Кіріспе

Грекия мифологиясында Финеус (/'fɪniːəs/, /'fɪnjuːs/; көне грекше: Φινεύς) немесе Финеас, Фракиядағы Салмидесс патшасы және аргонавттар саяхаты туралы айтылатын деректерде кездесетін болжамгер. Кейбір деректерде ол Пафлагония немесе Аркадия патшасы деп есептеледі.

Отбасы

Ежелгі мәтіндерде Финейдің туған тегі туралы бірнеше нұсқа келтірілген. Родос Аполлонийінің сөзіне сенсек, ол Агенордың ұлы болған, бірақ «Библиотека» басқа авторлар оның әкесін Посейдон деп атаған (Посейдон – Агенордың әкесі). Ал Гесиодтың «Әйелдер каталогы» Финейді Феникс пен Кассиопеяның ұлы деп жазған. Оның бірінші әйелі Борей мен Орейтияның қызы Клеопатра болды, одан оның Плексипп пен Пандион, немесе Геримба мен Аспонд, немесе Полидектор (Полидект) және Полидор, немесе Парфений мен Крамбис, немесе Ориф (Оартус) және Крамбис есімді екі ұлы болды. Екінші әйелі, скиф патшасы Дарданның қызы Идея (кейде Дия, Кадмның қарындасы Эидотея немесе Эврития), оны алдап, осы ұлдарын соқыр етуге мәжбүр етті, осы тағдырдың өзі Финейді де күтіп тұрды. Екінші әйелінен немесе скифтік тоқалдан Финейдің Мариандин мен Тинус есімді тағы екі ұлы болды. Кейбір деректерде оның Эрасея мен Харпирея есімді екі қызы болғаны, ал тағы бір қызы Олизона Зевс пен Электраның ұлы Дарданға үйленгені және Эрихтонийдің анасы болғаны айтылады. +Финей отбасының салыстырмалы кестесіRelationNamesSourceГомерГесиодСофоклАполлон. Диод. ОвидийВаллер. АполлодийДиктисНоннТзецесБелгісізШ. Оди. Эхоиаиш. Қарсылық. Арго. Ш. ИбисАта-анасыФеникс және Кассиопея✓✓Агенор✓✓Посейдон✓ЖұбайыКлеопатра (бірінші әйелі)✓✓✓✓✓Идея✓✓Еврития✓Эидотея✓Дия✓Бірінші әйелі✓БалаларыГеримба✓Аспонд✓Парфений✓Крамбис✓Мариандин✓Тинус✓Полидектор (Полидект)✓Полидор✓Плексипп✓Пандион✓Олизона✓Эрасея✓Харпирея✓Ориф (Оартус)✓Крамбис✓

Мифология

Аполлон Финеуге пайғамбарлық сыйымын берді деп айтылады, бірақ оның соқырлығының себептері әртүрлі болды: ұлдарына жасаған зұлымдық, Фрикске саяхатындағы бағыт көрсетуі, немесе ұзақ өмірді көруден артық бағалауы, я болмаса, "Аргонавтикада" ең көп таралған нұсқа бойынша, болашақты адамзатқа ашып бергені. Осы себепті оны Харпиялар мазалады, олар қолындағы тамақты ұрлап немесе бүлдіріп, немесе "Әйелдер каталогында" айтылғандай, Финеусті әлемнің шетіне дейін қуды. "Одиссеяға" жазылған түсіндірмелерде Зевс одан өлімді немесе өгей анасының қолынан ұлдары өлгені үшін жаза ретінде көзін жоғалтуды таңдауды сұрағанда, Финеус соңғысын таңдап, күннің шуағын ешқашан көргісі келмейтінін айтты. Сондықтан оған Хелиос, күн құдайы, Харпияларды жіберді. Басқа нұсқада жазаны Посейдон берген. Финеус өз ұлдарын соқыр еткен деген әңгімелерде, олардың көзін Борейдің ұлдары немесе Асклепий қайта қалпына келтірген дейді. Кеме Финеудің тракиялық үйіне жеткенде, ол экипажға өзінің азаптарын айтып, қанатты аяқтары бар Бореадтардың, екі аргонавттың, оны Харпиялардан құтқаруға тағдырланғанын жеткізді. Зеттер, егер Финеуді құдайлық жазадан босатса, құдайлардың қаһарынан қорқып, тартынды, бірақ қарт көруші оған және оның інісі Калеске ешқандай жаза болмайтынына сендірді. Олар тұзақ құрды: Финеус Бореадтар күзетіп тұрған кезде тамақтана бастады, ол тамаққа тиісімен Харпиялар төмен құлап, тамақты жеп, ұшып кетті. Бореадтар оларды қуды, Харпияларды "Жүзіп жүретін аралдарға" дейін қуып жетіп, оларды тоқтатты, себебі құдайлардың қалауына қарсы Харпияларды өлтіруге болмады. Ол Стикске ант берді, Харпиялар енді Финеуге зиян келтірмейтініне, содан кейін Бореадтар аргонавттарға қайтып оралды. Аполлоний айтқандай, осы себепті "Жүзіп жүретін аралдар" қазір "Айналып тұратын аралдар" деп аталады. Финеус аргонавттарға саяхатының жолын және Симплегададан қалай қауіпсіз өтуге болатынын айтты, осылайша Кирке Одиссейге "Одиссейде" көрсеткен рөлдің бір бөлігін Жасон үшін орындады. Соңында Хелиос Финеусті белгісіз қорлаудан кейін көмескіге, соқыр жануарға айналдырды. Финеу мен Клеопатра туралы әңгіме Софоклдің "Антигонасында" қысқаша айтылған.