Кіріспе
Швейцария тарихының орта ғасырлардағы бір беті. Ежелгі Швейцария Конфедерациясы орта ғасырлардағы Орталық Альптегі аңғарлардағы қауымдастықтар арасындағы одақ ретінде қалыптасты. Бұл кезде ол Киелі Рим империясының құрамында болды. Одақтың мақсаты – еркін сауда сияқты ортақ мүдделерді қорғау және таулар арқылы өтетін маңызды сауда жолдарындағы бейбітшілікті сақтау болды. 13 ғасырдың басында Гогенштауфен императорлары осы аңғарларға рейхсфрей статусын берді. Рейхсфрей аймақтары ретінде Ури, Швиц және Унтервальден кантондары (немесе аймақтары) тікелей императордың билігінде болды, аралық феодалдық тәуелділік болған жоқ, сондықтан олар көбінесе автономиялы болды. Габсбургтер әулетінің күшеюімен, Габсбург патшалары мен герцогтары осы аймаққа ықпалын кеңейтіп, оны өз билігіне бағындыруға тырысты. Осының салдарынан Габсбургтер мен тау қауымдастықтары арасында қақтығыс туды. Тау қауымдастықтары рейхсфрей аймақтарының ерекше мәртебесін қорғауға тырысты. Конфедерация деп аталатын Швейцарияның үш негізгі кантонына 14 ғасырдың басында Люцерн, Цюрих және Берн қалалары қосылды. Олар Габсбург әскерлерін бірнеше рет жеңіске жеткізді. Сондай-ақ, 14 ғасырдың көп бөлігінде Киелі Рим империясының императорлары Люксембург әулетінен шыққандығын пайдаланды және оларды бәсекелес Габсбургтерге қарсы ықтимал одақтастар деп қарады. 1460 жылға қарай конфедераттар Рейн өзенінің оңтүстігінде және батысында, Альп және Юра тауларындағы жерлердің көп бөлігін бақылауға алды. 15 ғасырдың соңында екі соғыс нәтижесінде кантондардың саны он үшке (Dreizehn Orte) жетті. 1470 жылдардағы Бургундия соғыстарында конфедераттар батыс шекарадағы үстемдігін нығайтты. 1499 жылы Швабия соғысында Габсбург императоры Максимилиан I әскерлеріне қарсы жеңіс оддаққа империядан де-факто тәуелсіздік алып келді. Италия соғыстарына қатысқан кезде швейцариялықтар Тичиноны өз бақылауына алды. 14 ғасырда Альп тауларындағы көршілес аймақтарда екі ұқсас федерация құрылды: Гризонста Үш лиганың федерациясы (Drei Bünde) құрылды, ал Валейсте Савой герцогтарымен болған қақтығыстар нәтижесінде Жеті ондық (Sieben Zenden) құрылды. Бұл федерациялардың ешқайсысы орта ғасырлық Эйдгеноссафенкт құрамына кірмегенімен, екеуі де онымен тығыз байланыста болды.
The Old Swiss Confederacy began as a late medieval alliance between the communities of the valleys in the Central Alps, at the time part of the Holy Roman Empire, to facilitate the management of common interests such as free trade and to ensure the peace along the important trade routes through the mountains. The Hohenstaufen emperors had granted these valleys reichsfrei status in the early 13th century. As reichsfrei regions, the cantons (or regions) of Uri, Schwyz, and Unterwalden were under the direct authority of the emperor without any intermediate liege lords and thus were largely autonomous. With the rise of the Habsburg dynasty, the kings and dukes of Habsburg sought to extend their influence over this region and to bring it under their rule; as a consequence, a conflict ensued between the Habsburgs and these mountain communities who tried to defend their privileged status as reichsfrei regions. The three founding cantons of the Schweizerische Eidgenossenschaft, as the confederacy was called, were joined in the early 14th century by the city states of Lucerne, Zürich, and Bern, and they managed to defeat Habsburg armies on several occasions. They also profited from the fact that the emperors of the Holy Roman Empire, for most of the 14th century, came from the House of Luxembourg and regarded them as potential useful allies against the rival Habsburgs. By 1460, the confederates controlled most of the territory south and west of the Rhine to the Alps and the Jura mountains. At the end of the 15th century, two wars resulted in an expansion to thirteen cantons (Dreizehn Orte): in the Burgundian Wars of the 1470s, the confederates asserted their hegemony on the western border, and their victory in the Swabian War in 1499 against the forces of the Habsburg emperor Maximilian I ensured a de facto independence from the empire. During their involvement in the Italian Wars, the Swiss brought the Ticino under their control. Two similar federations sprang up in neighboring areas in the Alps in the 14th century: in the Grisons, the federation of the Three Leagues (Drei Bünde) was founded, and in the Valais, the Seven Tithings (Sieben Zenden) were formed as a result of the conflicts with the Dukes of Savoy. Neither federation was part of the medieval Eidgenossenschaft but both maintained very close connections with it.
Аумақтық даму
Қасиетті Рим империясының Гогенштауфен әулеті тұсында Үри, Швиц және Унтервальден (1291 жылғы Федералды Жарғы немесе "орман қауымдастықтары") үш аймағы императорлық тікелейлік (Reichsfreiheit) мәртебесіне ие болды. Бірінші екеуі стратегиялық маңызды Санкт-Готтард асуын тікелей бақылауға алуды қалаған императорлардың ниетімен, ал үшіншісі аумағының көп бөлігі тікелей монастырларға қарасты болғандықтан осы мәртебеге қол жеткізді. Берн мен Цюрих қалалары да олардың меценаттары – Зарингер әулетінің жойылуынан кейін тікелейлік мәртебесіне ие болды. 1273 жылы Габсбург әулетінен Рудольф I "Германия королі" сайланғанда, ол осы рейхсфрей аймақтарының тікелей феодалына айналды. Ол қатаң тәртіп орнатты және соғыстарды қаржыландыру және аумақты кеңейту үшін салықтарды көтерді. 1291 жылы қайтыс болған соң, оның ұлы Альберт I Германия тағы үшін Адольф Нассаумен билік күресіне қатысты, нәтижесінде Альпілік аймақтардағы Габсбургтердің үстемдігі уақытша әлсіреді. Швабия мен Австрияда Габсбургтерге қарсы көтерілістер болды, бірақ Альберт 1292 жылы оларды тез басып тастады. Цюрих осы көтеріліске қатысты. Альберт қаланы қоршады, нәтижесінде қала оны меценаты ретінде мойындауға мәжбүр болды. Осы алапаттық кезең Вальдштаттендерді өзара ынтымақтастықты күшейтуге және тікелейлік мәртебесін сақтап қалуға немесе қайтаруға ұйырды. Бірінші одақ 1291 жылы Рудольф Эльзастағы Мурбах аббаттығынан Люцерн қаласы мен Унтервальдендегі аббаттық иеліктерінің құқықтарын сатып алғанда құрылды. Вальдштаттендер Люцерн көлі арқылы өтетін сауда жолының үзілуін көрді және тәуелсіздіктерін жоғалтудан қорқып қалды. Рудольф 1291 жылдың 15 шілдесінде қайтыс болғаннан кейін, қауымдастықтар өзін-өзі қорғануға дайындалды. 1291 жылдың 1 тамызында Орман қауымдастықтары ортақ жауға қарсы өзара қорғану үшін мәңгілік одаққа келді. Ури мен Швицтің мәртебесі 1297 жылы Нассаулық Адольф қайта растады, бірақ бұл нәтиже бермеді, өйткені Альберт билік күресінде жеңіске жетіп, 1298 жылы Адольф Геллхайм шайқасында қаза тапқаннан кейін Германия королі болды.
Ядро
1291 жылғы Федералды жарғы – Ескі Швейцария Конфедерациясын құрған Ури, Швиц және Унтервальден кантондары арасындағы одақтың ең көне сақталған жазбаша құжаты. Ол 1291 жылдан бірнеше онжылдықтар кейін жазылған болуы мүмкін, бұл оны 1315 жылғы Брунен келісімімен бір мерзімге жақындастырады. 16 ғасырдағы швейцариялық тарихнамада (Эгидий Цхуди және т.б.) Швейцария Конфедерациясының құрылған күні ретінде дәстүрлі түрде 1307 жыл көрсетіледі. 1291 жылы король Рудольф I қайтыс болды, ал 1307 жыл король Альберт I билік құрған кезеңге сәйкес келеді. Екеуі де Хабсбург әулетінен шыққан, саяси тұрақсыздық кезінде билік еткен, онда Киелі Рим империясы ондаған жылдар бойы императорсыз қалды. Осы кезеңдегі саяси жағынан әлсіз патшалар билікте қалу үшін өз поддандылары мен вассалдарына жиі жеңілдіктер жасауға мәжбүр болды. Негізін қалаушы кантондар өздерінің тікелей мәртебесін бекітетін Freibriefe растауларын алды. Тіпті Унтервальденге 1309 жылы Альберттің мұрагері Генрих VII осы мәртебені ресми түрде берді. Бұл бастапқыда Аргауда отанын құрған Габсбург герцогтарының Рейннің оңтүстігіндегі аумақтарына қайтадан билік орнатуға тырысуына кедергі болмады. 1314 жылы Австрия герцогы Фредерик I мен Бавария королі Людовик IV арасындағы Киелі Рим империясының тәжін алу үшін болған күресте Вальдштаттен кантондары Людовик жағына шықты, себебі Габсбургтер өздерінің графтықтарын қайтадан қосып алуға тырысады деп қорқып, Рудольф I сияқты әрекет етеді деп ойлады. Швиц пен Эйнсиделн аббаттығы арасындағы ұзаққа созылған қақтығыс қайтадан күшейген кезде Габсбургтер олардың көтерілісін басу үшін шаруаларға қарсы үлкен салт атты әскер жіберді, бірақ Фредериктің інісі Леопольд I-нің австриялық әскері 1315 жылы Моргартен шайқасында толық жеңіліске ұшырады. Үш кантон Брунен келісімінде одақты жаңартты, ал Людовик IV олардың императорлық тікелей мәртебесін қайта растады. Бургундия соғыстары кезеңінің (1470 жылдар) швейцариялық жылнамаларында жергілікті сот билеушілеріне қарсы бүлік туралы, олардың қамалдары мен бекіністерін жойғандығы туралы айтылады, бұл швейцариялық тарихнамада Burgenbruch ("бұзу") деп белгілі. Бұл туралы ең алғашқы мәліметтер Сарненнің Ақ кітабында (1470) келтірілген, онда Амстегтегі Цвинг Ури қамалының бірінші бұзылған қамал ретінде көрсетілгені, содан кейін Швицтегі Швандау, Стэнстегі Ротцберг және, соңында, Сарнендегі қамал, оның шабуылдалуы туралы егжей-тегжейлі айтылған. Burgenbruch ұзақ уақыт бойы тарихи оқиға ретінде қарастырылды, Орталық Швейцариядағы көптеген қираған қамалдар оны куәландырды, бірақ археологиялық қазбалар осы қамалдардың 1200-1350 жылдар аралығында кенеттен болған көтеріліс кезінде емес, бірте-бірте тасталып кеткенін көрсетті. 1970 жылдарға қарай Конфедерацияның негізін қалау кезеңінің "демифологизациясы" өзінің шыңына жетті, және кейінгі дереккөздер 15 ғасырдың соңындағы жылнамашылардың есептерін негізінен аңыздық деп қарастырды. 1970 жылдардың соңынан бастап Орталық Швейцариядағы ортағасырлық қамалдарды жүйелі зерттеулер 14 ғасырдың басында көптеген қамалдар қиратылғандығын көрсетті, сондықтан Burgenbruch есебінің тарихи ядросы болуы мүмкін, бірақ осы бекіністердің қирауының өзі шектеулі әскери маңызға ие болды және саяси тұрақты өзгерістерге әкелмеді.
The text names Zwing Uri at Amsteg as the first castle slighted, followed by castle Schwandau in Schwyz, Rötzberg in Stans, and finally the castle at Sarnen, the storming of which is told in a graphic manner. The Burgenbruch was long seen as historical, substantiated by the numerous ruined castles in Central Switzerland, but archaeological excavations have shown that these castles were abandoned gradually, not during a sudden uprising, during the period of roughly 1200 to 1350. By the 1970s, the "demythologization" of the foundational period of the Confederacy was at its peak, and the default view was to regard the reports of the late 15th century chronists as essentially legendary. Since the late 1970s, systematic surveys of medieval castles in Central Switzerland have shown that a number of castles were indeed destroyed during the early 14th century, so that a possible historical nucleus of the Burgenbruch accounts may be granted, even though the destruction of these forts in itself was of limited military import and could not have resulted in a lasting political change.
Кеңейту
Кейіннен үш қауымдастық (олардың аумақтары қазіргі заманғы кантондардың аумақтарына сәйкес келмеген) баяу кеңейту саясатын ұстанды. 1317 жылы Ури Габсбургтерге бұрынғы қарамасты Урсерен аңғарымен келісім жасады. 1332 жылы батыста Vier Waldstätten 1323 жылы Берн қаласымен одақ құрды, тіпті 1339 жылы Лаупен шайқасында Савой герцогтары мен Габсбургтерге қарсы аумақтық кеңеюде Берн әскеріне көмектесу үшін жасақ жіберді. Бұл шайқастан кейін Берннің беделі соншалықты артты, мұндай одақтар көбінесе екінші тараптың Бернге тәуелді болуымен аяқталды, мысалы, Бургдорф немесе Пайерне сияқты. Осы кезеңде Гуглерлер деген сыртқы қауіп пайда болды, олар Франциядан келген қарақшы жалдамалы рыцарьлар еді, және 1375 жылдың желтоқсанында Берннің жетекшілігімен олар жеңіліске ұшырады.
In the west, the Vier Waldstätten had already formed an alliance with the city of Bern in 1323, and even sent a detachment to help the Bernese forces in their territorial expansion against the dukes of Savoy and the Habsburgs in the Battle of Laupen in 1339. Bern's position after that battle was strong enough that such alliances often ended with the other party becoming a Bernese dependency, as happened with e. g. Burgdorf or Payerne. An external threat during this time arose in the form of the Guglers, marauding mercenary knights from France who were beaten back under the leadership of Bern in December 1375.
Консолидациялау
1364 жылы Швиц Цуг қаласы мен жерін қайта басып алды және келесі жылы одақты жаңартты. 1380-ші жылдары Люцерн аумағын белсенді түрде кеңейтіп, Вольхузенді жаулап алды, Энтлебух аңғары мен бұрынғы Габсбургтер қаласы Семпахқа билік етуді талап етті. Осының салдарынан Австрияның Леопольд III әскер жинап, 1386 жылы Семпах маңында конфедерация әскерімен шайқасты, онда оның әскері Семпах шайқасында жеңіліске ұшырады, ал ол өзі қаза тапты. Көп бөлігі Бернге қосылды, ал Баден графтығы кейіннен 1798 жылға дейін конфедерациямен бірлесіп басқарылды. Тек Фриктал ғана Габсбургтердің меншігінде қалды. Валеде 1301 жылы ажырасуға себеп болған Сион епископы мен Савойя герцогтығы арасындағы қақтығыс қайтадан жанданды. Савойялықтар екі рет бүкіл Вале аймағын уақытша басып алды, бірақ екі рет те соңында жеңіліске ұшырады. 1361 және 1391 жылғы бейбіт келісімдер 1301 жылғы жағдайды қалпына келтірді. Осы күрес нәтижесінде Жоғарғы Валедегі ауылдар шамамен 1355 жылы «жеті ондық» (Sieben Zenden) деп бірікті, осы соғыстардан кейін Конфедерация кантондары сияқты тәуелсіз шағын мемлекеттерге айналды. Гризонс аймағында, сол кезде Чурвальхен деп аталған жерде, Чур епископы мен көптеген жергілікті ақсүйектер көптеген альпілік өткелдері бар аймақты бақылау үшін күресті. 14-ғасыр бойы үш еркін қауымдастық пайда болды. 1367 жылы епископ Жан де Вьенн өзінің епархиясын Австриялық Габсбургтерге беруді жоспарлағанда, Чур мен Энгадинды қамтитын «Құдай үйінің лигасы» (Gotteshausbund) құрылды. Ол епископтың қарызын төлеп бостандығын сатып алды және келесі онжылдықтарда хан епархиясының әкімшілік басқаруын күшейтті, 1452 жылы епископтың регенті құлатылғанға дейін. Рейн өзенінің жоғарғы ағысында 1395 жылы Дисентис аббатының басшылығымен «Сұр лига» (Grauer Bund) құрылды, оған шаруалар қауымдастықтары ғана емес, сонымен қатар жергілікті дворяндар да кірді, осылайша соңғыларының үнемі болатын жанжалдарына соңғы нүкте қойылды. 1424 жылға қарай Сұр лига еркін қауымдастықтардың ықпалында болды және өзіне демократиялық харта берді. Үшінші лига, Он юрисдикция лигасы (Zehngerichtenbund) кейінірек құрылды.
Ішкі дағдарыс
Дегенмен, конфедерацияның жеке кантондары арасындағы қарым-қатынас керіспеусіз болған жоқ. Берн мен төрт Вальдштеттен арасындағы алғашқы қақтығыс – Рарон дауы (Берн Рарон барондарын қолдады, ал орман кантондары Сибен Зенденді жақтады) – жоғарғы Валейдегі қақтығыстан мүшкелмен аулақ болды. 14 ғасырдың соңында жергілікті Рарон барондары үстіңгі Валейдегі жетекші әулет ретінде бекініп, аңғарды бақылау үшін Сион епискобымен бәсекелесті. 1413 жылы император Зигмунд оларды графтар деп жариялап, епископқа өзінің жерлерін Рарон әулетіне беруге бұйрық берді. 1414 жылы бүлік шықты. Келесі жылы екі билеуші де жеңіліске ұшырады: Рарон әулеті епископты қызметтен шеттетуге қол жеткізе алмады, ал епископ өз кезегінде 1415 жылғы Сета шартында Сибен Зенденге кең құқықтар беруге мәжбүр болды. Ескі Цюрих соғысы, Тоггенбург графының мұрагерлік дауынан басталып, Сегіз кантонның бірлігіне күшті сынақ болды. Цюрих Швиц пен Гларустың талаптарын, қалған кантондардың қолдауымен, қабылдамады және 1438 жылы эмбарго жариялады. Конфедерацияның басқа мүшелері 1440 жылы Цюрихті конфедерациядан шығарып, соғыс жариялады. Жауап ретінде Цюрих 1442 жылы Габсбургтермен одақ жасады. Басқа кантондар Цюрих кантонына шабуыл жасап, қаланы қоршады, бірақ оны басып ала алмады. 1446 жылға қарай екі тарап та шаршап, алдын ала бейбітшілікке келді. 1450 жылы тараптар түпкілікті бейбітшілікке қол қойды және Цюрих қайтадан конфедерацияға қабылданды, бірақ Габсбургтермен жасалған одағын таратуға міндетті болды. Конфедерация мүшелерінің сепаратистік ұмтылыстарын көтере алмайтын, тығыз саяси одаққа айналды. Тоггенбург графтары әулетінің 1436 жылы таяуы да Гризондарға әсер етті. Бұрынғы Праттигау және Давостағы жерлерінде (бастапқыда он бір, біріккеннен кейін он ауыл) Он юрисдикция лигасы (Zehngerichtebund) құрылды.
Қосымша кеңейту
XV ғасырдың екінші жартысында Конфедерация аумағын одан әрі кеңейтті. Солтүстікте бұрынғы Габсбург қалалары Шаффхаузен мен Штайн-ам-Райн 1415 жылы Фридрих IV-тің тыйым салуымен тікелей Конфедерация құрамына кірді. Екі стратегиялық маңызды қала – олар Констанц пен Базель арасындағы Рейн өзеніндегі жалғыз екі бекітілген көпірді ұсынды – көршілес Хегау аймағындағы қарақшы барондармен күрескенмен қатар, қалаларды өздерінің иелігіне қайтаруға тырысқан Габсбург герцогтарының да қысымына ұшырады. 1454 жылдың 1 маусымында Шаффхаузен алты кантонмен (Ури мен Унтервальден қатыспады) одақ құрып, Конфедерацияның серіктес қаласы (Zugewandter Ort) атанды. Конфедерацияның көмегімен 2000 шамасындағы Габсбург әскері Тайнгеннің шығысында тоқтатылды. Штайн-ам-Райн 1459 жылдың 6 желтоқсанында ұқсас одақ жасады. Сент-Галлен қаласы да 1415 жылы еркін болған, бірақ оның аббаты, қаланы өзінің ықпалына алуға тырысып, онымен қақтығысқа түсті. Габсбург герцогтары оған қолдау көрсетуге шамасы келмегендіктен, ол Конфедерациядан көмек сұрауға мәжбүр болды, ал аббаттық 1451 жылдың 17 тамызында Конфедерацияның протекторатына айналды. Қала 1454 жылдың 13 маусымында серіктес мемлекет ретінде қабылданды. Фрибург, тағы бір Габсбург қаласы, 1440 жылдары Савой герцогының билігіне өтті және 1452 жылы герцогты өзінің феодалы ретінде мойындауға мәжбүр болды. Дегенмен, ол 1454 жылы Бернмен одақ құрып, серіктес мемлекет атанды. Тағы екі қала Габсбургтерге қарсы Конфедерациядан көмек сұрады: Ротвейль 1463 жылдың 18 маусымында серіктес болды, ал Мюльхаузен 1466 жылдың 17 маусымында Бернмен (және Солотхурнмен) одақтасты. Рапперсвилл, Конфедерация аумағындағы Цюрих көліндегі Габсбург анклавы, 1458 жылы Конфедерацияға жақындықтағы төңкеріс салдарынан 1464 жылы Конфедерацияның протекторатына айналды. Австрия герцогы Сигизмунд 1460 жылы Тирольдегі епископтық лауазымға үміткерді тағайындау мәселесі бойынша Папа Пий II-мен билік үшін күреске түсті. Герцогты Папа экскоммуникациялағанда, 1415 жылғы жағдайға ұқсас ахуал туды. Конфедерация Габсбургтердің қиындықтарынан пайдаланып, 1460 жылдың күзінде Габсбург Тургауын және Сарган аймағын жаулап алды, олар екеуі де ортақ иелікке айналды. 1461 жылдың 1 маусымындағы бейбіт келісім шарты бойынша герцог жаңа жағдайды қабылдауға мәжбүр болды. Швейцариялықтар да Альп тауларының оңтүстігіндегі ықпалын кеңейтіп, Санкт-Готтард асуы арқылы Миланға дейінгі сауда жолын қамтамасыз етуге мүдделі болды. 1331 жылдан бастап олар бастапқыда бейбіт сауда келісімдері арқылы ықпалын жүзеге асырды, бірақ 15 ғасырда олардың қатысы әскери сипатқа ие болды. 1403 жылы асудың оңтүстігіндегі аңғар – Жоғарғы Левентина Уридің протекторатына айналды. Швейцария мен Милан герцогтігі бұл аймақ үшін 15 ғасырдың көп бөлігінде қақтығысқа түсті. 1439 жылы Ури Жоғарғы Левентинаны толық бақылауға алды; Милан герцогтігі екі жылдан кейін бұл жердегі талаптарынан бас тартты, ал 1477 жылы Миландықтар да солай істеді. Швейцариялықтар екі рет қазіргі Тичино кантонының және Оссола аңғарының аумағын жаулап алды. Миландықтар екі рет Левентинадан басқа барлық аумақты қайта басып алды. Екі жағдайда да швейцариялықтар жеңіліске ұшырағанына қарамастан, олар үшін тиімді бейбіт келісімдерге қол жеткізді.
Бургундия соғыстары
Бургундия соғыстары — Валуа әулеті мен Габсбургтар арасындағы қақтығысқа конфедерациялық күштердің араласуы. Бургундия герцогы, Батыл Чарльздың агрессивті экспансионизмі оны Франция королі XI Людовик және Габсбург әулеті императоры III Фредерикке қарсы шығарды. Базель, Страсбург және Мюльхауз қалаларына қарсы саясаты оларды Бернге көмек сұрауға мәжбүр етті. Қақтығыстар 1474 жылы Австрия герцогы Сигизмунд Констанста конфедерациямен бейбіт келісімге келгеннен кейін (кейіннен Мәңгілік келісім деп аталды) күшін күйретіп, аяқталды. Конфедерация мүшелері Эльзас қалалары мен Сигизмундпен бірігіп «бургундтарға қарсы лига» құрды, Бургундия Юрасының (Франш-Конте) бір бөлігін басып алды, ал келесі жылы Берн әскерлері Савой герцогтығына қарасты Ваудты басып алып, қиратты, ал Савой герцогтығы өз кезегінде Батыл Чарльзбен одақтас болған еді. Сибен Зендендер Берн мен басқа конфедерациялық күштердің көмегімен 1475 жылдың қараша айындағы Планата шайқасында жеңіске жетіп, савойлықтарды Төменгі Валеден ығыстырып шығарды. 1476 жылы Чарльз қарсы шабуыл жасап, әскерімен Грансонға барып шабуылдады, бірақ қатарынан үш ауыр жеңіліске ұшырады: біріншісі Грансон шайқасында, екіншісі Муртен шайқасында, ал соңында 1477 жылы Нанси шайқасында қаза тапты, онда конфедерациялық күштер Лотарингия герцогы II Рене әскерімен бірге шайқасты. Швейцарияда осы оқиғаларды жинақтап айтатын мақал бар: «[Батыл Чарльз] Грансонда байлығын, Муртенде батылдығын, ал Нансиде қанын жоғалтты». Бургундия соғыстарының нәтижесінде Бургундия герцогтарының әулеті құрып кетті. Берн 1476 жылы 50 000 гульден төлем алғаннан кейін Ваудты Савой герцогтығына қайтарды, ал 1479 жылы Франш-Контеге деген құқықтарын XI Людовикке 150 000 гульденге сатты. Конфедерация мүшелері Юра тауларының шығысындағы шағын аумақтарды, әсіресе Грансон мен Муртенді Берн мен Фрибургтың ортақ тәуелділігі ретінде сақтап қалды. Алайда, бүкіл Вале енді тәуелсіздікке ие болды, ал Берн 1536 жылы Ваудты қайта басып алды. Бургундия соғыстарының конфедерацияға тигізген әсері шамалы болғанымен, олар Еуропаның шайқас далаларында швейцариялық жалдамалы әскерлердің өркендеуінің бастауын белгіледі.
Швейцария жалдамалылары
Бургундия соғыстарында швейцариялық сарбаздар дерлік жеңілмейтін репутацияға ие болды, ал олардың жалдамалы қызметтері сол кездегі Еуропаның ірі саяси державалары үшін күннен-күнге қажеттірек бола түсті. Бургундия соғыстарынан кейін көп ұзамай, жекелеген кантондар көптеген тараптармен – оның ішінде Рим папасымен де – жалдамалы келісімшарттар, яғни «капитуляциялар» жасады. 1505 жылы Рим папасының швейцариялық гвардиясы құрылып, келесі жылы қызметке кірісті. Франциямен (жалдамалы сарбаздардың тобы 1792 жылы Париждегі Тюильри сарайына шабуыл жасағанда талқандалады), Савой герцогтігі, Австрия және басқаларымен де келісімдер жасалды. Швейцариялық жалдамалылар бастапқыда маңызды, бірақ кейіннен 18 ғасырға дейін Еуропа майдандарында екінші рөлде болды. Швейцария әскерлері көп ұзамай Валуа мен Габсбургтардың Италияның солтүстігін бақылау үшін күрескен итальян соғыстарына қатысты. Осы соғыстарда Милан герцогтігінің күші әлсіреген соң, швейцариялықтар ақыры бүкіл Тичиноны өз бақылауларына алды. 1500 жылы олар стратегиялық маңызды Беллинзона бекінісін басып алды, оны сол кезде Миланды басқарған француз королі Людовик XII 1503 жылы толығымен беріп қойды. 1512 жылдан бастап конфедерация өкілдері Папа Юлий II және оның Киелі лигасымен бірге Альп тауларының оңтүстігіндегі аймақтарда француздарға қарсы күресті. Бастапқы табыстардан кейін және Милан аумағының үлкен бөлігін басып алғаннан соң, олар 1515 жылы Мариньяно шайқасында француз армиясынан мүлдем жеңіліске ұшырады, бұл конфедерацияның әскери араласуларына, шетелдік әскерлердің тулары астындағы жалдамалы қызметтен басқа, нүкте қойды. Бұл қысқа кезеңнің нәтижесінде Тичино конфедерацияның ортақ әкімшілік аймағына айналды, ал Адда өзенінің аңғары (Велтлин, Бормио және Чиавенна) Үш лиганың иелігіне өтті, ол Отыз жылдық соғыс кезінде қысқа үзіліспен Гризонның тәуелділігінде 1797 жылға дейін қалды.
Мифтер мен аңыздар
1307 жылы болған деп есептелетін Вильгельм Телл туралы саладағы оқиғалар тарихи деректермен дәлелденбеген. Бұл оқиға, Рютлишвур (Рютлидегі серт, Люцерн көлінің үстіндегі шалғын) сияқты, 15 ғасырдың соңында жазылған Сарненнің Ақ кітабында, 1470 жылдан бергі халық ертегілерінің жинағында кездеседі және көбінесе Вальдштаттеннің тәуелсіздік күресін көркейтін ойдан туған әңгіме деп саналады. Арнольд фон Винкельрид туралы аңыз да 16 ғасырда алғаш рет тіркелген; Семпах шайқасы туралы ертерек мағлұматтарда ол туралы есім жоқ. Винкельрид австриялық жаяу әскерлерінің қатарындағы тікұюға өзін-өзі тастап, денесімен оларды құлатқандықтан, конфедерациялық әскерлер ашылған жер арқылы шабуылдай алды деседі.
Әлеуметтік даму
XIII ғасырдан бастау алған оқиғалар қоғамға терең әсер етті. Бірте-бірте жеке меншік иесіз шаруалар азат шаруалар мен қала тұрғындарына айналды. Қазіргі заманғы стандарттармен салыстырғанда шағын болған қалаларда – Базельде шамамен 10 000, ал Цюрих, Берн, Лозанна және Фрибурда әрқайсысында 5 000-ге жуық тұрғын болды. Осы кезеңде қалалардың саны да артты. 1200 жылы шамамен 30 қала болса, бір ғасырдан кейін, 1300 жылы 190-нан астам байланысты қалалар пайда болды. 14 ғасырдың басында қалалардағы шеберлер гильдиялар құрып, саяси билікке көбірек ие болды, әсіресе Рейн өзені бойындағы қалаларда, мысалы, Эльзаста, Базельде, Шаффхаузенде, Цюрихта немесе Чурда. (Бірақ, мысалы, Бернде немесе Люцернде, сондай-ақ Германиядағы Франкфуртта, күшті аристократия мұндай дамуға кедерес келтірген сияқты.) Гильдиялық қалалардың салыстырмалы түрде демократиялық құрылымы болды, қалалық кеңес азаматтар тарапынан сайланды. Ауылдық жерлерде адамдар көбінесе азаттықтан кенде болды, бірақ кейбір феодалдар алыс аймақтарды жайылдыруға көмектесіп, отаршыларға белгілі бір жеңілдіктер берді. Қалалар айналасындағы ауылдық жерлерді бақылауға алу үшін экспансиялық саясатты ұстанды, олар үшін әскери күшті немесе көбінесе сатып алу, немесе феодалдың қарауындағы адамдарды азамат ретінде қабылдау сияқты жұмсақ әдістерді пайдаланды (соның салдарынан оларды босатып: "Stadtluft macht frei" – "қала ауасы босатады"). Қалалар әкімшілік басқару үшін билеушілерді тағайындады, бірақ бұл кейде ғана және баяу ауылдық қауымдастықтың автономиясын шектеуге әкелді. Шаруалар өздерінің жерлерін иеленді, ауылдар жалпы пайдалану жерлерін басқаруды жалғастырды және ауыл тұрғындары қалалық билеушінің сотында қазылар құрамына қатысты. Алайда олар қалаға әскери қызмет көрсетуге міндетті болды, бұл өз кезегінде қару-жарақ сатып алу және тасымалдау құқығын қамтамасыз етті. Базель 15 ғасырдың екінші жартысында жоғары білім мен ғылымның орталығына айналды. Қала 1431 жылдан 1447 жылға дейін Базель советіне төрағалық етті және 1460 жылы университет құрылды, ол ақырында Эразм немесе Парацельс сияқты көптеген көрнекті ойшылдарды тартты.
Экономика
XV ғасырда кантон халқы шамамен 600 000 адамды құрады, ал 16 ғасырға қарай 800 000-ға жетті. Астық өндірісі тек төменгі аймақтардың бір бөлігінде ғана жеткілікті болды, ал көп бөлігі ауыздық, арпа немесе бидай импортына тәуелді болды. Альп тауларында климаттық жағдайлардың салдарынан астық өнімділігі әрқашан төмен болғандықтан, егіншіліктен сиыр сүтінен ірімшік және май өндіруге көшілді. Жолдар жақсарып, қауіпсізденген сайын қалалармен қарқынды сауда қатынастары дамыды. Альп таулары арқылы өтетін маңызды жолдар бойында орналасқан қалалар, нарық орындары және маңызды сауда орталықтары болды. Сент-Галлен жетекші орталық болған тоқыма өндірісі дамыды. Ірімшік (әсіресе Эмменталь және Грюйер) да маңызды экспорт тауары болды. Швейцария қалаларының экспорты алыс елдерге, Левантқа немесе Польшаға дейін жетті. XV ғасырдың соңында жалдамалы әскерлік қызмет маңызды экономикалық факторға айналды. Жалдамалы қызмет (Reisläuferei) деп аталатын бұл сала, өз үйлерінің салыстырмалы кедейлігінен қашудың жолын іздеген көптеген жас және батыл швейцариялықтарды қызықтырды. Төленгендердің қатарында тек жалдамалы әскерлер ғана емес, олардың туған кантондары да болды. Reisläuferei, сол кезде конфедерацияның адам ресурсына ауыр залал келтіретіні үшін қатты сынға ұшырағанымен, әсіресе ауылдық кантондардың жас шаруалары арасында танымал болды.
Саяси ұйым
Бастапқыда, Эйдгеноссафенхт бір ғана келісіммен емес, мүшелері арасындағы бірнеше өзара байланысты келісімдер мен екіжақты шарттар арқылы біріктірілді, олардың міндеттемелері минималды болды. Тараптар, әдетте, өз аумақтарындағы бейбітшілікті сақтауға, әскери іс-қимылдарда бір-біріне көмектесуге және даулар туындаған жағдайда төрелік рәсімдерін белгілеуге келісті. 1393 жылғы Семпахер хаты барлық сегіз кантонды біріктірген алғашқы шарт болды, ал 15 ғасырда Тагсацзунг деп аталатын федералдық мәжіліс пайда болды. Кейіннен, 1481 жылы Stanser Verkommnis екінші біріктіру шарты болды. Тагсацзунг әдетте жылына бірнеше рет жиналатын. Әр кантон екі өкіл жіберді, бұл көбінесе одақтас мемлекеттерді де қамтыды. Бастапқыда, делегаттар жиналған кантон мәжіліс төрағасы болды, бірақ 16 ғасырда Цюрих төрағалықты тұрақты түрде өз мойнына алды (Ворорт), ал Баден мәжіліс отырыс өткізілетін орынға айналды. Тагсацзунг кантондар аралық барлық мәселелермен айналысты және мүше мемлекеттер арасындағы дауларды шешу үшін, немесе Ескі Цюрих соғысында болғандай, наразы мүшелерге қарсы санкциялар туралы шешім қабылдау үшін соңғы төрелік органы қызметін атқарды. Ол сонымен қатар Баден графтығы, көршілес Фрайамт, Констанц көлі мен Чур арасындағы Рейн аңғары және Тичино сияқты жалпы иеліктерді ұйымдастырып, басқарды. Бұл жалпы иеліктерге ревтерлер екі жылға тағайындалды, әр жолы әртүрлі кантоннан. Формальды сипаты болмағанмен (оның өкілеттіктерін сипаттайтын ресми құқықтық база болған жоқ), Тагсацзунг сегіз, кейіннен он үш кантон үшін кантондар аралық мәселелерді шешудегі маңызды құрал болды. Ол сондай-ақ кейде өте тәуелсіз кантондардың арасында бірлік сезімін дамытуда да маңызды рөл атқарды. Бірте-бірте, олар өздерін Эйдгеноссафенхт деп анықтады және тек 13 жеке мемлекет ретінде қарастырды.