Кіріспе
Кітаптағы мәтіннің бөлімі – проза, поэзия немесе заң кітабы сияқты салыстырмалы ұзындықтағы жазбадағы негізгі тақырыптық бөлімдердің кез келгені (латынша capitula; французша sommaires). Бірнеше тараулардан тұратын кітап (тарау кітабымен шатастырмау керек), әр тарауы жеке тақырыптарды немесе тақырыптар жиынтығын қамтуы мүмкін. Тараулар нөмірленуі, атауы болуы немесе екеуі де болуы мүмкін. Мысалы, "Кролик тесігіне түсу" ("Down the Rabbit Hole") – "Алисаның ғажайыптар еліндегі басынан кешкендері" кітабының бірінші тарауы, кеңінен танымал.
A chapter (capitula in Latin; sommaires in French) is any of the main thematic divisions within a writing of relative length, such as a book of prose, poetry, or law. A book with chapters (not to be confused with the chapter book) may have multiple chapters that respectively comprise discrete topics or themes. In each case, chapters can be numbered, titled, or both. An example of a chapter that has become well known is "Down the Rabbit Hole", which is the first chapter from Alice's Adventures in Wonderland.
Бөлiмдер атауларының тарихы
Көптеген көне кітаптарда сөздер мен тараулар бөлінбеген. Жером (420 ж. ш.) нөмірленген тарау тақырыптарын "capitulum" деп, ал "index capitulorum" терминін мазмұн көрсеткіштері үшін қолданған дегенді айтады. Августин өзінің маңызды еңбектерін тарауларға бөлмеген, бірақ VI ғасырдың басында Евгиппиус бөлген. Орта ғасырлық қолжазбаларда көбінесе тақырыптар болмаған, тек мәтінде сандар және одан кейін бірнеше сөз, көбінесе қызыл түсте жазылған.
Бөлімнің құрылымы
Көптеген ұзын романдар тараулардан тұрады. Фактылық емес кітаптар, әсіресе анықтамалықтар, оңай бағдарлану үшін көбінесе тараулардан құралады. Мұндай еңбектерде тараулар жиі бөлімдерге бөлінеді. Көп тарауы бар үлкен шығармалар кітаптың негізгі бөлімі ретінде бірнеше "бөлімге" топтастырылады. Анықтамалық еңбектердің тараулары дерлік әрқашан мазмұн тізімінде көрсетіледі. Романдар кейде мазмұн тізімін пайдаланады, бірақ міндетті емес. Егер тараулар қолданылса, олар әдетте тізбекпен нөмірленеді; сондай-ақ олардың тақырыптары болуы мүмкін, ал кейбір жағдайларда эпиграф немесе кіріспе цитата кездеседі. Ескі романдарда тараудың мазмұнын мазмұн тізімінде және/немесе тараудың басында түйіндеу жиі қолданылатын тәжірибе болды.
Әдеттегіден өзгеше нөмірлеу жүйелері
Шығармашылық туындыларда авторлар кейде тарауларын ерекше нөмірлеп жазады, көбінесе бұл метафикциялық мәлімдеме ретінде болады. Мысалы: Ласло Краснахоркайдың "Сейобо Там Төменде" кітабында тараулар Фибоначчи тізбегі бойынша нөмірленген. Марк Хэддонның "Түндегі Иттің Қызықты Оқиғасы" кітабында тек жай сандар ғана кездеседі. Фланн О'Брайеннің "Екі Құстың Жымылдауы" кітабында бір ғана тарау бар: бірінші беті "1-тарау" деп аталады, бірақ басқа тарауларға бөлінбейді. Шон Монкриффтің "Құдай, Пайдаланушы Нұсқаулығы" кітабы кері санап тарауларға бөлінген (яғни, бірінші тарау 20-тарау, ал соңғысы 1-тарау). Стивен Кингтің "Қашқан Адам" романы да ұқсас тарау нөмірлеу схемасын қолданады. Лемони Сникеттің "Бақытсыз Оқиғалар Сериясы" сериясындағы әрбір роман он үш тараудан тұрады, соңғы бөлімінен (The End) басқа, онда он төртінші тарау жеке роман ретінде безендірілген. Джон Варлидің "Мамонт" кітабында тараулар уақытқа саяхат жасамайтын адамның көзқарасымен хронологиялық тәртіпте орналастырылған, бірақ кейіпкерлердің көпшілігі уақытқа саяхаттайтындықтан, бұл тараулар дәстүрлі тәртіпке қайшы келеді. Джеймс Джойстің "Улисс" кітабындағы 18 тарау эпизодтар деп белгіленген, олардың арасында 3 кітап бөлінген.
Seiobo There Below by László Krasznahorkai has chapters numbered according to the Fibonacci sequence. The Curious Incident of the Dog in the Night Time by Mark Haddon only has chapters which are prime numbers. At Swim Two Birds by Flann O'Brien has only one chapter: the first page is titled Chapter 1, but there are no further chapter divisions. God, A Users' Guide by Seán Moncrieff is chaptered backwards (i. e., the first chapter is chapter 20 and the last is chapter 1). The novel The Running Man by Stephen King also uses a similar chapter numbering scheme. Every novel in the series A Series of Unfortunate Events by Lemony Snicket has thirteen chapters, except the final instalment (The End), which has a fourteenth chapter formatted as its own novel. Mammoth by John Varley has the chapters ordered chronologically from the point of view of a non time traveler, but, as most of the characters travel through time, this leads to the chapters defying the conventional order. Ulysses by James Joyce has its 18 chapters labelled as episodes, with 3 books split between them.
Кітап тәрізді
Көне мәдениеттерде кітаптар көбінесе папирус немесе пергамент түріндегі томдар болып келген, олардың көлемі қазіргі кітаптың бір тарауына шамалас болған. Сондықтан осы кезеңдердегі еңбектердің жаңа басылымдары мен аудармаларында тараулар көбінесе "1-том", "2-том" сияқты көрсетіледі. Алғашқы баспа дәуірінде ұзақ шығармалар көбінесе бірнеше томдық болып шығарылған, мысалы, Виктория дәуірінің үш томдық романдары, әрқайсысы көптеген тарауларға бөлінген. Қазіргі заманғы қайта басылымдар көбінесе томдық бөліністі сақтайды. Кейде тараулар біртіндеп нөмірленеді, яғни "2-том" "9-тараудан" басталуы мүмкін, ал кейде әр бөлімнен кейін нөмірлеу қайта басталған (мысалы, "2-том, 1-тарау"). Романды жеке томдарға бөлу қазіргі баспагерлікте сирек болғанымен, көптеген авторлар өз шығармаларын "Томдарға" немесе "Бөлімдерге" құрылымдап, содан кейін тарауларға бөледі. Бұған "Сақиналардың иесі" кітабын мысал келтіруге болады, ол әдетте үш томдық болып шығарылса да, оқиғаның танымал бөліктерінен тұратын алты "томнан" құралған.