Кіріспе

Андухар (anˈduxaɾ) – 38 539 тұрғыны бар (2005) испандық муниципалитет, Андалусиядағы Хаэн провинциясында орналасқан. Муниципалитетті Гуадалкивир өзені екіге бөледі. Муниципалитеттің солтүстік бөлігінде Андухар табиғи паркі орналасқан. Оңтүстік жағында егістік жерлер мен дала жатыр. Қаланың өзі Гуадалкивирдің оң жағалауында және Мадрид-Кордоба темір жолының бойында орналасқан. Бұрын Андухар алкарраса немесе ботихос деп аталатын кеуекті саз ыдыстарымен кеңінен танымал болды, олар ең ыстық ауа райында суды салқын ұстайтын және көршілес ауданда табылған ақшыл саздан жасалған.

Ежелгі дәуір

Бұл аймақта палеолиттік артефакттар табылды, олар Ачеул мәдениетімен байланысты, бірақ аймақ неолит дәуірінде тығыз халықтанды, құнарлы жерлерде егіншілік дамыды, ал Сьерра-Моренада кен өндіру жұмыстары басталды. Археологиялық зерттеулерге сәйкес, бұл аймақты алғашқы мекендеген халық – оретан тайпасы, ибериялықтар, олар осы жерде Истурги қаласын құрды, қазіргі күні Лос-Вильярес-де-Андухар ауылының орнында. Истургиді Макиз (Менгибар) төбесінде орналасқан ежелгі Ильтургис қаласымен шатастыруға болмайды. Дегенмен, «iliturgitano» сөзі Андухар тұрғындарын сипаттау үшін қолданылады. Истурги түрлі халықтармен байланысқа түсті: турдетандықтар, финикиялықтар, гректер, карфагендіктер және басқа да қалалар, мысалы, Обулько (Поркуна) және Кастуло. Рим империясы кезінде Муниципиум Истурги Триумфале Испания Ультериор провинциясының, содан кейін Испания Баэтика провинциясының және Конвентус Кордубенсис аймағының құрамына кірді. Ол Terra sigillata өндірісінің және Гуадалкивир өзені бойындағы қолайлы орналасуының арқасында гүлденді. Рим империясы құлағаннан кейін, ол Стурги деген атпен визигот қаласы ретінде сақталды. Бірақ 8 ғасырда маврлардың шапқынынан кейін, халық қазіргі Андухар қаласының шекарасына қашып кетті, онда бұрыннан Иберо-римдік қоныс болған болуы мүмкін.

Орта ғасырлар

711 жылы Гуадалете шайқасынан кейін бүкіл аймақ Аль-Андалус құрамына енді, ал Андужар қаласы алғаш рет Кордоба әмірі Мұхаммед I билігі кезінде Андуяр деп аталды (853). Қала 12 ғасырда әлмохадтармен бекітілді. 1225 жылы Баэзаның мұсылман әкімі Фердинанд III Кастилияға Хаэн, Андужар және Мартос қалаларын тапсырды, бірақ кейбір ғалымдар бұл оқиға басқа уақытта болғанын айтады, әсіресе Хаэн қамалы 1225 жылы сәтсіз аяқталып, сол жылы қала мұсылман қолында қалды. Фердинандқа қамалдар сеніп тапсырылды, ал бақылауды Сантьяго және Калатрава әскери ордендерінің әскерлері орналасқан аймаққа Альваро Перес де Кастро жүзеге асырды. Андужар Сиерра-Моренаның оңтүстігінде соғысқан христиан әскерлерінің жиналатын орны болды. 1226 жылдың соңында Андужар, Мартос және Баэзаның мұсылман халқы осы қалаларды тастап кетті. 1227 жылы Баэза, Андужар және Мартосқа алғашқы христиан тұрғындары келді, алайда кейбір дереккөздер Андужардың халқы қайта қоныстанғаны 1228 жылға дейін болғанын көрсетеді. 1467 жылы Кастилияның Генрих IV Андужарға қала мәртебесін берді.

Қазіргі заман

Наполеон соғыстары кезінде 1808 жылы қала француз әскерлерімен басылып алынды. Генерал Пьер Дюпон де л'Этанг Кордобаны басып алғаннан кейін штабын Андужарда орналастырды. Андужардан Дюпон Байленге әскер жіберді, онда ол шайқаста жеңіліске ұшырады. Осы шайқастан кейін Андужардағы Грасия Реал сарайында капитуляцияға қол қойылды. 1835 жылы Андужарда бірінші Junta de Soberanía Central de Andalucía (Андалусияның Орталық Егемендігі Жұрналы) құрылды; ол Андалусиядағы автономиялық қозғалыстың алға басушысы саналады. 1873 жылы Андужар федералды кантон деп жарияланды. Испания Азамат соғысы кезінде республикалық күштер капитан Сантьяго Кортес Гонсалес басқаратын ұлтшыл күштерді қоршады, олар Вирхен-де-ла-Кабеса ғибадатханасында паналаған болатын. Сантуарио де Нуэстра Сеньора де ла Кебеза қоршауы бір жылға созылды.

Климат

Андужардың климаты Жерорта теңізі климатына (Csa) жатады, оған өте ыстық, құрғақ жаздар және жұмсақ, ылғалды қыстар тән. Гуадалкивир аңғарының шығысында орналасқан Андужардың қыстары Кордобадағыдай, ал Севильяға қарағанда суық болады, себебі ол терең ішкі аймақта жатыр. Жаздардың ыстығы зор, көбінесе 1981-2010 жылдар аралығындағы орташа ең жоғары температурадан асып кетеді. Андужар, Монторо және Мармолехо қалалары жаз айларында Еуропадағы ең жоғары орташа максималды температураны көрсетеді.

Жергілікті мерекелер мен әдет-ғұрыптар

Оның христиандық қамқоршы қасиеттілері - Virgen de la Cabeza және St. Евфрасий Ильлитургис. Жергілікті халық арасында ең танымал мереке – сәуір айының соңғы жексенбісінде тойланатын Вирген де ла Кебезаға жасалатын қажылық. Осы қажылық кезінде, сенімділер Кабезо төбесіндегі қасиетті орынға барып құлшылық етеді. Жергілікті аңыз бойынша, 1227 жылдың 12 тамызында Коломерадан келген Хуан Алонсо де Ривас есімді шабандоз Архонадан келген көршісінің малын бағып жүргенде, бір төбенің үстінен ерекше жарықтарды көреді. Сонымен қатар, ол үнемі естіліп тұратын қоңыраудың дыбысын да естиді. Ол төбеге көтеріліп, онда Вирген де ла Кебезаның бейнесін табады. Қыркүйек айында мал шаруашылығымен байланысты жергілікті жәрмеңке (feria) де өткізіледі, бірақ соңғы жылдары бұл мәні азайды. Дегенмен, жәрмеңкеде мал мен жануарларды сату үшін арналған стендтер мен орындықтар әлі де бар.

Спорт

Жергілікті футбол (футбол) командасы - 80 жылдық тарихы бар Club Deportivo Iliturgi, ұлттық футбол лигасының үшінші дивизионында ойнайды. Футзалдан жергілікті команда - Andújar Fútbol Sala, ол Ұлттық бірінші А дивизионында. 2008 жылдың қыркүйегінде паралимпиадалық жүзуші Мигель Анхель Мартинес Тахуэло Пекинде өткен Паралимпиада ойындарына қатысып, осы қаланың алғашқы өкілі болды. Ол 100 метрлік жарыста (5-орын), 50 метрлік жарыста (6-орын) және 50 метрлік еңкейіп жүзуде (5-орын) 3 паралимпиадалық жүлде жеңіп алды.