prehistoric society existed without formal hierarchies, which some anthropologists have described as similar to anarchism. The first traces of formal anarchist thought can be found in ancient Greece and China, where numerous philosophers questioned the necessity of the state and declared the moral right of the individual to live free from coercion. During the Middle Ages, some religious sects espoused libertarian thought, and the Age of Enlightenment, and the attendant rise of rationalism and science, signalled the birth of the modern anarchist movement. Alongside Marxism, modern anarchism was a significant part of the workers' movement at the end of the 19th century. Modernism, industrialisation, reaction to capitalism and mass migration helped anarchism to flourish and to spread around the globe. Major anarchist schools of thought sprouted up as anarchism grew as a social movement, particularly anarcho collectivism, anarcho communism, anarcho syndicalism, and individualist anarchism. As the workers' movement grew, the divide between anarchists and Marxists grew as well. The two currents formally split at the fifth congress of the First International in 1872. Anarchists participated enthusiastically in the Russian Revolution, but as soon as the Bolsheviks established their authority, anarchist movements, most notably the Makhnovshchina and the Kronstadt rebellion, were harshly suppressed. Anarchism played a historically prominent role during the Spanish Civil War, when an anarchist territory was established in Catalonia. Revolutionary Catalonia was organised along anarcho syndicalist lines, with powerful labor unions in the cities and collectivised agriculture in the country, but ended in the defeat of the anarchists. In the 1960s, anarchism re emerged as a global political and cultural force. In association with the New Left and Post left tendencies, anarchism has influenced social movements that espouse personal autonomy and direct democracy. It has also played major roles in the anti globalization movement, Zapatista revolution, and Rojava revolution.
Өмірбаян
Анархизмнің анықтамасы және оның тарихы даулы мәселе болып келген. Бір топ ғалым анархизмді таптық күреспен тікелей байланысты деп есептейді. Ал екіншілері бұл көзқарас тым шектеулі деп санайды. Бірінші топ анархизмді 19 ғасырда пайда болған құбылыс ретінде қарастырса, екінші топ оның тамырларын ежелгі тарихтан іздейді. Анархист философ Мюррей Букчин адамзат тарихы бойында қалыптасқан "еркіндік мұрасының" (яғни революциялық тұстардың) жалғасуын, мемлекет, капитализм және басқа да ұйымдастыру нысандарынан құралған "үстемдік мұрасымен" салыстырады. Анархизмді анықтаудың үш ең көп таралған тәсілі бар: "этимологиялық" (әкімшіліксіз, бірақ анархизм тек жоққа шығару емес); "мемлекетке қарсылық" (маңызды көрінсе де, анархизмнің мәнін толыққанды ашпайды); және "авторитарлыққа қарсылық" анықтамасы (барлық түрдегі билікті жоққа шығару, бұл анархизмді әріптеуге алып келеді). Анықтамалар бойынша пікірталасқа қоса, бұл философия, теория, әлде іс-қимылдар жиынтығы деген сұрақ та мәселені күрделендіреді. Философия профессоры Алехандро де Агоста анархизмді "әр түрлі қоғамдарда қалыптасқан және әртүрлі географиялық тарихтарды бекітетін, философиялардың, тәжірибелердің және өмір салтының орталықтандырылмаған федерациясы" деп сипаттайды.
Τhere has been some controversy over the definition of anarchism and hence its history. One group of scholars considers anarchism strictly associated with class struggle. Others feel this perspective is far too narrow. While the former group examines anarchism as a phenomenon that occurred during the 19th century, the latter group looks to ancient history to trace anarchism's roots. Anarchist philosopher Murray Bookchin describes the continuation of the "legacy of freedom" of humankind (i. e. the revolutionary moments) that existed throughout history, in contrast with the "legacy of domination" which consists of states, capitalism and other organisational forms. The three most common forms of defining anarchism are the "etymological" (an archei, without a ruler, but anarchism is not merely a negation); the "anti statism" (while this seems to be pivotal, it certainly does not describe the essence of anarchism); and the "anti authoritarian" definition (denial of every kind of authority, which over simplifies anarchism). Along with the definition debates, the question of whether it is a philosophy, a theory or a series of actions complicates the issue. Philosophy professor Alejandro de Agosta proposes that anarchism is "a decentralized federation of philosophies as well as practices and ways of life, forged in different communities and affirming diverse geohistories".
Тарихқа дейінгі және ежелгі дәуір
Анархизмді зерттеген көптеген ғалымдар, оның ішінде антропологтар Гарольд Барклей мен Дэвид Грейбер, анархияның кейбір түрлерінің тарихқа дейінгі дәуірге дейін созылатынын айтады. Адамзат тарихының ең ұзақ кезеңі, яғни жазба тарихынан бұрынғы кезең, жеке билік класы немесе ресми саяси институттарсыз өтті. Анархизм жеке тұжырым ретінде қалыптасқанға дейін адамдар мыңдаған жылдар бойы ерекше билеуші тап немесе саяси класс болмайтын өздігінен басқарылатын қоғамдарда өмір сүрді. Иерархиялық қоғамдар пайда болғаннан кейін ғана анархистік идеялар мәжбүрлеуші саяси институттар мен иерархиялық әлеуметтік қатынастарға қарсы сын ретінде және оларды жобау ретінде қалыптасты. Кейбір ғалымдар ежелгі Қытайда дамыған даосизмді анархистік оймен байланыстырады. Даостық даналар Лао Цзы және Чжуан Чжоу, олардың қағидалары "мемлекеттік емес" ұстанымға және саяси қозғалыстар мен ұйымдарға қатысудың кез келген түрін қабылдамауға негізделген, «Дао Дэ Цзин» және «Чжуанцзы» еңбектерінде «үкімшіліксіздік» философиясын дамытты. Осылайша, даосистер өз діндерінің қағидаларына сәйкес табиғатпен үйлесімде өмір сүруге тырысты. Билеушілерді билік етпеуге шақыру анархистік мақсат болып табыла ма деген пікірталас әлі де жалғасуда. Хаостық Вэй Цзинь дәуірінде анархиялық бейімділіктері бар даостық ойшылдардың жаңа буыны пайда болды. Даоизм мен нео-даоизмнің қағидалары философиялық анархизмге жақын болды – мемлекеттің заңдылығын жоққа шығаруға және оның моральдық құндылықтарына күмән тудыруға бағытталған, және батыс әріптестерінен айырмашылығы, пацифистік ойлау мектептері болды. Калифорния мемлекеттік университетінің тарих профессоры Мильтон У. Мейердің пікірінше, ерте даостар «антиинтеллектуализм» және «laissez faire» сияқты мемлекеттерде жиі кездесетін ұғымдарға сене білген «алғашқы анархистер» болды. Даостық анархистер діни дәстүрлерге, ритуалдарға, сондай-ақ жақсылық пен жамандық ұғымдарына сенбеді.
Many scholars of anarchism, including anthropologists Harold Barclay and David Graeber, claim that some form of anarchy dates back to prehistory. The longest period of human existence, that before the recorded history of human society, was without a separate class of established authority or formal political institutions. Long before anarchism emerged as a distinct perspective, humans lived for thousands of years in self governing societies without a special ruling or political class. It was only after the rise of hierarchical societies that anarchist ideas were formulated as a critical response to, and a rejection of, coercive political institutions and hierarchical social relationships. Taoism, which developed in ancient China, has been linked to anarchist thought by some scholars. Taoist sages Lao Tzu and Zhuang Zhou, whose principles were grounded in an "anti polity" stance and a rejection of any kind of involvement in political movements or organisations, developed a philosophy of "non rule" in the Tao Te Ching and the Zhuangzi. Taoists were trying to live in harmony with nature according to the precepts of their religion by doing this. There is an ongoing debate whether exhorting rulers not to rule is somehow an anarchist objective. A new generation of Taoist thinkers with anarchic leanings appeared during the chaotic Wei Jin period. Taoism and neo Taoism had principles more akin to a philosophical anarchisman attempt to delegitimise the state and question its moralityand were pacifist schools of thought, in contrast with their Western counterparts some centuries later. Former professor emeritus of history at California State University Milton W. Meyer has stated that in his opinion, early Taoists were "early anarchists" who believed in concepts often found in states such as anti intellectualism and "laissez faire". Taoist anarchists did not believe in religious traditions such as rituals and the concepts of morality and good and evil.
Орта ғасырлар
Орта ғасырлардағы Парсыда зороастриялық пайғамбар Маздак, қазір протосоциалист саналады, жеке меншікті жоюға, еркін махаббатқа және патшаны құлатуға шақырды. Ол және оның мыңдаған ізбасарлары 582 жылы қырғынға ұшырады, бірақ оның үйретімі келесі ғасырларда ислам секталарына әсер етті. Анархизмнің теологиялық алғы тамыры Басра мен Бағдадта мутазилит аскеттері мен надждиялық харижиттер арасында қалыптасты. Бұл революциялық ислам түрі коммунистік немесе теңдікке бағытталған емес. Ол қазіргі анархизм тұжырымдарына ұқсамайды, бірақ мемлекет зиянды, заңсыз, аморалды және қажетсіз деп уағыздады. Еуропада христиан діні өмірдің барлық аспектілерін басып озды. "Бос рухтың бауырлары" – анархистік бейімділіктері бар еретикалық сенімнің ең танымал мысалы. Олар дінге қарсы көзқарас білдірді және толық еркіндікке сенді. Олардың көптеген идеялары жекелеген адамға бағытталғанмен, бұл қозғалыс әлеуметтік әсер етіп, көп жылдар бойы Еуропада бүліктер мен көтерілістерге себеп болды. Орта ғасырлардағы Еуропадағы анархистік діни қозғалыстарға гуситтер мен адамиттер кірді. 20 ғасыр тарихшысы Джеймс Джолл анархизмді екі қарама-қарсы бағыт ретінде сипаттады. Орта ғасырларда институттарды, заңдарды және қалыптасқан тәртіпті қабылдамайтын, құлшыныс пен аскетизмге негізделген діни қозғалыстар пайда болды. 18 ғасырда рационализм мен логикаға негізделген анархизмнің тағы бір ағыны пайда болды. Анархизмнің бұл екі ағыны кейіннен бірігіп, кең аудиторияға әсер еткен қайшылықты қозғалысты құрады.
In Persia during the Middle Ages a Zoroastrian prophet named Mazdak, now considered a proto socialist, called for the abolition of private property, free love and overthrowing the king. He and his thousands of followers were massacred in 582 CE, but his teaching influenced Islamic sects in the following centuries. A theological predecessor to anarchism developed in Basra and Baghdad among Mu'tazilite ascetics and Najdiyya Khirijites. This form of revolutionary Islam was not communist or egalitarian. It did not resemble current concepts of anarchism, but preached the State was harmful, illegitimate, immoral and unnecessary. In Europe, Christianity was overshadowing all aspects of life. The Brethren of the Free Spirit was the most notable example of heretic belief that had some vague anarchistic tendencies. They held anticleric sentiments and believed in total freedom. Even though most of their ideas were individualistic, the movement had a social impact, instigating riots and rebellions in Europe for many years. Other anarchistic religious movements in Europe during the Middle Ages included the Hussites and Adamites. 20th century historian James Joll described anarchism as two opposing sides. In the Middle Ages, zealotic and ascetic religious movements emerged, which rejected institutions, laws and the established order. In the 18th century another anarchist stream emerged based on rationalism and logic. These two currents of anarchism later blended to form a contradictory movement that resonated with a very broad audience.
Қайта өрлеу дәуірі мен ерте заманауи дәуір
Қайта өрлеу дәуірі Еуропаға кеңінен тараған сайын, антиавторитарлық және секулярлық идеялар қайта жанданды. Ең белгілі ойшылдар, көбінесе француз ғалымдары, мемлекеттік қатаң цензураны айналып өту үшін өздерінің еңбектерінде утопияны пайдаланды. Франсуа Рабле «Гаргантуа мен Пантагруэль» (1532–1552) еңбегінде Телема аббаттығы туралы жазды (мағынасы «ерік» немесе «тілек»), оның ұраны «Қалағаныңды істе» деген қиялданған утопия еді. Шамамен сол кезде француз құқық студенті Этьен де ла Боэти «Еркіндікпен қызмет ету туралы трактатында» тирандық ерікті мойынсұнудан туындайтынын және адамдардың жоғары билікке бағынудан бас тартуы арқылы оны жоюға болатынын айтты. Францияда кейінірек Габриэль де Фойни үкіметсіз және дінге мұқтаж емес, еркіндікті жақсы көретін адамдармен утопияны сезінді, ол «Оңтүстік ел, белгілі» деп жазды. Осы себепті Женева билігі де Фойниді түрмеге қамады. Франсуа Фенелон да «Телемак саяхаттары» кітабында саяси көзқарастарын көрсету үшін утопияны қолданды, бұл Людовик XIV-ті ашуландырды. Кейбір Реформация ағымдары (мысалы, анабаптистердің радикалды реформаторлық қозғалысы) кейде қазіргі анархизмнің діни алғыкөрсеткіштері деп есептеледі. Реформация діни қозғалыс болғанымен және мемлекетті күшейткенімен, ол француз революциясының гуманистік құндылықтарына да жол ашты. Англия азамат соғысы кезінде христиандық анархизмнің ең көрнекті жақтастарының бірі Джеррард Винстанли табылды, ол Diggers қозғалысының мүшесі болды. Ол «Жаңа туралық заңы» атты памфлет жариялап, шағын аграрлық қауымдастықтарда ортақ меншікке және әлеуметтік-экономикалық ұйымдастыруға шақырды. Киелі кітапқа сүйене отырып, ол «жердің нығметтері» «баршаға ортақ» болуы керек және «ешкім басқаларға билік ете алмайды» деп мәлімдеді. Уильям Блейк те анархистік саяси көзқарас ұстанған деген пікір бар. Жаңа әлемде «анархия» терминін хаостан өзге нәрсе білдіру үшін алғаш рет Луи Арман, Лахотан бароны, 1703 жылғы «Солтүстік Америкадағы жаңа саяхаттарында» қолданды. Ол американдықтар қоғамында мемлекет, заңдар, түрмелер, дін қызметкерлері немесе жеке меншік болмағанын сипаттады, бұл анархия еді. Квакерлер сектасы, көбінесе олардың иерархиялық басқаруы мен барлық адамдардағы құдайлық рухқа және адамзаттың абсолютті теңдігіне сенуге негізделген әлеуметтік қарым-қатынастары, анархистік бейімділіктерге ие болды; осындай құндылықтар жеке анархистік журнал «Бостандық» редакторы және баспагері Бенджамин Таккерге әсер еткен болуы мүмкін.
With the spread of the Renaissance across Europe, anti authoritarian and secular ideas re emerged. The most prominent thinkers advocating for liberty, mainly French, were employing utopia in their works to bypass strict state censorship. In Gargantua and Pantagruel (1532–1552), François Rabelais wrote of the Abby of Thelema (from ; meaning "will" or "wish"), an imaginary utopia whose motto was "Do as Thou Will". Around the same time, French law student Etienne de la Boetie wrote his Discourse on Voluntary Servitude where he argued that tyranny resulted from voluntary submission and could be abolished by the people refusing to obey the authorities above them. Later still in France, Gabriel de Foigny perceived a utopia with freedom loving people without government and no need of religion, as he wrote in The Southern Land, Known. For this, Geneva authorities jailed de Foigny. François Fénelon also used utopia to project his political views in the book Les Aventures de Télémaque that infuriated Louis XIV. Some Reformation currents (like the radical reformist movement of Anabaptists) are sometimes credited as the religious forerunners of modern anarchism. Even though the Reformation was a religious movement and strengthened the state, it also opened the way for the humanistic values of the French Revolution. During the English Civil War, Christian anarchism found one of its most articulate exponents in Gerrard Winstanley, who was part of the Diggers movement. He published a pamphlet, The New Law of Righteousness, calling for communal ownership and social and economic organisation in small agrarian communities. Drawing on the Bible, he argued that "the blessings of the earth" should "be common to all" and "none Lord over others". William Blake has also been said to have espoused an anarchistic political position. In the New World, the first to use the term "anarchy" to mean something other than chaos was Louis Armand, Baron de Lahontan in his Nouveaux voyages dans l'Amérique septentrionale, 1703 (New Voyages in Northern America). He described indigenous American society as having no state, laws, prisons, priests or private property as being in anarchy. The Quaker sect, mostly because of their ahierarchical governance and social relations, based on their beliefs of the divine spirit universally within all people and humanity's absolute equality, had some anarchistic tendencies; such values must have influenced Benjamin Tucker the editor and publisher of the individualist anarchist periodical Liberty.
XVIII ғасырдағы өзгерістер
Қазіргі анархизм Ағартушылық дәуірдің секулярлық және гуманистік ой-пікірінен өркендеді. Ағартушылық дәуірге дейінгі ғылыми жаңалықтар сол кездегі ойшылдарға адамдардың өздері үшін ақылмен ойлай алатынына сенімділік сыйлады. Табиғатты ғылым арқылы бағындырғанда, қоғамды бостандыққа шығару мүмкін. Анархизмнің дамуына Жан Меслие, Барон д’Гольбах сияқты, кейіннен анархистердің материалистік көзқарасына әсер еткен және Жан Жак Руссо, әсіресе оның «Теңсіздік туралы эссесі» мен бостандықтың моральдық маңыздылығы туралы аргументтері зор ықпал етті. Руссо адамдардың табиғатындағы жақсылықты растады және мемлекеттің негізінен қанаушылық екенін көрді. Дени Дидроның «Бугаенвиль саяхатына қосымша» еңбегі де маңызды рөл атқарды. Француз революциясы анархизм тарихындағы маңызды кезең болып табылады. Көпшіліктің революциялық зорлық-зомбылыққа баруы кейінгі ғасырлардағы анархистерді қызықтырды, мысалы, Версальға әйелдердің науқаны, Бастилияға шабуыл және Ревейон көтерілісі революциялық үлгі ретінде қарастырылды. Анархистер революциялық үкіметті сөздермен қайшылықты деп санаған сан-кулотттардың (қарапайым халықтың) талаптарын білдірген «Enragés» тобымен өзін-өзі байланыстырды. Жакобин диктатурасын айыптай отырып, Жан Варле 1794 жылы: «Үкімет пен революция үйлесімсіз, егер халық өздері құрған билікті өзіне қарсы тұрақты көтеріліске итермесе» деп жазды. 1801 жылы Сильвен Марешаль «Теңдер манифесінде» «бай мен кедей, үлкен мен кішкентай, қожайын мен қызметші, билеуші мен биленуші арасындағы қорқынышты айырмашылықтың» біржола жойылуын күтті. Француз революциясы анархистердің санасында бүлікшілер билікті алғаннан кейін жаңа тирандарға айналады деген ойды бекітті, бұл Террор кезеңінде мемлекет ұйымдастырған зорлық-зомбылықпен дәлелденді. «Enragés» және «Sans Culottes» прото-анархистік топтары ақырында гильотинада атты. Француз революциясының анархистік қозғалысқа тигізген әсері туралы пікірталас бүгінге дейін жалғасуда. Анархист тарихшысы Макс Неттлаудың пікірінше, француз революциясы әскериленген мемлекетті жаңғыртудан басқа ештеңе жасамады. Алайда, орыс революционері және анархист ойшылы Петр Кропоткин анархистік қозғалыстың бастауын революционерлердің күресімен байланыстырды. Көбірек салмақты көзқараспен тәуелсіз ғалым Шон Шихан француз революциясының тіпті ең мықты саяси жүйелердің де құлатылуы мүмкін екенін көрсеткенін атап өтті. Англияда Уильям Годвин қазіргі анархистік ойды алғаш дамытты. Ол философиялық анархизм мектебінің негізін қалаушы ретінде танылады. «Саяси әділдік» (1793) еңбегінде ол үкіметтің қоғамға зиянды әсер ететінін, тәуелділік пен білімсіздікті күшейтетінін айтты. Ол ақыл-ойды жаппай тарату қоғамның қажетсіз күші ретінде үкіметтің жойылуына әкеледі деп ойлады. Ол мемлекетке моральдық заңдылық бермегенімен, үкіметті биліктен алу үшін революциялық тактиканы қолдануға қарсы болды. Оның орнына, ол оны бейбіт эволюция процесі арқылы алмастыруды ұсынды. Оның ережелерге негізделген қоғамды енгізуге қарсылығы оны заңның, меншік құқықтарының және тіпті неке институтының негіздерін адамдардың «ақылдық құлдығының» көрінісі ретінде айыптауға итерді. Ол қоғамның негізгі құрылымдарының адамдардың өздерінің ақыл-ой қабілеттерін пайдаланып, өзара тиімді әлеуметтік ұйымдастыру жолын табуға кедерілтіретінін есептеді. Әр жағдайда үкімет пен оның институттары жеке адамның толық және еркін ойлауын пайдалану арқылы өмір сүру қабілетін шектейтін болып көрінеді.
Modern anarchism grew from the secular and humanistic thought of the Enlightenment. The scientific discoveries that preceded the Enlightenment gave thinkers of the time confidence that humans can reason for themselves. When nature was tamed through science, society could be set free. The development of anarchism was strongly influenced by the works of Jean Meslier, Baron d'Holbach, whose materialistic worldview later resonated with anarchists, and Jean Jacques Rousseau, especially in his Discourse on Inequality and arguments for the moral centrality of freedom. Rousseau affirmed the goodness in the nature of men and viewed the state as fundamentally oppressive. Denis Diderot's Supplément au voyage de Bougainville (The Supplement to the Voyage of Bougainville) was also influential. The French Revolution stands as a landmark in the history of anarchism. The use of revolutionary violence by masses would captivate anarchists of later centuries, with such events as the Women's March on Versailles, the Storming of the Bastille and the Réveillon riots seen as the revolutionary archetype. Anarchists came to identify with the Enragés who expressed the demands of the sans culottes (; commoners) who opposed revolutionary government as a contradiction in terms. Denouncing the Jacobin dictatorship, Jean Varlet wrote in 1794 that "government and revolution are incompatible, unless the people wish to set its constituted authorities in permanent insurrection against itself". In his Manifeste des Égaux (Manifesto of the Equals) of 1801, Sylvain Maréchal looked forward to the disappearance, once and for all, of "the revolting distinction between rich and poor, of great and small, of masters and valets, of governors and governed". The French Revolution came to depict in the minds of anarchists that as soon as rebels seize power they become the new tyrants, as evidenced by the state orchestrated violence of the Reign of Terror. The proto anarchist groups of Enragés and sans culottes were ultimately executed by guillotine. The debate over the effects of the French Revolution on the anarchist cause continues to this day. To anarchist historian Max Nettlau, French revolutions did nothing more than re shape and modernise the militaristic state. Russian revolutionary and anarchist thinker Peter Kropotkin, however, traced the origins of the anarchist movement to the struggle of the revolutionaries. In a more moderate approach, independent scholar Sean Sheehan points out that the French Revolution proved that even the strongest political establishments can be overthrown. William Godwin in England was the first to develop an expression of modern anarchist thought. He is generally regarded as the founder of the school of thought known as philosophical anarchism. He argued in Political Justice (1793) that government has an inherently malevolent influence on society, and that it perpetuates dependency and ignorance. He thought the spread of the use of reason to the masses would eventually cause the government to wither away as an unnecessary force. Although he did not accord the state with moral legitimacy, he was against the use of revolutionary tactics for removing a government from power. Rather, he advocated for its replacement through a process of peaceful evolution. His aversion to the imposition of a rules based society led him to denounce, as a manifestation of the people's "mental enslavement", the foundations of law, property rights and even the institution of marriage. He considered the basic foundations of society as constraining the natural development of individuals to use their powers of reasoning to arrive at a mutually beneficial method of social organisation. In each case, government and its institutions are shown to constrain the development of one's capacity to live wholly in accordance with the full and free exercise of private judgement.
Прудон мен Штирнер
Француз Пьер Жозеф Прудон қазіргі анархизмнің негізін қалаушы деп есептеледі, ол өзінің "Мүлік деген не?" атты маңызды еңбегінде қабылдаған, немесе 1840 жылы жарық көрген Құқық және үкімет принципін зерттеуі. Онда ол "Мүлік дегеніміз не?" деп сұрайды, ал оған жауабын "Мүлік – ұрлық" деген танымал айыптамамен береді. Прудонның мутуализм теориясы мемлекетті, капитализмді және коммунизмді қабылдамайды. Ол кооперативтік қоғамды қалайды, онда жеке тұлғалардың еркін бірлестіктері "Халық банкі" негізіндегі орталықсыздандырылған федерация арқылы байланысады, ол жұмысшыларға тегін несие береді. Ол мұны "иелік етумен" салыстырды, яғни ресурстар мен тауарларды тек аздап немесе үнемі пайдаланған кезде ғана шектеулі иелену. Кейін Прудон "Мүлік – бостандық" деп қосты және ол мемлекеттік билікке қарсы қорғаныс екенін айтты. Мутуалисттер Бірінші Интернационалда, әсіресе Женева мен Лозаннада өткен алғашқы екі конгресте маңызды рөл атқарды, бірақ анархокоммунизмнің күшеюімен Еуропадағы ықпалы азайды. Оның орнына мутуализм 19 ғасырдың соңында американдық индивидуалистер арасында дамыды. Испанияда Рамон де ла Сагра 1845 жылы Ла-Коруньяда Прудонның идеяларына негізделген анархистік "El Porvenir" журналын құрды. Каталондық саясаткер Франсеск Пи и Маргалл Прудонның еңбектерін испан тіліне аударушы болды. Кейін ол 1873 жылы Испания президенті болып, Демократиялық-республикалық федеративтік партияның басшысы ретінде Прудонның кейбір идеяларын іске асыруға тырысты. Индивидуалистік анархизмнің эгоизм немесе эгоистік анархизм деп аталатын ықпалды түрін, индивидуалистік анархизмнің ең ерте және танымал жақтаушыларының бірі, неміс философы Макс Штирнер жариялады. Штирнердің 1844 жылы жарық көрген "Мен және меншігім" (Der Einzige und sein Eigentum; сондай-ақ "Жеке тұлға және меншігі" немесе "Бірегей және меншігі" деп аударылады) философияның негізгі мәтіні болып табылады. Штирнер капитализмді сынға алды, өйткені ол байлардың кедейлерді пайдалануымен таптық соғысты тудырады, мемлекетті оның құралы ретінде пайдаланады. Ол діндерді, коммунизмді және либерализмді де қабылдамады, өйткені олардың барлығы жеке тұлғаларды Құдайға, ұжымға немесе мемлекетке бағындырады. Штирнердің пікірінше, жеке тұлғаның құқықтарының жалғыз шектеуі – олардың Құдайға, мемлекетке немесе моральға қарамастан, қалағандарын алуға бағытталған күші. Ол қоғамның жоқ екенін, бірақ "жеке тұлғалар оның нақтылығын құрайды" деп есептеді. Штирнер өзін-өзі нығайтуды жақтады және эгоисттердің одағын, барлық тараптардың ерік-жігерімен үнемі жаңарып тұратын жүйелі емес бірлестіктерді, мемлекет орнына ұйымдастыру нысаны ретінде көреді. Эгоистік анархистер эгоизм жеке тұлғалар арасында шынайы және спонтанды одақ құруға көмектеседі деп мәлімдеді. Штирнер жеке бүлік шығаруды ұсынды, ол жаңа институттар құруға немесе мемлекетке ұқсас нәрселерге ұмтылмады.
Frenchman Pierre Joseph Proudhon is regarded as the founder of modern anarchism, a label he adopted in his groundbreaking work What is Property? Or, an Inquiry into the Principle of Right and Government published in 1840. In it he asks "What is property? ", a question that he answers with the famous accusation "Property is theft". Proudhon's theory of mutualism rejects the state, capitalism, and communism. It calls for a co operative society in which the free associations of individuals are linked in a decentralised federation based on a "Bank of the People" that supplies workers with free credit. He contrasted this with what he called "possession", or limited ownership of resources and goods only while in more or less continuous use. Later, Proudhon also added that "Property is liberty" and argued that it was a bulwark against state power. Mutualists would later play an important role in the First International, especially at the first two Congresses held in Geneva and Lausanne, but diminished in European influence with the rise of anarcho communism. Instead, Mutualism would find fertile ground among American individualists in the late 19th century. In Spain, Ramón de la Sagra established the anarchist journal El Porvenir in La Coruña in 1845 which was inspired by Proudhon's ideas. Catalan politician Francesc Pi i Margall became the principal translator of Proudhon's works into Spanish. He would later briefly become president of Spain in 1873 while leader of the Democratic Republican Federal Party, where he tried to implement some of Proudhon's ideas. An influential form of individualist anarchism called egoism or egoist anarchism, was expounded by one of the earliest and best known proponents of individualist anarchism, German philosopher Max Stirner. Stirner's The Ego and Its Own (Der Einzige und sein Eigentum; also translated as The Individual and his Property or The Unique and His Property), published in 1844, is a founding text of the philosophy. Stirner was critical of capitalism as it creates class warfare where the rich will exploit the poor, using the state as its tool. He also rejected religions, communism and liberalism, as all of them subordinate individuals to God, a collective, or the state. According to Stirner the only limitation on the rights of the individual is their power to obtain what they desire, without regard for God, state, or morality. He held that society does not exist, but "the individuals are its reality". Stirner advocated self assertion and foresaw unions of egoists, non systematic associations continually renewed by all parties' support through an act of will, which proposed as a form of organisation in place of the state. Egoist anarchists claimed that egoism will foster genuine and spontaneous union between individuals. Stirner was proposing an individual rebellion, which would not seek to establish new institutions nor anything resembling a state.
1848 жылғы төңкерістер
1848 жылы Еуропаны тағы бір революциялық толқын шарлады, ол қайтадан Парижде басталды. Жаңа үкімет, көбінесе якобиндерден құралған, жұмысшы табының қолдауын алды, бірақ мағыналы реформаларды жүзеге асыра алмады. Пьер Жозеф Прудон мен орыс революционері Михаил Бакунин 1848 жылғы оқиғаларға қатысты. Революцияның сәтсіздігі Прудонның көзқарасын қалыптастырды. Ол революцияның мақсаты билікті бағындыру емес, билікті жою болуы керек деп сенді. Ол капитализмді әлеуметтік проблемалардың түбіртек ретінде қарады және үкіметтің тек саяси құралдар арқылы нақты мәселелермен күресе алмайтынын айтты. 1848 жылғы оқиғалар Бакунинді радикалдандырды, ол революциялардың сәтсіздігіне байланысты кез келген реформаға деген сенімін жоғалтты. Францияда 1848 жылғы революцияда белсенді болған басқа анархистердің қатарында Ансельме Беллегарги, Эрнест Кюрдерой және өзін либертариан деп атаған алғашқы анархокоммунист Жозеф Дежак болды. Прудоннан өзгеше, Дежак "жұмысшы өзінің еңбегінің өніміне емес, оның қажеттіліктерін қанағаттандыруға құқылы" деп сақты. Дежак Прудонның мутуалистік теориясын және феминизмге қарсы көзқарастарын да сынады. Нью-Йоркке оралғаннан кейін, ол өзінің "Le Libertaire, Journal du Mouvement social" журналында кітаптарын бөлім-бөлім жариялай алды. Француз анархистік қозғалысы, өзін "мутуалистер" деп атаса да, 1860 жылдары жұмысшылар бірлестіктері құрыла бастағанда күш алды.
Europe was shocked by another revolutionary wave in 1848 which started once again in Paris. The new government, consisting mostly of Jacobins, was backed by the working class but failed to implement meaningful reforms. Pierre Joseph Proudhon and Russian revolutionary Mikhail Bakunin were involved in the events of 1848. The failure of the revolution shaped Proudhon's views. He became convinced that a revolution should aim to destroy authority, not grasp power. He saw capitalism as the root of social problems and government, using political tools only, as incapable of confronting the real issues. The course of events of 1848, radicalised Bakunin who, due to the failure of the revolutions, lost his confidence in any kind of reform. Other anarchists active in the 1848 Revolution in France include Anselme Bellegarrigue, Ernest Coeurderoy and the early anarcho communist Joseph Déjacque, who was the first person to call himself a libertarian. Unlike Proudhon, Déjacque argued that "it is not the product of his or her labour that the worker has a right to, but to the satisfaction of his or her needs, whatever may be their nature". Déjacque was also a critic of Proudhon's mutualist theory and anti feminist views. Returning to New York, he was able to serialise his book in his periodical Le Libertaire, Journal du Mouvement social. The French anarchist movement, though self described as "mutualists", started gaining pace during 1860s as workers' associations began to form.
Классикалық анархизм
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы онжылдықтар анархистік тарихтың гүлденген дәуірін құрайды. Бұл "классикалық" дәуір, шамамен Париж коммунасы мен Испания азамат соғысы аралығындағы кезең (немесе 1840/1860-жылдардан 1939 жылға дейін) деп белгіленеді, анархизм Еуропа, Америка, Азия және Океаниядағы жұмысшы табының күресінде (марксизммен қатар) маңызды рөл атқарды. Модернизм, жаппай көші-қон, теміржолдар мен баспаға қолжетімділік анархистерге өз идеалдарын ілгерілетуге көмектесті.
The decades of the late 19th and the early 20th centuries constitute the belle époque of anarchist history. In this "classical" era, roughly defined the period between the Paris Commune and the Spanish Civil War (or the 1840s/1860s through 1939), anarchism played a prominent role in working class struggles (alongside Marxism) in Europe as well as the Americas, Asia, and Oceania. Modernism, mass migration, railroads and access to printing all helped anarchists to advance their causes.
Бірінші Интернационал мен Париж Коммунасы
1864 жылы Халықаралық жұмысшылар қауымдастығы (IWA, сондай-ақ "Бірінші Интернационал" деп аталады) құрылды, ол әртүрлі революциялық ағымдарды біріктірді, соның ішінде социалистік марксистер, кәсіподақтар, коммунистер және анархистер. Карл Маркс Интернационалдың жетекші тұлғасы және оның Бас кеңесінің мүшесі болды. Төрт жылдан кейін, 1868 жылы Михаил Бакунин өзінің ұжымдық анархист достарымен бірге Бірінші Интернационалға қосылды, олар меншікті ұжымдықтандыру және мемлекеттің революциялық құлдырауы үшін күресті. Бакунин Интернационалдың басқа мүшелерімен хат алысып, революционерлердің еркін бауырластығын құруға тырысты, олар алдағы революцияның мемлекеттік билікті берік ұстауға тырысқан басқа ағымдармен салыстырғанда, авторитеттік бағыт алмасқа тиіс екенін қамтамасыз етуді көздеді. Бакуниннің энергиясы мен білім беру және гендерлік теңдік сияқты көптеген мәселелер туралы жазбалары оның IWA ішіндегі ықпалын арттыруға көмектесті. Оның басты ұстанымы – Интернационал "сарапшылардан" тұратын жаңа үкімет құруға ұмтылмастан, революцияны ілгерілетуге тырысуы керек болды. Жұмысшылар өздерінің кластарын тікелей әрекеттермен, кооперативтер, өзара несие және ереуілдер арқылы босатуға ұмтылуы керек, бірақ буржуазиялық саясатқа қатысудан сақтануы керек. Бастапқыда ұжымшылдар Бірінші Интернационалды революциялық социалистік бағытта итеру үшін марксистермен жұмыс істеді. Кейіннен Интернационал екі лагерьге бөлініп, олардың жетекшілері Маркс пен Бакунин болды. Бакунин Маркс идеяларын орталықтандыруға бейім деп сипаттады. Осы себепті ол марксистік партия билікке келсе, оның басшылары тек қана олар қарсы күрескен билеуші таптың орнын басатынын болжады. Пьер Жозеф Прудонның ізбасарлары, мутуалистер де Маркстің мемлекеттік социализміне қарсы шығып, саяси белсенділіктен бас тарту және шағын меншік иелігін жақтады. Осы уақытта Франко-Прус соғысынан кейін болған көтеріліс 1871 жылы наурыз айында Париж коммунасының құрылуына әкелді. Анархистер Коммунада бланкистермен және марксистермен салыстырғанда елеулі рөл атқарды. Көтеріліске анархистердің ықпалы зор болды және ол анархистік тарихқа үлкен әсер етті. Прудон федерализмі сияқты радикалды социалистік идеялар шектеулі деңгейде іске асырылды. Ең маңыздысы, жұмысшылар өздерінің қызметтерін және фабрикаларын басқара алатынын көрсетті. Коммуна жеңілгеннен кейін Эжен Варлин, Луиза Мишель және Элизе Реклюс сияқты анархистер атып өлтірілді немесе түрмеге қамалды. Францияда социалистік идеялар он жыл бойы қуғынға ұшырады. Коммунаның қанды жойылғаннан кейін аман қалған Интернационалдың жетекші мүшелері Швейцарияға қашып кетті, онда кейіннен анархистік Санкт-Имьер Интернационалы құрылды. 1872 жылы марксистер мен анархистер арасындағы қақтығыс өршіп, шегіне жетті. Маркс 1871 жылдан бері саяси партия құруды ұсынған, ал анархистер оны қорқынышты және қабылдауға болмайтын перспектива деп санады. Әртүрлі топтар (оның ішінде итальяндық секциялар, Бельгия Федерациясы және Юра Федерациясы) 1872 жылғы Гаага конгресінде Маркстің ұсынысын қабылдамады. Олар мұны мемлекеттік социализм құруға жасалған тырыс деп қарастырды, бірақ ол адамзатты азаттыққа жеткізе алмайды деп ойлады. Керісінше, олар әлеуметтік революция арқылы саяси күрес жүргізуді ұсынды. Нәтижесінде, анархистер Бірінші Интернационалдан шығарылды. Бұған жауап ретінде федералистік секциялар өздерінің Интернационалын Санкт-Имьер конгресінде құрып, революциялық анархистік бағдарламаны қабылдады.
In 1864, the creation of the International Workingmen's Association (IWA, also called the "First International") united diverse revolutionary currents including socialist Marxists, trade unionists, communists and anarchists. Karl Marx was a leading figure of the International and a member of its General Council. Four years later, in 1868, Mikhail Bakunin joined the First International with his collectivist anarchist associates who advocated for the collectivisation of property and revolutionary overthrow of the state. Bakunin corresponded with other members of the International seeking to establish a loose brotherhood of revolutionaries who would ensure that the coming revolution would not take an authoritative course, in sharp contrast with other currents that were seeking to get a firm grasp on state power. Bakunin's energy and writings about a great variety of subjects, such as education and gender equality, helped to increase his influence within the IWA. His main line was that the International should try to promote a revolution without aiming to create a mere government of "experts". Workers should seek to emancipate their class with direct actions, using cooperatives, mutual credit, and strikes but avoid participation in bourgeois politics. At first, the collectivists worked with the Marxists to push the First International in a more revolutionary socialist direction. Subsequently, the International became polarised into two camps, with Marx and Bakunin as their respective figureheads. Bakunin characterised Marx's ideas as centralist. Because of this, he predicted if a Marxist party came to power, its leaders would simply take the place of the ruling class they had fought against. Followers of Pierre Joseph Proudhon, the mutualists, also opposed Marx's state socialism, advocating political abstentionism and small property holdings. Meanwhile, an uprising after the Franco Prussian War led to the creation of the Paris Commune in March 1871. Anarchists had a prominent role in the Commune, next to Blanquists and to a lesser extent Marxists. The uprising was greatly influenced by anarchists and had a great impact on anarchist history. Radical socialist views, like Proudhonian federalism, were implemented to a small extent. Most importantly the workers proved they could run their own services and factories. After the defeat of the Commune, anarchists like Eugène Varlin, Louise Michel, and Élisée Reclus were shot or imprisoned. Socialist ideas were persecuted in France for a decade. Leading members of the International who survived the bloody suppression of the Commune fled to Switzerland where the Anarchist St. Imier International would later be formed. In 1872, the conflict between Marxists and anarchists climaxed. Marx had, since 1871, proposed the creation of a political party, which anarchists found to be an appalling and unacceptable prospect. Various groups (including Italian sections, the Belgian Federation and the Jura Federation) rejected Marx's proposition at the 1872 Hague Congress. They saw it as an attempt to create state socialism that would ultimately fail to emancipate humanity. In contrast, they proposed political struggle through social revolution. Finally, anarchists were expelled from the First International. In response, the federalist sections formed their own International at the St. Imier Congress, adopting a revolutionary anarchist programme.
Анархокоммунизмнің пайда болуы
Анархокоммунизм Француз революциясынан кейінгі радикалды социалистік ағымдардың нәтижесінде пайда болды, бірақ алғаш рет Бірінші Интернационалдың итальян бөлімінде қалыптасты. Карло Кафиеро мен Эрико Малатестаның нақты сын-пікірлері анархокоммунизмнің коллективизмнен басым түсуіне жағдай жасады, коллективизмнің сөзсіз бәсекелестікке және теңсіздікке әкелетінін дәлелдеді. Эссеші Ален Пенгам 1880 мен 1890 жылдар аралығында революция мүмкіндігінің жойылғаны саналғанын айтады. Анархокоммунистер ұйымдастыруға қарсы ұмтылыстарға ие болды, саяси және кәсіби одақтардың күресіне (мысалы, сегіз сағаттық жұмыс күніне) тым реформаторлық деп қарсылық білдірді және кейбір жағдайларда терроризм актілерін қолдады. Өздерін күшейе түскен оқшаулықта сезіне отырып, 1890 жылдан кейін жұмысшылар қозғалысына қосылуға бекінді. Петер Кропоткиннің оптимизмі мен әсерлі жазуының арқасында анархокоммунизм Еуропа мен басқа елдердегі басты анархистік ағымға айналды, Испанияда ғана анархосиндикализм басым болды. Кропоткин мен Эрико Малатестаның теориялық еңбектері ұйымдық және көтерілісшіл-ұйымдық емес бағыттар кеңейіп, дамыған сайын маңыздырақ атанды. Кропоткин анархокоммунизм революциясының теориясын былай түсіндірді: "Бұл – нағыз төңкерілген халық, кәсіпорында ұйымдастырылған жұмысшы класы емес (капиталистік өндіріс құралдарының жасушалары), өзін еңбек күші ретінде көрсетуге тырысады, жұмыс берушілерге қарағанда "ұтымды" өндірістік орган немесе әлеуметтік ми (менеджер) ретінде бекінуге ұмтылады".
Anarcho communism developed out of radical socialist currents after the French Revolution but was first formulated as such in the Italian section of the First International. It was the convincing critique of Carlo Cafiero and Errico Malatesta that paved the way for anarcho communism to surpass collectivism, arguing that collectivism would inevitably end in competition and inequality. Essayist Alain Pengam comments that between 1880 and 1890 the perspective of a revolution was thought to be closed. Anarcho communists had anti organisational tendencies, opposed political and trade union struggles (such as the eight hour day) as being overly reformist, and in some cases favoured acts of terrorism. Finding themselves increasingly isolated, they opted to join the workers' movements after 1890. With the aid of Peter Kropotkin's optimism and persuasive writing, anarcho communism became the major anarchist current in Europe and abroad—except Spain where anarcho syndicalism prevailed. The theoretical work of Kropotkin and Errico Malatesta grew in importance later as it expanded and developed pro organisationalist and insurrectionary anti organisationalist sections. Kropotkin elaborated on the theory behind the revolution of anarcho communism saying, "it is the risen people who are the real agent and not the working class organised in the enterprise (the cells of the capitalist mode of production) and seeking to assert itself as labour power, as a more 'rational' industrial body or social brain (manager) than the employers".
Ұйымдасқан еңбек және синдикализм
Еуропалық иммигранттардың көптеп келуіне байланысты Чикаго 19 ғасырда американдық анархистік қозғалыстың орталығы болды. 1886 жылдың 1 мамырында АҚШ-тың бірнеше қаласында сегіз сағаттық жұмыс күні талабымен жалпы ереуіл жарияланды. Анархистер жұмысшы қозғалысының реформалық мақсатын көргенімен, олармен одақтасты. 3 мамырда Чикагода ереуілшілер пикет жолынан өтуге тырысқанда қақтығыс болды. Полиция халыққа оқ атып, екі жұмысшы қаза тапты. Келесі күні анархистер Чикагодағы Хеймаркет алаңында митинг өткізді. Бір көшеден бомба лақтырылды. Паниканың салдарынан полиция халыққа және бір-біріне оқ ашты. Жеті полицей және кем дегенде төрт жұмысшы қаза тапты. Митингті ұйымдастырушылармен тікелей немесе жанама байланысы бар сегіз анархист қамауға алынып, қаза тапқан полицейлерді өлтіргені үшін айыпталды. Олар халықаралық саяси тұлғаларға айналды. Төртеуі атқыланды, ал бесіншісі өлім жазасынан бұрын өзін-өзі өлтірді. Оқиға Хеймаркет ісі деп танылды және қозғалыс үшін, сондай-ақ сегіз сағаттық жұмыс күні үшін күрес үшін соққы болды. 1890 жылы сегіз сағаттық жұмыс күнін ұйымдастыруға екінші рет, бұл жолы халықаралық деңгейде талпыныс жасалды. Оның екінші мақсаты – Хеймаркет ісінің салдарынан қаза тапқан жұмысшыларды еске алу болды. Алғашында бір реттік шара ретінде жоспарланғанмен, келесі жылы Халықаралық жұмысшылар күнінің мамыр айындағы мерекелеуі халықаралық жұмысшылар мерекесі ретінде орнықты. Синдикализм 1894 жылдан 1914 жылға дейін өркендеді, оның тамыры 19 ғасырдың еңбек қозғалыстары мен Бірінші Интернационалдың кәсіподақтарына дейін жетеді. Кейіннен, анархосиндикализмнің экономикалық күрес саяси күрес алдында тұрады деген негізгі қағидасы Пьер Жозеф Прудонға қатысты және Бірінші Интернационалдың ыдырауына себеп болған мәселе болды. Анархосиндикалистер еңбек синдикаттары жұмысшылардың жағдайы мен жалақысына ғана емес, сонымен қатар революциялық мақсаттарға да назар аударуы керек деп мәлімдеді. Француздық Confédération Générale du Travail (Жалпы еңбек конфедерациясы) Еуропаның ең белгілі синдикалистік ұйымдарының бірі болды және заңсыздыққа қарсы болғанымен, анархизмнің күшті ықпалына түсті. Революциялық идеялардың өркендеуі үшін негізгі ұйым және зертхана ретінде оның құрылымы басқа ұқсас еуропалық ұйымдарға экспортталды. 1914 жылдан кейін ұйым реформалық бағытқа бет бұрды. 1907 жылы Амстердамда өткен Халықаралық анархистік конгресске Еуропаның көптеген елдерінен, АҚШ, Жапония және Латын Америкасынан делегаттар жиналды. Басты мәселе анархизм мен кәсіподақтар арасындағы қатынас болды. Эрико Малатеста мен Пьер Монатте бұл мәселеде келіспеді. Монатте синдикализм революциялық деп есептеді және әлеуметтік революцияның алғы шарты екенін айтты, ал Малатеста синдикализмнің өзі жеткілікті емес деп санады. Ол кәсіподақ қозғалысын реформалық, тіпті консервативті деп санайды, кәсіподақ шенеуніктерінің пайда болуын буржуазиялық және жұмысшыларға қарсы деп сипаттады. Малатеста синдикалистердің мақсаты синдикализмді мәңгі сақтау екенін ескертті, ал анархистердің соңғы мақсаты анархия болуы керек, сондықтан олар оған жетудің кез келген нақты тәсіліне берілмеуі керек. Испанияда 1880 жылдары синдикализм өркендеді, бірақ анархистік ұйымдар дамыған жоқ. Алайда, 1910 жылы Confederación Nacional del Trabajo (Еңбек Ұлттық Конфедерациясы немесе CNT) құрылды және біртіндеп анархизммен байланысты болды. CNT 1922 жылы құрылған анархосиндикалистік кәсіподақтар федерациясы – Халықаралық жұмысшылар қауымдастығының мүшесі болды. CNT-нің жетістігі Латын Америкасында анархосиндикализмнің таралуына түрткі болды. Federación Obrera Regional Argentina (Аргентинаның аймақтық жұмысшылар федерациясы) мүшелерінің саны ширек миллионға жетті, бұл әлеуметтік демократиялық одақтардан асып түсті. 20 ғасырдың басында революциялық синдикализм Латын Америкасынан Шығыс Еуропа мен Азияға дейін бүкіл әлемге тарады, оның көп бөлігі Батыс Еуропадан тыс жерлерде болды.
Due to a high influx of European immigrants, Chicago was the centre of the American anarchist movement during the 19th century. On 1 May 1886, a general strike was called in several United States cities with the demand of an eight hour work day, and anarchists allied themselves with the workers' movement despite seeing the objective as reformist. On May 3, a fight broke out in Chicago when strikebreakers attempted to cross the picket line. Two workers died when police opened fire on the crowd. The next day anarchists staged a rally at Chicago's Haymarket Square. A bomb was thrown from a side alley. In the ensuing panic, police opened fire on the crowd and each other. Seven police officers and at least four workers were killed. Eight anarchists, directly and indirectly related to the organisers of the rally, were arrested and charged with the murder of the deceased officers. They became international political celebrities in the labour movement. Four of the men were executed and a fifth committed suicide before his execution. The incident became known as the Haymarket affair and was a setback for the movement and the struggle for the eight hour day. In 1890 a second attempt, this time international in scope, to organise for the eight hour day was made. It had the secondary purpose of memorialising those workers killed as a result of the Haymarket affair. Although it had initially been conceived as a one off event, by the following year the commemoration of International Workers' Day on May Day had become firmly established as an international workers' holiday. Syndicalism saw its heights from 1894 to 1914, with roots reaching back to 19th century labour movements and the trade unionists of the First International. Subsequently, anarcho syndicalism's main tenet that economic struggles come before political ones can be traced back to Pierre Joseph Proudhon, and was the same issue that led to the schism of the First International. Anarcho syndicalists advocated that labour syndicates should focus not only on the conditions and wages of workers but also on revolutionary objectives. The French Confédération Générale du Travail (General Confederation of Labour) was one of Europe's most prominent syndicalist organisations and, while rejecting illegalism, was heavily influenced by anarchism. As a grassroots organisation and lab for revolutionary ideas, its structure was exported to other like minded European organisations. The organisation would later take a reformist path after 1914. In 1907, the International Anarchist Congress of Amsterdam gathered delegates from most European countries, the United States, Japan and Latin America. A central debate concerned the relation between anarchism and trade unionism. Errico Malatesta and Pierre Monatte strongly disagreed on this issue. Monatte thought that syndicalism was revolutionary and would create the conditions for a social revolution, while Malatesta did not consider syndicalism by itself sufficient. He thought the trade union movement was reformist and even conservative, citing the phenomenon of professional union officials as essentially bourgeois and anti worker. Malatesta warned that the syndicalist aims were of perpetuating syndicalism itself, whereas anarchists must always have anarchy as their end goal and consequently must refrain from committing to any particular method of achieving it. In Spain, syndicalism had grown significantly during the 1880s but the first anarchist related organisations didn't flourish. In 1910 however, the Confederación Nacional del Trabajo (National Confederation of Labour or CNT) was founded and gradually became entwined with anarchism. The CNT was affiliated with the International Workers' Association, a federation of anarcho syndicalist trade unions founded in 1922. The success of the CNT stimulated the spread of anarcho syndicalism in Latin America. The Federación Obrera Regional Argentina (Argentine Regional Workers' Federation) reached a quarter of a million members, surpassing social democratic unions. By the early 20th century, revolutionary syndicalism had spread across the world, from Latin America to Eastern Europe and Asia, with most of its activity then taking place outside of Western Europe.
Іс-әрекетті насихаттау
Революциялық саяси зорлық-зомбылықты қолдану, «іс-қимыл үгіті» деп белгілі, 1880-жылдардан бастап шамамен төрт онжылдық бойы анархистік қозғалыстың шағын, бірақ ықпалды бөлігі тарапынан қолданылды. Бұл халықты революцияға итермелеу және оған шабыттандыру мақсатымен жасалған көтеріліс әрекетінің бір түрі болды. Бұл анархистер қудаланған және революционерлер оқшауланған кезде болды. Француз социалистік қозғалысының ыдырауы және 1871 жылғы Париж коммунасының басылуынан кейін көптеген коммунарлардың жазалау колонияларына жер аударылуы немесе қуғын-сүргінге ұшырауы жеке саяси көріністер мен әрекеттерді ынталандырды. Алайда, тарихшы Констанс Бантман атап өткендей, «іс-қимыл үгітінің» өркендеуіне басты фактор 1869 және 1891 жылдар аралығындағы орыс революционерлерінің, атап айтқанда Михаил Бакунин мен Сергей Нечаевтың жазбалары болды, олар маңызды көтеріліс стратегияларын жасады. Дәрігер және белсенді көтерілісшіл Пол Брусс «іс-қимыл үгіті» әрекеттерін танымал етті. АҚШ-та Иоганн Мост контрреволюционерлерге қарсы зорлық-зомбылық актілерін жариялауды жақтады, себебі «біз тек іс-қимылды ғана уағыздамаймыз, сонымен қатар оны үгіт-насихат құралы ретінде де уағыздаймыз». Ресейлік анархистік коммунистер өз күресінде терроризм мен заңсыз әрекеттерді қолданды. Анархистік қозғалыстың мүшелері көптеген мемлекет басшыларын өлтірді немесе оларға шабуыл жасады. 1901 жылы поляк-американдық анархист Леон Чолгош АҚШ президенті Уильям Маккинлиді өлтірді. Эмма Голдман, оның қатысы бар деген күдік туған, Чолгошқа симпатия білдірді және көптеген жағымсыз жарнамаға ұшырады. Голдман сонымен қатар Александр Беркманның Homestead Strike-тен кейін болат өнеркәсібі Генри Фрикке жасаған сәтсіз қастандық әрекетін қолдады және осы шағын зорлық-зомбылық актілері мемлекет пен капиталдың үнемі жасап отырған зорлық-зомбылық тоқырауымен салыстыруға келмейтіндігі туралы жазды. Еуропада заңсыздық толқыны (қылмыстық өмір салтын қабылдау) анархистік қозғалысқа тарады, Мариус Якоб, Равахоль, интеллектуал Эмиль Генри және Бонно бандасы оның көрнекті мысалдары болды. Бонно бандасы, әсіресе, капиталистерге тиесілі емес мүлікті «қайтарып алуда» екендіктерін айту арқылы заңсыз және зорлық-зомбылық әрекеттерін ақтады. Ресейде «Народная воля» («Халық еркі», анархистік ұйым емес, бірақ Бакуниннің еңбектерінен шабыттанған) 1881 жылы патша Александр II-ді өлтірді және халықтан біршама қолдау алды. Алайда, көбінесе Ресейдегі анархистік қозғалыс келесі жылдары маргиналды болып қалды. 1887 жылға қарай, анархистік қозғалыстың маңызды тұлғалары заңсыздықтан және «іс-қимыл үгітінен» алшақтады. Мысалы, Питер Кропоткин «Le Révolté» басылымында «ғасырлар бойы қалыптасқан құрылысты бірнеше килограмм динамитпен қирату мүмкін емес» деп жазды. Анархистік және жұмысшы қозғалыстарын мемлекеттік қуғын-сүргін, соның ішінде 1894 жылғы француздық «Lois scélérates» («Жаман заңдар») атақты заңдары, бірнеше сәтті бомбалаулар мен өлтірулерден кейін осы тактикаларды тастауға ықпал еткен болуы мүмкін, бірақ мемлекеттік қуғын-сүргін оларды қабылдауда да маңызды рөл атқарған болуы мүмкін. «Іс-қимыл үгітінің» алғашқы жақтаушылары, мысалы Александр Беркман, зорлық-зомбылықты тактика ретінде қолданудың заңдылығына күмән келтіре бастады. Анархистердің көптеген өкілдері кәсіподақ қозғалысы арқылы ұжымдық революциялық іс-қимылға қолдау көрсету үшін осы тактикалардан бас тартуды ұсынды. XIX ғасырдың соңына қарай «іс-қимыл үгіті» революцияны тудырмайтыны анық болды. Бұл әдісті анархистердің аз ғана бөлігі қолданғанмен, ол анархизмге зорлық-зомбылық беделін берді және анархистерді кең ауқымды әлеуметтік қозғалыстардан оқшаулады. Оны 20 ғасырдың басында анархистік қозғалыстың көпшілігі тастады.
The use of revolutionary political violence, known as propaganda of the deed, was employed by a small but influential part of the anarchist movement over a roughly four decade period, beginning in the 1880s. It was conceived as a form of insurrectionary action used to provoke and inspire the masses to revolution. This was at a time when anarchists were persecuted and revolutionaries were becoming more isolated. The dismemberment of the French socialist movement and, following the suppression of the 1871 Paris Commune, the execution or the exile of many communards to penal colonies favoured individualist political expression and acts. But the prime factor in the rise of propaganda of the deed, as historian Constance Bantman outlines, was the writings of Russian revolutionaries between 1869 and 1891, namely of Mikhail Bakunin and Sergei Nechaev who developed significant insurrectionary strategies. Paul Brousse, a medical doctor and active militant of violent insurrection, popularised the actions of propaganda of the deed. In the United States, Johann Most advocated publicising violent acts of retaliation against counter revolutionaries because "we preach not only action in and for itself, but also action as propaganda". Russian anarchist communists employed terrorism and illegal acts in their struggle. Numerous heads of state were assassinated or attacked by members of the anarchist movement. In 1901, the Polish American anarchist Leon Czolgosz assassinated the president of the United States, William McKinley. Emma Goldman, who was erroneously suspected of being involved, expressed some sympathy for Czolgosz and incurred a great deal of negative publicity. Goldman also supported Alexander Berkman in his failed assassination attempt of steel industrialist Henry Frick in the wake of the Homestead Strike, and she wrote about how these small acts of violence were incomparable to the deluge of violence regularly committed by the state and capital. In Europe, a wave of illegalism (the embracement of a criminal way of life) spread throughout the anarchist movement, with Marius Jacob, Ravachol, intellectual Émile Henry and the Bonnot Gang being notable examples. The Bonnot Gang in particular justified illegal and violent behavior by claiming that they were "taking back" property that did not rightfully belong to capitalists. In Russia, Narodnaya Volya ("People's Will" which was not an anarchist organisation but nevertheless drew inspiration from Bakunin's work), assassinated Tsar Alexander II in 1881 and gained some popular support. However, for the most part, the anarchist movement in Russia remained marginal in the following years. As early as 1887, important figures in the anarchist movement distanced themselves from both illegalism and propaganda of the deed. Peter Kropotkin, for example, wrote in Le Révolté that "a structure based on centuries of history cannot be destroyed with a few kilos of dynamite". State repression of the anarchist and labour movements, including the infamous 1894 French lois scélérates ("villainous laws"), following a number of successful bombings and assassinations may have contributed to the abandonment of these kinds of tactics, although state repression may have played an equal role in their adoption. Early proponents of propaganda of the deed, like Alexander Berkman, started to question the legitimacy of violence as a tactic. A variety of anarchists advocated the abandonment of these sorts of tactics in favour of collective revolutionary action through the trade union movement. By the end of the 19th century, it became clear that propaganda of the deed was not going to spark a revolution. Though it was employed by only a minority of anarchists, it gave anarchism a violent reputation and it isolated anarchists from broader social movements. It was abandoned by the majority of the anarchist movement in the early 20th century.
Революциялық толқын
1917–1923 жылдардағы революциялық толқын анархистердің әртүрлі деңгейде белсенді қатысуын көрді. 1905 жылғы Ресей революциясы сәтсіз аяқталғаннан кейін, анархистер 1917 жылғы ақпан және қазан революцияларына қайтадан қатысып, бастапқыда большевиктер ісіне құлшыныспен қарады. Революцияға дейін Ленин 1917 жылы "Мемлекет және революция" еңбегінде анархистер мен синдикалистерді жоғары бағалап, өз жағына тартқан болатын. Алайда, анархистердің қарсылықтары тез пайда болды. Олар, мысалы, "Барлық билік – Кеңеске" деген ұранға қарсы болды. Пролетариат диктатурасы анархистердің еркіндік көзқарастарымен үйлеспейтін, ал ынтымақтастық көп ұзамай тоқтады, өйткені большевиктер анархистерге және басқа да солшыл оппозицияға қарсы шықты. Билікті бекіткеннен кейін большевиктер анархистерді таңсық етті. Орталық Ресейдегі анархистер түрмеге қамалды, жер астына кетуге мәжбүр болды немесе жеңіске жеткен большевиктерге қосылды. Петроград пен Мәскеудегі анархистер Украинаға қашып кетті. Онда Махновщина шамамен жеті миллион халқы бар төрт жүз шаршы мильді құрайтын автономды аймақ құрды. Ресей азамат соғысында басында большевиктерге қарсы Ақ әскермен соғысқан анархистер енді Қызыл армиямен, Украина халық армиясымен және Брест-Литовск шартнамасы бойынша соғысқан неміс және австриялық күштермен де күресті. Бұл қақтығыс 1921 жылы Кронштадт көтерілісіне ұласты, онда Балтық флотының теңізшілері мен азаматтар реформалар талап етті. Жаңа үкімет көтерілісті басып тастады. Нестор Махно басқарған Украинаның революциялық көтерілісші армиясы 1921 жылдың тамызына дейін күресті, ол Кронштадт көтерілісінен кейін бірнеше ай өткен соң мемлекет тарапынан талқандалды. 1917 жылы АҚШ-тан жер аударылған Эмма Голдман мен Александр Беркман большевиктердің саясатына және Кронштадт көтерілісін басуына қарсы агитация жасағандардың қатарында болды. Екеуі де Ресейдегі тәжірибелерін баяндап, большевиктердің мемлекеттік бақылау деңгейін сынады. Олар үшін Михаил Бакуниннің марксистік биліктің салдары туралы болжамдары, жаңа социалистік мемлекеттің басшылары жаңа билеуші тапқа айналады деген пікірі шындыққа айналды. 1920 жылы Петр Кропоткин Батыс жұмысшыларына жолдаған хатында мемлекеттік социализмнің қате жолы сәтсіздікке ұшырауы мүмкін екенін түсіндірді. Оқиғалар барысына көңілі қалған Голдман мен Беркман 1921 жылы КСРО-дан қашып кетті, сол жылы Кропоткин қайтыс болды. 1925 жылы большевиктер режимі анархизмге тыйым салды. Октябрь революциясындағы большевиктердің жеңісі және одан кейінгі Ресей азамат соғысы халықаралық анархистік қозғалыстарға ауыр соққы берді. Көптеген жұмысшылар мен белсенділер большевиктердің табысын үлгі ретінде қарастырды, ал коммунистік партиялар анархизм мен басқа да социалистік қозғалыстар есебінен өсті. Мысалы, Франция мен АҚШ-та негізгі синдикалистік қозғалыстардың мүшелері – Жалпы еңбек конфедерациясы (Confédération Générale du Travail) және Дүниежүзілік өнеркәсіп жұмысшылары Коммунистік интернационалға қосылу үшін бұл ұйымдарды тастады. Жаңадан құрылған Кеңес Одағындағы анархизмнің күйреуінен анархистік екі бағыт пайда болды. Біріншісі – платформалық, ол анархистік журнал Dielo Truda-да таратылды, Нестор Махноны қоса алғанда, орыс жер аударылғандар тобы тарапынан жарияланды. Олардың басты мақсаты, оның жақтаушысы Пётр Арсинов жазғандай, "біздің күштерді бірлесіп ұйымдастыруды, бірлесіп жауапкершілік пен бірлесіп әрекет ету әдістерін" ұсынатын иерархиялық емес партия құру болды. Олар анархизмнің сәтсіздігіне негізгі себеп – ұйымсыздық деп есептеді. Платформалық идеяның мақсаты – Бакунин мен Кропоткиннің бұрын айтқандай, таптық күрес стратегиясын ұсыну болды. Екінші бағыт платформалық құрылымға ұйымдық балама ретінде пайда болды, өйткені оның партия құрылымына ұқсастығы болды. Анархист-интеллектуал Волин платформалық жүйенің ең көрнекті қарсыластарының бірі болды және ол бүгінгі күні синтездік анархизм деп аталатын нәрсені көрсетті. 1918–1919 жылғы неміс революциясы кезінде анархистер Густав Ландауэр мен Эрих Мюссам Бавария Совет Республикасының революциялық кеңесші құрылымдарында маңызды басшылық лауазымдарды иеленді. Италияда синдикалистік кәсіподақ – Италияның Синдикалистік одағы (Unione Sindacale Italiana) жарты миллион мүшесі болды. Ол Biennio Rosso ("Екі қызыл жыл") және Settimana Rossa ("Қызыл апта") деп аталатын оқиғаларда маңызды рөл атқарды. Соңғысында монархия құлатудың аз-ақ алдында тұрды. Мексикада Мексикалық либералдық партия құрылды және 1910 жылдардың басында Бажа Калифорниядағы белгілі бір қалалар мен аудандарды басып алып, әскери шабуылдар сериясын жүргізді. Анархо-коммунист Рикардо Флорес Магон басшылығымен оның ұраны "Tierra y Libertad" ("Жер және бостандық") болды. Магонның журналы Regeneración ("Жаңару") кең таралды және ол қалалық жұмысшылардың анархо-синдикализмге бет бұруына көмектесті. Ол сонымен қатар Сапата қозғалысына да әсер етті. Фердинандо Никола Сакко мен Бартоломео Ванцетти, екі бүлікші анархист және АҚШ-қа көшіп келген итальяндықтар 1920 жылы қарулы қарақшылыққа және екі адамды өлтіруге қатысқандары үшін сотталды. Даулы сот процесінен және бірнеше шағымдардан кейін олар өлім жазасына кесіліп, 1927 жылдың 23 тамызында атқыланды. Олардың өлімінен кейін көпшілік пікір екеуі де анархистік саяси нанымы үшін сотталғанын және әділетсіз түрде атқыланғанын көрсетті. Сакко мен Ванцетти ісінен кейін, бүкіл әлемдегі наразылықтар мен басты ақпарат құралдарының хабарларына қарамастан, АҚШ-та анархистік қозғалыс әлсіреп кетті.
The revolutionary wave of 1917–23 saw varying degrees of active participation by anarchists. Following the failed 1905 Russian Revolution, anarchists participated again in both the February and October revolutions of 1917 and were initially enthusiastic about the Bolshevik cause. Prior to the revolution, Lenin had won over anarchists and syndicalists with high praises in his 1917 work The State and Revolution. However, anarchist objections quickly arose. They opposed, for example, the slogan, "All power to the Soviet". The dictatorship of the proletariat was incompatible with the libertarian views of the anarchists, and co operation shortly ended as the Bolsheviks soon turned against anarchists and other left wing opposition. After their grasp on power was stabilized, the Bolsheviks crushed the anarchists. Anarchists in central Russia were either imprisoned, driven underground, or joined the victorious Bolsheviks. Anarchists from Petrograd and Moscow fled to Ukraine. There, the Makhnovshchina established an autonomous region of four hundred square miles with a population of approximately seven million. Anarchists who had fought in the Russian Civil War at first against the anti Bolshevik White Army now also fought the Red Army, Ukrainian People's Army, and the German and Austrian forces who fought under the Treaty of Brest Litovsk. This conflict culminated in the 1921 Kronstadt rebellion, a garrison in Kronstadt where Baltic Fleet sailors and citizens made demands for reforms. The new government suppressed the rebellion. The Revolutionary Insurgent Army of Ukraine, led by Nestor Makhno, continued to fight until August 1921 when it was crushed by the state only months after the Kronstadt rebellion. Emma Goldman and Alexander Berkman, who had been deported from the U. S. in 1917, were amongst those agitating in response to Bolshevik policy and the suppression of the Kronstadt uprising. Both wrote accounts of their experiences in Russia, criticising the amount of state control the Bolsheviks exercised. For them, Mikhail Bakunin's predictions on the consequences of Marxist rule, that the leaders of the new socialist state would become the new ruling class, had proven true. In 1920, Peter Kropotkin published a Message to the Workers of the West explaining the false path of state socialism was doomed to fail. Disappointed with the course of events, Goldman and Berkman fled the USSR in 1921, the same year Kropotkin died. By 1925, anarchism was banned under the Bolshevik regime. The victory of the Bolsheviks in the October Revolution and the resulting Russian Civil War did serious damage to anarchist movements internationally. Many workers and activists saw the Bolsheviks' success as setting an example, and communist parties grew at the expense of anarchism and other socialist movements. In France and the United States, for example, members of the major syndicalist movements of the Confédération Générale du Travail (General Confederation of Labour) and Industrial Workers of the World left these organisations to join the Communist International. From the collapse of anarchism in the newly formed Soviet Union, two anarchist trends arose. The first, platformism, was propagated in the anarchist journal Dielo Truda by a group of Russian exiles, including Nestor Makhno. Their main objective, as proponent Piotr Arsinov wrote, was to create a non hierarchical party that would offer "common organisation of our forces on a basis of collective responsibility and collective methods of action". They considered that a lack of organisation was a basic reason of why anarchism had failed. Platformism had the purpose of providing a strategy for class struggle, as Bakunin and Kropotkin had suggested before. The other trend emerged as an organisational alternative to platformism, since it had similarities to party structure. Anarchist intellectual Volin was one of the most notable opponents of platformism, and he pointed toward to what is today known as synthesis anarchism. During the German Revolution of 1918–1919, anarchists Gustav Landauer and Erich Mühsam took important leadership positions within the revolutionary councilist structures of the Bavarian Soviet Republic. In Italy, the syndicalist trade union Unione Sindacale Italiana (Italian Syndicalist Union), had half a million members. It played a prominent role in events known as the Biennio Rosso ("Two Red Years") and Settimana Rossa ("Red Week"). In the latter, the monarchy was almost overthrown. In Mexico, the Mexican Liberal Party was established and during the early 1910s it conducted a series of military offensives, leading to the conquest and occupation of certain towns and districts in Baja California. Under the leadership of anarcho communist Ricardo Flores Magón, its slogan was Tierra y Libertad ('Land and Liberty'). Magón's journal Regeneración ('Regeneration') had a significant circulation, and he helped urban workers turn to anarcho syndicalism. He also influenced the Zapata movement. Ferdinando Nicola Sacco and Bartolomeo Vanzetti, two insurrectionary anarchists and Italian migrants to the United States, were convicted of involvement in an armed robbery and the murders of two people in 1920. After a controversial trial and a series of appeals they were sentenced to death and executed on 23 August 1927. Following their deaths, critical opinion overwhelmingly held that the two men were convicted largely because of their anarchist political beliefs and were unjustly executed. After the Sacco and Vanzetti case, and despite worldwide protests and mainstream media headlines, the anarchist movement faded in the United States.
Фашизмнің өрлеуі
Италияда анархистер мен фашистер арасындағы алғашқы күрес орын алды. Италиялық анархистер, анархистік дәстүрі күшті аймақтарда ең беделді болған «Халықтың батылдары» (Arditi del Popolo немесе АДП) атты антифашистік ұйымда маңызды рөл атқарды. Олар өз қызметтерінде бірқатар жетістіктерге қол жеткізді, мысалы, 1922 жылдың тамызында Пармадағы анархистер бекінісінде қара көйлектерді кері тартуға мүкіндік берді. АДП Социалистік партия фашистермен бітіспеу шартына қол қойғаннан кейін өсімге ұшырады. АДП құрамында белсенді пролетариат, анархистер, коммунистер және тіпті социалистер де болды. Онда 144 бөлімшеде жиырма мың мүше болды. Ірі итальяндық анархист Луиджи Фаббри фашизмді «алдын ала контрреволюция» деп сипаттаған алғашқы сыншы-теоретиктердің бірі болды. Итальяндық анархистер Джинно Лусетти мен Антео Замбони Бенито Муссолиниге жасалған қастандық әрекетінде жақын арада сәттілікке жете алмай қалды. Итальяндық анархистер Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде түрлі партизандық топтар құрды. Францияда, 1934 жылдың ақпанындағы тәртіпсіздіктерде оңшыл лигалар көтеріліске жақын келген кезде, анархистер біртұтас майдан саясаты бойынша екіге бөлінді. Бір топ саяси партиялармен одақ құруды жақтады, ал екіншілері қарсы болды. Испанияда «Еңбек ұлттық конфедерациясы» (Confederación Nacional del Trabajo немесе CNT) бастапқыда халық майданы сайлау одағына қосылудан бас тартты. Олардың қолдаушыларының сайлауға қатыспауы оңшылдардың жеңісіне әкелді. 1936 жылы CNT саясатын өзгертті және анархистік дауыстар халық майданын қайтадан билікке әкелуге көмектесті. Бірнеше айдан кейін бұрынғы билеуші топ төңкеріс жасауға тырысып, Испанияда Азамат соғысын (1936–1939 жж.) тудырды. Армия көтерілісіне жауап ретінде қарулы жасақтармен қолдау көрсеткен шаруалар мен жұмысшылардың анархистік қозғалысы Барселонаны және Испанияның ауылдық аймақтарының көп бөлігін бақылауға алып, жерді ұжымдастырды. Алайда, тіпті 1939 жылы фашистер жеңіске жеткенге дейін, анархистер сталинистермен болған қатал күресте жеңіліске ұшырады, олар Совет Одағынан республикалықтарға әскери көмек беруді бақылады. Сталинистік әскерлер ұжымдарды таратып, наразы марксистер мен анархистерді қуғынға салды. Германияда нацистер билікке келгеннен кейін анархизмді жойды. Испаниядан басқа, Еуропадағы түрлі фашистік режимдерге қарсы тұруға анархистік қозғалыс басқа ешбір елде мүкіндік алмады.
Italy saw the first struggles between anarchists and fascists. Italian anarchists played a key role in the anti fascist organisation Arditi del Popolo (The People's Daring Ones or AdP), which was strongest in areas with anarchist traditions. They achieved some success in their activism, such as repelling Blackshirts in the anarchist stronghold of Parma in August 1922. AdP saw growth after the Socialist Party signed the pacification pact with the fascists. AdP consisted of militant proletarians, anarchists, communists and even socialists. It numbered twenty thousand members in 144 sections. The veteran Italian anarchist, Luigi Fabbri, was one of the first critical theorists of fascism, describing it as "the preventive counter revolution". Italian anarchists Gino Lucetti and Anteo Zamboni narrowly failed an assassination attempt against Benito Mussolini. Italian anarchists formed various partisan groups during World War II. In France, where the far right leagues came close to insurrection in the February 1934 riots, anarchists divided over a united front policy. One tendency was for the creation of a pack with political parties while others objected. In Spain, the Confederación Nacional del Trabajo (National Confederation of Labour or CNT) initially refused to join a popular front electoral alliance. Abstention by their supporters led to a right wing election victory. In 1936, the CNT changed its policy and anarchist votes helped bring the popular front back to power. Months later, the former ruling class responded with an attempted coup causing the Spanish Civil War (1936–1939). In response to the army rebellion, an anarchist inspired movement of peasants and workers, supported by armed militias, took control of Barcelona and large areas of rural Spain where they collectivised the land. However, even before the fascist victory in 1939, the anarchists were losing ground in a bitter struggle with the Stalinists, who controlled the distribution of military aid to the Republican cause from the Soviet Union. Stalinist led troops suppressed the collectives and persecuted both dissident Marxists and anarchists. In Germany, the Nazis crushed anarchism upon seizing power. Apart from Spain, nowhere else could the anarchist movement provide a solid resistance to various fascist regimes throughout Europe.
Испания революциясы
1936 жылғы испан революциясы – либертариандық социализмнің іске асуға жақын болған алғашқы және жалғыз мүмкіндігі болды. Ол Испаниядағы 19 ғасырдан бастау алған күшті анархистік қозғалыстың негізінде қаланды. Анархистік топтар, әсіресе Барселона, Арагон, Андалусия, Левантеде кең қолдауға ие болды. Испаниядағы анархизм синдикализмге бейімделді, нәтижесінде 1910 жылы Ұлттық Еңбек Конфедерациясы (CNT) құрылды. CNT өзінің мақсаты – либертариандық коммунистік қоғам құру екенін жариялады және бүкіл Испания бойынша ереуілдер ұйымдастырды. Кейіннен диктатор Мигель Примо де Ривераның еңбек қозғалыстарын басуы кезінде CNT-ні таза анархистік бағытта ұстау үшін Ибериялық Анархист Федерациясы (FAI) құрылды. 1931 жылы Испанияның Екінші Республикасы жарияланды және республикашыл-социалистік коалиция билікке келді. Бірақ CNT-нің (көбінесе реформистердің) және басқалардың үлкен үміттеріне қарамастан, еңбек қозғалысына қарсы репрессиялар тоқтатылмады. FAI CNT-ге бақылауды күшейтті. 1936 жылы Халық фронты (солшылдар басымдығы бар сайлау альянсы) сайлауда жеңіске жетті, ал бірнеше айдан кейін бұрынғы билеуші топ төңкеріс талпынысымен жауап берді, осылайша Испания Азамат соғысы (1936–1939) басталды. Армияның көтерілісіне жауап ретінде, қарулы жасақтардың қолдауымен шаруалар мен жұмысшылардың анархистік рухтағы қозғалысы Испанияның қалалық және ауылдық кең аумақтарын бақылауға алды, онда олар жерді ұжымдастырды. Барселонада ең күрт өзгерістер болды, жұмысшылар буржуазиялық әдеттерді және тіпті гендерлік иерархияны жойды. Жаңадан құрылған анархофеминистік «Азат әйелдер» (Mujeres Libres) тобы Барселонадағы әлеуметтік трансформацияда белсенді рөл атқарды. Бұл бүлікшіл мәдениет Джордж Оруэлл сияқты келушілерге үлкен әсер етті. Кәсіпорындар мен шаруашылықтар ұжымдастырылды, еңбек жағдайлары күрт жақсарды. Арагонның ауылдық аймақтарында ақша жойылды және экономика ұжымдықтандырылды. Ауылдар тікелей демократиялық принцип бойынша халық жиналыстарымен басқарылды, ешкімді қосылуға мәжбүрлемеді. Әскери тәртіпсіздік пен шен-қызметсіз күрескен анархистік жасақтар, әскери материалдың жетіспеушілігіне қарамастан, соғыс майданында маңызды жетістіктерге қол жеткізді. 1936 жылдың шілдесінде төңкеріс сәтсіз аяқталғаннан кейін CNT FAI анархистері маңызды дилеммаға тап болды: мемлекетке қарсы күресті жалғастыру ма, әлде антифашистік солшыл партияларға қосылып үкімет құру ма? Олар соңғысын таңдады және 1936 жылдың қарашасында CNT FAI-дың төрт мүшесі бұрынғы кәсіподақ жетекшісі Франсиско Ларго Кабальероның үкіметінде министр болды. Бұл CNT FAI-мен соғыс жүріп жатқандықтан туындаған тарихи қажеттілік ретінде ақталды, бірақ басқа көрнекті анархистер қағидалық және тактикалық тұрғыдан келіспеді. 1936 жылдың қарашасында танымал анархофеминист Федерика Монтсень денсаулық сақтау министрі болып тағайындалды – Испания тарихындағы алғашқы әйел министр. Испания революциясының барысында анархистер Испания Коммунистік партиясының сталинистерімен қызыл қарсылықта жеңіліске ұшырады, олар Кеңес Одағынан республикашыларға берілетін әскери көмекті бақылады. Сталиндік әскерлер ұжымдарды таратып, диссидент марксистер мен анархистерді қуғынға салды. Анархистер мен коммунистер арасындағы күрес мамыр айларында күшейді, Кеңес Одағы республикашыларды бақылауға тырысқанда. 1939 жылы республикашыл Испанияның жеңілуі анархизмнің классикалық кезеңінің аяқталуын білдірді. Анархистердің үнемі жеңіліске ұшырауына байланысты, 19 ғасырғы анархистік ойлаудың наивтігі туралы пікірлер айтуға болады – мемлекет пен капитализмнің орнауы оларды жоюға тым күшті болды. Саяси философия профессоры Рут Кинна мен лекторы Алекс Причардтың пікірінше, бұл жеңілістер анархистік теориялардағы функционалдық қателіктің салдары ма, әлде анархистердің амбицияларын іске асыруына кедергі келтірген әлеуметтік жағдайлардың нәтижесі ме, әлі белгісіз. Бірақ олардың мемлекет пен капитализмді сынауы ақырында дұрыс екені дәлелденді, өйткені әлем тоталитаризм мен фашизмге қарай бет бұрды.
The Spanish Revolution of 1936 was the first and only time that libertarian socialism became an imminent reality. It stood on the ground of a strong anarchist movement in Spain that dated back to the 19th century. Anarchist groups enjoyed broad social support particularly in Barcelona, Aragon, Andalusia, Levante. Anarchism in Spain leaned towards syndicalism and this yielded to the formation of the Confederación Nacional del Trabajo (CNT) in 1910. The CNT declared that its aim was a libertarian communist society and was organising strikes all over Spain. The Federación Anarquista Ibérica (FAI) was founded later to keep CNT on a pure anarchist path amidst dictator Miguel Primo de Rivera's crackdown on labour movements. The Second Spanish Republic was pronounced in 1931 and brought to power a Republican–Socialist alliance. But instead of the high hopes of the CNT (mostly among gradualists) and others, the repression of the labour movement continued. FAI gained more control of CNT. In 1936, the Popular Front (an electoral alliance dominated by left wingers) won the elections and months later the former ruling class responded with an attempted coup causing the Spanish Civil War (1936–1939). In response to the army rebellion, an anarchist inspired movement of peasants and workers, supported by armed militias, took control of urban and large areas of rural Spain where they collectivised the land. Barcelona was the site of the most dramatic change, as workers broke bourgeois habits and even gender hierarchies. Newly formed anarcho feminist group Mujeres Libres (Free Women) had an active role in the social transformation in Barcelona. This rebellious culture impressed visitors such as George Orwell. Enterprises and farms were collectivised, and working conditions improved drastically. In rural Aragon money was abolished and the economy was collectivised. Villages were run by popular assemblies in a direct democratic fashion, without coercing individuals to join. Anarchist militia columns, fighting without martial discipline or military rank, despite shortages in military materials, made significant gains at the war front. Anarchists of CNT FAI faced a major dilemma after the coup had failed in July 1936: either continue their fight against the state or join the anti fascist left wing parties and form a government. They opted for the latter and by November 1936, four members of CNT FAI became ministers in the government of the former trade unionist Francisco Largo Caballero. This was justified by CNT FAI as a historical necessity since war was being waged, but other prominent anarchists disagreed, both on principle and as a tactical move. In November 1936 the prominent anarcho feminist Federica Montseny was installed as minister of Health—the first woman in Spanish history to become a cabinet minister. During the course of the events of the Spanish Revolution, anarchists were losing ground in a bitter struggle with the Stalinists of the Spanish Communist Party, who controlled the distribution of military aid to the Republicans received from the Soviet Union. Stalinist led troops suppressed the collectives and persecuted both dissident Marxists and anarchists. The fight among anarchists and communists escalated during the May Days, as the Soviet Union sought to control the Republicans. The 1939 defeat of Republican Spain marked the end of anarchism's classical period. In light of continual anarchist defeats, one can argue about the naivety of 19th century anarchist thinking—the establishment of state and capitalism was too strong to be destroyed. According to political philosophy professor Ruth Kinna and lecturer Alex Prichard, it is uncertain whether these defeats were the result of a functional error within the anarchist theories, as New Left intellectuals suggested some decades later, or the social context that prevented the anarchists from fulfilling their ambitions. What is certain, though, is that their critique of state and capitalism ultimately proved right, as the world was marching towards totalitarianism and fascism.
Анархизм отаршылдық әлемде
Империялар мен капитализм ғасыр басында кеңейген сайын, анархизм де Латын Америкасында, Шығыс Азияда, Оңтүстік Африкада және Австралияда тез дамыды. Анархизм Азияда өнімді топырақ тапты және 20 ғасырдың алғашқы онжылдықтарында басқа социалистік ағымдардың арасында ең серпімді идеология болды. Еуропалық философтардың, әсіресе Кропоткиннің еңбектері революциялық жастар арасында танымал болды. Зиялылар анархизмді Азиядағы таосизм, буддизм және неоконфуциандық сияқты бұрынғы философиялық ағымдармен байланыстыруға тырысты. Бірақ анархизмнің өркендеуіне ең көп үлес қосқан фактор – индустрияландыру және Шығыс Азияға еніп жатқан жаңа капиталистік дәуір болды. 20 ғасырдың басындағы жас қытай анархистері «Хсин Ши Чи» журналында гуманизммен, ғылымға сеніммен және әмбебаптықпен бірге революциялық анархокоммунизмнің мақсатын жариялады. Анархизм 1920 жылдардың ортасына дейін ықпалын күшейтіп келді, сол кезде большевиктердің табысы коммунизмге жол көрсеткендей көрінді. Жапонияда да Котоку Шусуи, Осуги Саке және Хатта Шузо сияқты анархокоммунистер батыстық философтардың еңбектерінен шабыт алып, капитализм мен мемлекетке қарсы болды. Шузо «таза анархизм» мектебін құрды. Өнеркәсіптік өсудің нәтижесінде, коммунистер жұмысшылар арасында басымдыққа ие болғанға дейін, анархосиндикализм де қысқа мерзімге пайда болды. Токио анархистік және революциялық идеялардың ортасы болды, олар Жапонияға оқуға келген вьетнамдық, корей және қытай студенттері арасында тарады. Сол кезде социалистер «әлеуметтік революция» идеясын ынтамен қолдады, ал анархистер оны толық қолдады. Кореяда анархизм басқа бағыт алды. Корея 1910 жылдан 1945 жылға дейін жапондық үкімшілік астында болды және осы кезеңнің басында анархистер ұлттық қарсылыққа қатысып, 1928 жылдан 1931 жылға дейін Шинмин Маньчжурияда анархистік аймақ құрды. Ким Чва Чин осы қозғалыстың көрнекті тұлғасы болды. Үндістанда анархизм гүлденбеді, себебі оның зорлыққа бейімділігіне байланысты жаман репутациясы болды. Үндістанда дамыған анархистік қозғалыс мемлекеттік емес, антимемлекеттік емес болды. Анархизм Осман империясының басқа радикалды секулярлық идеяларымен бірге Шығыс Жерорта теңізіне тарады. Эрико Малатестаның ықпалымен мысырлық анархистер тобы анархизмді Александрияға әкелді. Бұл кезең индустрияландыру мен урбанизация Мысырды өзгертіп жатқан ауыспалы кезең болды. Анархистік қызмет Ислам империясы ішінде басқа радикалды секулярлық идеялармен бірге тарады. Африкада анархизм континенттің ішінде пайда болды. Африка қоғамының көп бөлігі, негізінен ауылдық, теңдікке негізделген африкалық коммунализмге негізделген. Онда сыныптық бөліністер, ресми иерархиялар және жергілікті жерлердің барлық мүшелерінің өндіріс құралдарына қол жеткізу болмағандықтан, анархистік элементтер бар еді. Африкалық коммунализм идеалдық анархистік қоғамнан алыс болды. Гендерлік артықшылықтар байқалды, феодализм мен құлдық бірнеше аймақтарда болды, бірақ кең ауқымда емес. Анархизм еуропалық иммигранттар арқылы Латын Америкасына тарады. Ең күшті ықпалы Буэнос-Айресте болды, бірақ Гавана, Лима, Монтевидео, Рио-де-Жанейро, Сантос, Сан-Паулуда да анархистік ошақтар пайда болды. Анархистердің кәсіподақтарға тигізген әсері авторитарлық солшылдарға қарағанда әлдеқайда зор болды. Аргентинада, Уругвайда және Бразилияда күшті анархосиндикалистік ағым қалыптасты – бұл осы елдердің тез индустриялануына байланысты болды. 1905 жылы анархистер Аргентинаның аймақтық жұмысшылар федерациясын (ФОРА) бақылауға алып, социал-демократтарды көлеңкеге түсірді. Сол сияқты, Уругвайда 1905 жылы анархистер FORU құрды. Бұл синдикаттар келесі жылдары бірқатар жалпы ереуілдер ұйымдастырды. Осыдан кейін большевиктердің табысынан кейін Латын Америкасындағы анархизмнің бекінісі болған осы үш елде анархизм біртіндеп төмендеді. Латын Америкасына импортталған анархизм туралы түсінік күмән тудыратынын атап өткен жөн, өйткені еуропалық анархистер келгенге дейін Латын Америкасында құлдардың көтерілісі болған. Анархистер 20 ғасырдың басында отаршылдыққа қарсы ұлттық тәуелсіздік күресіне қатысты. Анархизм ұлттық тәуелсіздік қозғалыстарының арасында авторитарлыққа қарсы және теңдік идеалдарын ынталандырды, көптеген ұлт-азаттық қозғалыстарының ұлтшылдық бейімділіктеріне қарсы тұрды.
As empires and capitalism were expanding at the turn of the century, so was anarchism which soon flourished in Latin America, East Asia, South Africa and Australia. Anarchism found fertile ground in Asia and was the most vibrant ideology among other socialist currents during the first decades of 20th century. The works of European philosophers, especially Kropotkin's, were popular among revolutionary youth. Intellectuals tried to link anarchism to earlier philosophical currents in Asia, like Taoism, Buddhism and neo Confucianism. But the factor that contributed most to the rise of anarchism was industrialisation and the new capitalistic era that eastern Asia was entering. Young Chinese anarchists in the early days of the 20th century voiced the cause of revolutionary anarcho communism along with humanism, belief in science and universalism in the journal Hsin Shih chi. Anarchism was growing in influence until the mid 1920s when Bolshevik successes seemed to indicate the way to communism. Likewise in Japan, anarcho communists such as Kōtoku Shūsui, Osugi Sakae and Hatta Shuzo were inspired by the works of westerners philosophers and opposed capitalism and the state. Shuzo created the school of "pure anarchism". Because of the industrial growth, anarcho syndicalism also arose for a brief period, before communists prevailed among workers. Tokyo had been a hotspot for anarchist and revolutionary ideas which were circulating among Vietnamese, Korean and Chinese students who travelled to Japan to study. Socialists by then were enthusiastically supporting the idea of "social revolution" and anarchists were in full support of it. In Korea, anarchism took a different course. Korea was under Japanese rule from 1910 to 1945 and in the early phases of that period, anarchists took part in national resistance, forming an anarchist zone in Shinmin Manchuria from 1928 to 1931. Kim Chwa chin was a prominent figure of the movement. In India, anarchism did not thrive, partly because of its reputation for being violent. The fragile anarchist movement developed in India was more non statist, rather than anti statist. Anarchism travelled to the Eastern Mediterranean along with other radical secular ideas in the cosmopolitan Ottoman Empire. Under the spell of Errico Malatesta, a group of Egyptian anarchists imported anarchism to Alexandria. It was in a transitional stage during that era, as industrialisation and urbanisation were transforming Egypt. Anarchist activity was spread along with other radical secular ideas within the Islamic Empire. In Africa, anarchism appeared from within the continent. A large part of African society, mainly rural, was founded on African communalism which was mostly egalitarian. It had some anarchist elements, without class divisions, formal hierarchies and access to the means of production by all members of the localities. African Communalism was far from being an ideal anarchist society. Gender privileges were apparent, feudalism and slavery did exist in a few areas but not on a mass scale. Anarchism travelled to Latin America through European immigrants. The most impressive presence was in Buenos Aires, but Havana, Lima, Montevideo, Rio de Janeiro, Santos, Sao Paulo as well saw the growth of anarchist pockets. Anarchists had a much larger impact on trade unions than their authoritarian left counterparts. In Argentina, Uruguay and Brazil, a strong anarcho syndicalist current was formed—partly because of the rapid industrialisation of these countries. In 1905, anarchists took control of the Argentine Regional Workers' Federation (FORA) in Argentina, overshadowing social democrats. Likewise, in Uruguay, FORU was created by anarchists in 1905. These syndicates organised a series of general strikes in the following years. After this the success of the Bolsheviks, anarchism gradually declined in these three countries which had been the strongholds of anarchism in Latin America. It is worth noting that the notion of imported anarchism in Latin America has been challenged, as slave rebellions appeared in Latin America before the arrival of European anarchists. Anarchists became involved in the anti colonial national independence struggles of the early 20th century. Anarchism inspired anti authoritarian and egalitarian ideals among national independence movements, challenging the nationalistic tendencies of many national liberation movements.
АҚШ-та
Америкалық анархизмнің тамыры 17 ғасырда Еуропадан діни қуғын-сүргіннен қашқан діни топтарда жатыр. Ол жеке анархизм бағытына қарай дамыды, себебі келесі ғасырларда Солтүстік Америкада үкіметке сенімсіздік кеңінен тарады. Маршаллдың сөзіне сәйкес, еуропалық әріптестерінен өзгеше, американдық анархизм индивидуализмге ұмтылып, көбінесе капитализмді қолдаған, сондықтан оңшыл либертариандық деп сипатталған; алайда, кейін Маршалл капитализм мен анархизмтің үйлеспейтінін және Текер мен Спунер сияқты американдық анархистердің солшыл либертариандықтар екенін айтты. Ғалым Мартин американдық анархистердің еңбек құны теориясын қолдап, өзара көмекке негізделген анархистер екенін мәлімдеді. Америкалық анархистер жеке меншікті жеке тәуелсіздікті сақтау құралы деп сақтады. Генри Дэвид Торо 19 ғасырдың ортасында АҚШ-та индивидуалистік анархистік ойлардың маңызды ықпал етушісі болды. Ол үкіметке күмәнмен қарады және «Қамынсыздық» атты еңбегінде «Ең аз билік жүргізетін үкімет – ең жақсы» деді. Ол ешқашан бүлікші болмаса да, көбінесе анархоиндивидуалист ретінде танылды. Жосия Уоррен 19 ғасырдың соңында әділ сауда деп аталатын өзара көмекке негізделген жүйенің жақтаушысы болды, онда өнімнің бағасы өндіріс шығындары емес, еңбек салмағына байланысты еді. Бенджамин Такер де Прудонның ықпалында болды, ол танымал анархистік «Бостандық» журналының редакторы және индивидуализмді қолдаушысы болды. Индивидуализмнің көлеңкесінде анархо-христиандық және, әсіресе Чикагода, социалистік топтар да болды. 1886 жылы Чикагодағы қанды наразылықтан кейін анархистік қозғалыс бүкіл елге танылды. Бірақ анархизм террористік зорлық-зомбылықпен байланыстырылғаннан кейін тез құлдырады. Америкалық индивидуалистік анархизм үшін маңызды мәселелердің бірі – еркін махаббат болды. Еркін махаббат, әсіресе әйелдердің құқықтарын баса көрсетті, себебі көптеген жыныстық заңдар әйелдерді кемсіткен, мысалы, неке заңдары мен абортқа қарсы шаралар. Ашық бісексуалдық радикал Эдна Сент-Винсент Миллей және лесбиянка анархист Маргарет Андерсон олардың арасында ең белгілілері болды. Вилледж тұрғындары ұйымдастырған пікірсайыстарға Эмма Голдман және басқалар да қатысты. Сол дәуірдегі американдық индивидуалистік анархистер арасында табиғи құқықтар мен эгоистік көзқарастар туралы қызу пікірталас болды. Табиғи құқықтарды қолдаушылар оларсыз зұлымдық жеңіске жететінін алға тартты, ал эгоистер мұндай құқық жоқ екенін және ол тек жеке адамды шектейтінін айтты. Моральдық дұрыс пен бұрыстың ғылыми негізін табуға тырысқан Бенджамин Такер соңында соңғы пікірді қолдады. 20 ғасырдың басында АҚШ-та құрылған «Қазіргі мектептер», сондай-ақ Феррер мектептері деп аталды. Олар каталондық педагог және анархист Франсиско Феррердің Escuela Moderna мектебінің үлгісімен салынды. Олар АҚШ-та жұмысшы табын секулярлық, таптық саналы көзқараспен тәрбиелеуді мақсат еткен анархистік, тегін білім беру, социалистік және еңбек қозғалыстарының маңызды бөлігі болды. «Қазіргі мектептер» балаларға күндізгі академиялық сабақтарды және ересектерге түнгі білім беру лекцияларын ұсынды. Алғашқы және ең танымал «Қазіргі мектеп» 1911 жылы Нью-Йоркте ашылды. Көбінесе Феррер орталығы деп аталатын мектепті Леонард Эбботт, Александр Беркман, Вольтер де Клэр және Эмма Голдман сияқты белгілі анархистер құрды. Мектеп Монтессори әдістерін және құралдарын қолданды және орфография мен арифметика сияқты белгілі пәндерге қарағанда академиялық еркіндікке баса назар аударды.
American anarchism has its roots in religious groups that fled Europe to escape religious persecution during the 17th century. It sprouted towards individual anarchism as distrust of government was widespread in North America during the next centuries. In sharp contrast with their European counterparts, according to the scholar Marshall, American anarchism was leaning towards individualism and was mainly pro capitalist, hence described as right wing libertarianism; however Marshall later stated that capitalism and anarchism are incompatible and American anarchists like Tucker and Spooner were left libertarians. The scholar Martin stated the American anarchists were mutualist anarchists in support of the labor theory of value. American anarchist justified private property as the safeguard of personal autonomy. Henry David Thoreau was an important early influence on individualist anarchist thought in the United States in the mid 19th century. He was skeptical towards government—in his work Civil Disobedience he declared that "That government is best which governs least". He has frequently been cited as an anarcho individualist, even though he was never rebellious. Josiah Warren was, at the late 19th century, a prominent advocate of a variant of mutualism called equitable commerce, a fair trade system where the price of a product is based on labor effort instead of the cost of manufacturing. Benjamin Tucker, also influenced by Proudhon, was the editor of the prominent anarchist journal Liberty and a proponent of individualism. In the shade of individualism, there was also anarcho Christianism as well as some socialist pockets, especially in Chicago. It was after Chicago's bloody protests in 1886 when the anarchist movement became known nationwide. But anarchism quickly declined when it was associated with terrorist violence. An important concern for American individualist anarchism was free love. Free love particularly stressed women's rights since most sexual laws discriminated against women, for example, marriage laws and anti birth control measures. Openly bisexual radical Edna St. Vincent Millay and lesbian anarchist Margaret Anderson were prominent among them. Discussion groups organised by the Villagers were frequented by Emma Goldman, among others. A heated debate among American individualist anarchists of that era was the natural rights versus egoistic approaches. Proponents of naturals rights claimed that without them brutality would prevail, while egoists were proposing that there is no such right, it only restricted the individual. Benjamin Tucker, who tried to determine a scientific base for moral right or wrong, ultimately sided with the latter. The Modern Schools, also called Ferrer Schools, were schools established in the United States in the early 20th century. They were modelled after the Escuela Moderna of Francisco Ferrer, the Catalan educator and anarchist. They were an important part of the anarchist, free schooling, socialist, and labour movements in the United States intending to educate the working classes from a secular, class conscious perspective. The Modern Schools imparted daytime academic classes for children and nighttime continuing education lectures for adults. The first and most notable of the Modern Schools was opened in New York City in 1911. Commonly called the Ferrer Center, it was founded by notable anarchists—including Leonard Abbott, Alexander Berkman, Voltairine de Cleyre and Emma Goldman. The school used Montessori methods and equipment, and emphasised academic freedom rather than fixed subjects, such as spelling and arithmetic.
Еуропа мен өнер
Еуропалық жеке тұлғалық анархизм Уильям Годвин мен Макс Штирнер қалаған негізден өркендеді. Көптеген суретшілер, ақындар және жазушылар еркіндікке қызығып, анархизмнің әртүрлі жақтарын зерттеді. Жеке тұлғалық анархистер әлеуметтік күреске қатысудың орнына, жеке дамуға, әлеуметтік нормаларға қарсы тұруға және сексуалдық еркіндікке ұмтылуға көбірек бейім болды. Францияда анархизмдегі көркемдік және жеке тұлғалық бағыт ғасыр басында жаңа мәдени қозғалысты құрады, онда әлеуметтік элементтер аз, ал нормаларға қарсы жеке қарсылық көбірек болды. Импрессионистер мен неоимпрессионистер суретшілері анархизмге, әсіресе француз Камил Писсарроға қызығушылық танытты. Анархистік көзқарастарға ие болған модернист жазушылар, мысалы, Генрик Ибсен мен Джеймс Джойс, "модернизмнің өзі анархистік саясаттың эстетикалық көрінісі ретінде түсіндірілуі мүмкін" деген ойға келді. Дадаизм жеке тұлғалардың толық еркіндікке жету үшін өнерді пайдалану ниетінен туды. Ол сюрреализм сияқты басқа да бағыттарға әсер етті, ал оның жақтастары 1918 жылғы Берлин көтерілісінде маңызды рөл атқарды. Франциядағы жеке тұлғалық анархистік журналдардың бірі – L'Anarchie 1905 жылы құрылды. Ерекше жеке тұлға – полиамория мен гомосексуализмді қорғаған Стирнерші Эмиль Арманд.
European individualist anarchism proceeded from the roots laid by William Godwin and Max Stirner. Many artists, poets and writers interested in freedom were exploring different aspects of anarchism. Anarcho individualists were more interested in personal development, challenging the social norms and demanding sexual freedom rather than engaging in social struggles. In France, an artistic and individualist trend in anarchism was shaping a new cultural movement at the turn of the century, with less of a social component and more of a personal rebellion against norms. Impressionists and neo Impressionist painters were attracted by anarchism, most notably French Camille Pissarro. Modernist writers having anarchist tendencies, such as Henrik Ibsen and James Joyce, led to the impression that "modernism itself can be understood as the aesthetic realisation of anarchist politics". Dadaism arose from individualists aiming to use art to achieve total freedom. It influenced other currents such as surrealism, and proponents played a significant role in the Berlin rising of 1918. One of the main individualist anarchist journals in France, L'Anarchie, was established in 1905. A notable individualist was Stirnerist Émile Armand who was a defender of polyamory and homosexuality.
Соғыстан кейінгі
Испаниядағы Азамат соғысы мен Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, анархистік қозғалыс, анархист тарихшы Джордж Вудкок жариялағандай, бұрынғысының көлеңкесіне айналды. 1962 жылы жарық көрген «Анархизм: Либертариандық идеялар мен қозғалыстар тарихы» атты еңбегінде ол 1936 жылдан кейін бұл қозғалыстың «үкіметтер арасында қорқыныш, халық арасында үміт, тіпті журналистер арасында қызығушылық тудырмайтын арман» екенін жазды. Марксистік ғалымдардың капитализм өзінің ішкі қайшылықтарынан құлайды деген болжамдарына қарамастан, капитализм соғыстан кейінгі кезеңде өсуін жалғастырды. Алайда, 1960 жылдары анархизмге халықтың қызығушылығы күрт арта түсті. Бұған себеп – Кеңес Одағының ақталған бейнесі және Суық соғыстың шиеленісі деп есептелді. 1950 жылдары пайда болған «Жаңа солшылдар» қозғалысы анархизмге жақын либертариандық социализмді ұстанып, Герберт Маркузе және Райт Миллс сияқты көрнекті ойшылдар АҚШ және Кеңес Одағының марксизмін сынады. 1968 жылғы мамыр айында Францияда Шарль де Голль үкіметіне қарсы наразылық толқыны өршиді. Анархистердің рөлі шамалы болғанымен, мамыр оқиғалары анархизмге маңызды әсер етті. Кейбір қалаларда миллионға жуық адам қатысқан ірі демонстрациялар өтті. Жеті миллион жұмысшыны қамтыған ереуілдер көптеген қалаларда және кенттерде төменнен жоғарыға қарай, өздігінен ұйымдастырылды. Университеттерде, лицейлерде және аудандарда авторитаризмге қарсы бағытталған түрлі комитеттер құрылды. «Мен өз тілегімді шындық деп қабылдаймын, себебі мен өз тілегімнің шындығына сенемін» сияқты либертариандық идеяларды қолдайтын ұрандар кеңінен таралды. Оқиғалардың рухы көбінесе либертариандық коммунизмге бейім болғанымен, кейбір авторлар оны анархизммен байланыстырады. 10% жалақыны көтеру және парламенттік сайлаулар жариялануымен наразылық толқыны басылды. Париждің мостовой тастары тек реформалардың жемісін жабуға ғана үлгерді. Дегенмен, 1968 жылғы оқиғалар анархизмге жаңа сенім сыйлады, жұмысшылардың басқаруы, өзін-өзі анықтау, тамырлық демократия, авторитаризмге қарсылық және спонтандылық қайтадан маңызға ие болды. Он жылдықтар бойына сорлылықтан кейін 1968 жыл анархизмнің қайта жандануына, оның жеке идеология ретінде немесе басқа әлеуметтік қозғалыстардың бір бөлігі ретінде дамуына мүмкіндік берді. 1957 жылы құрылған «Ситуационисттік Интернационал» 1968 жылғы оқиғалар кезінде капитализмнің зиянды әсерінен өмір «көрерменге» айналды деген негізгі аргументімен танымал болды. Олар 1972 жылы таратылды. 1960 жылдардың аяғында анархо-феминизм өркендеді. Ол мемлекетке, капитализмге және патриархатқа қарсы күресті және орталықтандырылмаған тәртіппен ұйымдастырылды. Экологиялық дағдарыс планетаға үлкен қауіп төндіріп тұрған кезде, Мюррей Букчин анархистік ойдың келесі буынын жасады. Өзінің әлеуметтік экология теориясында ол белгілі бір әлеуметтік тәжірибелер мен басымдықтар Жердегі тіршілікке қауіп төндіреді деп мәлімдеді. Ол мұндай тәжірибелердің себебін әлеуметтік қысым деп анықтады. Либертариандық муниципализм – анархистік ойдың маңызды жетістігі, орталықтандырылмаған федерацияланған ауылдар мен қалалардағы саяси күреске адамдардың қатысуын ұсынады.
Following the end of the Spanish Civil War and World War II, the anarchist movement was a "ghost" of its former self, as proclaimed by anarchist historian George Woodcock. In his work Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements published 1962, he wrote that after 1936 it was "a ghost that inspires neither fear among governments nor hope among peoples nor even interest among newspapermen". Capitalism continued to grow throughout the post war period despite predictions from Marxist scholars that it would soon collapse under its own contradictions, yet anarchism gained a surprising surge in popular interest during the 1960s. Reasons for this were believed to be the gradual demystification of the Soviet Union and tensions at the climax of the Cold War. The New Left, which arose in the 1950s, was a libertarian socialist movement that was closer to anarchism. Prominent thinkers such as Herbert Marcuse and Wright Mills were critical of United States and Soviet Marxism. In France, a wave of protests and demonstrations confronted the right wing government of Charles de Gaulle in May 1968. Even though the anarchists had a minimal role, the events of May had a significant impact on anarchism. There were huge demonstrations with crowds in some places reaching one million participants. Strikes were called in many major cities and towns involving seven million workers—all grassroots, bottom up and spontaneously organised. Various committees were formed at universities, lyceums, and in neighbourhoods, mostly having anti authoritarian tendencies. Slogans that resonated with libertarian ideas were prominent such as: "I take my desires for reality, because I believe in the reality of my desires." Even though the spirit of the events leaned mostly towards libertarian communism, some authors draw a connection to anarchism. The wave of protests eased when a 10% pay raise was granted and national elections were proclaimed. The paving stones of Paris were only covering some reformist victories. Nevertheless, the 1968 events inspired a new confidence in anarchism as workers' management, self determination, grassroots democracy, antiauthoritarianism, and spontaneity became relevant once more. After decades of pessimism 1968 marked the revival of anarchism, either as a distinct ideology or as a part of other social movements. Originally founded in 1957, The Situationist International rose to prominence during events of 1968 with the principal argument that life had turned into a "spectacle" because of the corrosive effect of capitalism. They later dissolved in 1972. The late 1960s saw the flourish of anarcha feminism. It attacked the state, capitalism and patriarchy and was organized in a decentralised manner. As the ecological crisis was becoming a greater threat to the planet, Murray Bookchin developed the next generation of anarchist thought. In his social ecology theory, he claims that certain social practises, and priorities threaten life on Earth. He goes further to identify the cause of such practises as social oppressions. Libertarian municipalism was his major advancement of anarchist thought—a proposal for the involvement of people in political struggles in decentralized federated villages or towns.
Қазіргі анархизм
Анархизмнің антропологиясы заманауи дәуірде өзгерді, себебі 19-ғасырдың дәстүрлі қағидалары мен идеялары ескірді. Бүгінгі таңда анархистердің көпшілігі – феминистік және экологиялық мәселелерді жақсы білетін жас белсенділер. Олар контрмәдениетке, «Қара күшке», уақытша автономды аймақтар құруға және «Капиталға қарсы карнавал» сияқты шараларға қатысады. Бұл қозғалыстар анархистік емес, бірақ анархистік рухта. 21-ғасырдың басында Мексикада тағы бір көтеріліс болды. Сапатистер Чиапас аймағының кең аумағын бақылауға алды. Олар автономды, өздігінен басқару моделінде ұйымдастырылды, бұл анархизммен көптеген ортақ белгілерге ие және Батыстағы көптеген жас анархистерге үлгі болды. Анархизммен байланысты тағы бір мемлекетсіз аймақ – Сирияның солтүстігіндегі Рожава күрд аймағы. Бұл аймақтағы қақтығыс Сирия азамат соғысы кезінде туды, ал Рожаваның орталықтандырылмаған моделі Букчиннің либертариандық муниципалитетизм және әлеуметтік экология идеяларына негізделген, бұл секулярлық қағидалар мен этникалық әртүрлілікті қамтиды. Чиапас пен Рожаваның мақсаты бір: мемлекеттік аппараттың айналасында қалыптасқан қарамастан, еркін қоғам құру. Анархизм соғысқа қарсы, капитализмге қарсы және жаһандануға қарсы қозғалыстардың бір бөлігі ретінде танымалдылығы мен ықпалы арта түсті. Майя Рамнат анархистік қағидаларды (көшбасшысыздық, тікелей демократия) қолданатын, бірақ өзін анархист деп атамайтын әлеуметтік қозғалыстарды кішкентай әрпімен «анархистер» деп, ал дәстүрлі анархизмді үлкен әрпімен «Анархизм» деп сипаттады. Анархистер 1999 жылы Сиэтлде өткен Дүниежүзілік сауда ұйымының басқосуына, 2001 жылы «Сегіздік» саммитіне және Дүниежүзілік экономикалық форумға қарсы наразылықтарға белсенді қатысты. Бұл наразылықтар барысында кейбір анархистік топтар тәртіпсіздік тудырып, мүлікті жойды және полициямен қақтығысқа түсті. Бұл әрекеттерді «қара блокада» деп аталатын, көшбасшысыз, анонимді топтар ынталандырды. Осы кезеңде қауіпсіздік мәдениеті, жақындық топтары және интернет сияқты таратылған технологияларды пайдалану сияқты ұйымдастырушылық тактикалар дамыды. «Уолл-стритты басып алу» қозғалысының тамыры анархистік философияға тікелей байланысты. Анархист ғалымы Саймон Кричлидің сөзіне сәйкес, «қазіргі заманғы анархизмді заманауи неолиберализмнің жалған еркіндігіне қарсы күшті сын ретінде қарастыруға болады. [ ] Қазіргі заманғы анархизм жауапкершілік туралы – жыныстық, экологиялық немесе әлеуметтік-экономикалық; ол Батыстың қалған әлемді қалай қиратып жатқаны туралы ар-ұжданның тудырған сезімінен өрбиді; бұл – жергілікті және жаһандық деңгейде айқын көрінетін теңсіздікке, кедейлікке және құқықтан айыруға қарсы этикалық наразылық».
The anthropology of anarchism has changed in the contemporary era as the traditional lines or ideas of the 19th century have been abandoned. Most anarchists are now younger activists informed with feminist and ecological concerns. They are involved in counterculture, Black Power, creating temporary autonomous zones, and events such as Carnival Against Capital. These movements are not anarchist, but rather anarchistic. Mexico saw another uprising at the turn of the 21st century. Zapatistas took control of a large area in Chiapas. They were organised in an autonomous, self governing model that has many parallels to anarchism, inspiring many young anarchists in the West. Another stateless region that has been associated with anarchism is the Kurdish area of Rojava in northern Syria. The conflict there emerged during the Syrian Civil War and Rojava's decentralized model is founded upon Bookchin's ideas of libertarian municipalism and social ecology within a secular framework and ethnic diversity. Chiapas and Rojava share the same goal, to create a libertarian community despite being surrounded by state apparatus. Anarchism grew in popularity and influence as part of the anti war, anti capitalist, and anti globalisation movements. Maia Ramnath described those social movements that employ the anarchist framework (leaderless, direct democracy) but do not call themselves anarchists as anarchists with a lowercase a while describing more traditional forms of anarchism with a capital A. Anarchists became known for their involvement in protests against meetings such as the World Trade Organization in Seattle in 1999, Group of Eight in 2001 and the World Economic Forum, as part of anti globalisation movement. Some anarchist factions at these protests engaged in rioting, property destruction, and violent confrontations with police. These actions were precipitated by ad hoc, leaderless, anonymous cadres known as black blocs. Other organisational tactics pioneered during this period include security culture, affinity groups and the use of decentralised technologies such as the Internet. Occupy Wall Street movement had roots in anarchist philosophy. According to anarchist scholar Simon Critchley, "contemporary anarchism can be seen as a powerful critique of the pseudo libertarianism of contemporary neo liberalism [ ] One might say that contemporary anarchism is about responsibility, whether sexual, ecological, or socio economic; it flows from an experience of conscience about the manifold ways in which the West ravages the rest; it is an ethical outrage at the yawning inequality, impoverishment, and disenfranchisement that is so palpable locally and globally".