Кіріспе
Puffinus – Procellariiformes отрядына жататын теңіз құстарының туысы. Оған шамамен 20 шағын және орташа өлшемді қиыр су құсы кіреді. Тағы екі қиыр су туысы бар: Calonectris, оған үш немесе төрт ірі қиыр су кіреді, және Ardenna – тағы жеті түрі (бұрын көбінесе Puffinus туысына жатқызылатын). Бұл топтың таксономиясы көп дау тудырады, сондықтан танылған түрлердің саны дереккөздерге қарай өзгереді. Бұл топтағы құстардың қанаттары ұзын, үстіңгі жағы қоңыр немесе қара, ал астыңғы жағы ақтан қоңырға дейін болады. Көбею маусымынан басқа уақытта олар ашық теңізде (пелагикалық) тіршілік етеді. Олар негізінен орташа және суық суларда кездеседі. Бұл құстар қатаң қанаттарымен ұшады және толқындардың үстімен аз күш жұмсап қозғалу үшін қиыр су ұшу әдісін пайдаланады. Кейбір кішкентай түрлер, мысалы, Манкс қиыр суы, ұшқанда крест тәрізді болады, олардың ұзын қанаттары денелерінен тікелей созылып шығады. Көптеген түрлер алысқа көшіп-қонып жүреді, әсіресе, жыл сайын 14 000 км немесе одан да көп қашықтықты ұшып өтетін қара және қысқа құйрықты қиыр сулар. Puffinus туысына жататын қиыр сулар көбею үшін ғана аралдарға және жағалаудағы тік жарларға келеді. Олар отарларда түнгі уақытта белсенді болады, ол үшін айсыз түндерді жақсы көреді, себебі ол кезде жыртқыштардың шабуылы азаяды. Олар ұяларын топыраққа қазып жасайды және түнде ұяға келгенде есімдерін шақыратын сияқты ерегіс дауыстар шығарады. Олар бір ғана ақ жұмыртқа салады. Олар балық, кальмар және осыған ұқсас теңіз тағамдарымен қоректенеді. Кейбіреулері балық аулайтын кемелердің қалдықтарын жейді, әсіресе қара қиыр су; сондай-ақ, бұл түрлер киттерді де қадағалайды, олар қоздырған балықтармен қоректенеді.
Puffinus is a genus of seabirds in the order Procellariiformes that contains about 20 small to medium sized shearwaters. Two other shearwater genera are named: Calonectris, which comprises three or four large shearwaters, and Ardenna with another seven species (formerly often included within Puffinus). The taxonomy of this group is the cause of much debate, and the number of recognised species varies with the source. The species in this group are long winged birds, dark brown or black above, and white to dark brown below. They are pelagic outside the breeding season. They are most common in temperate and cold waters. These tubenose birds fly with stiff wings, and use a shearing flight technique to move across wave fronts with the minimum of active flight. Some small species, such as the Manx shearwater, are cruciform in flight, with their long wings held directly out from their bodies. Many are long distance migrants, perhaps most spectacularly the sooty and short tailed shearwaters, which perform migrations of 14,000 km or more each year. Puffinus shearwaters come to islands and coastal cliffs only to breed. They are nocturnal at the colonial breeding sites, preferring moonless nights to minimise predation. They nest in burrows and often give eerie contact calls on their night time visits. They lay a single white egg. They feed on fish, squid and similar oceanic food. Some will follow fishing boats to take scraps, notably the sooty shearwater; these species also commonly follow whales to feed on fish disturbed by them.
Таксономия
Puffinus тұқымдасын француз зоологы Матурин Жак Бриссон 1760 жылы, типтік түр ретінде Манс шиавооры (Puffinus puffinus) арқылы енгізді. Дәстүрлі түрде Puffinus тұқымдасы Procellaria және Calonectris шиавоорымен топтастырылып келді. Алайда, соңғы зерттеулер таксономиялық тұрғыдан шатастыру тудырып, түрлер соңғы жылдары бөлініп, қайта біріктірілді. Бұл термин бұрын майлы балапанының өлексесін – бұрынғы деликатесті білдірген. Алғашқы қолданылуы кем дегенде 1337 жылға дейін жетеді, бірақ 1678 жылдан бастап бұл термин бірте-бірте басқа, байланысы жоқ теңіз құсы – Атлантикалық тупик, гагарка үшін қолданыла бастады.
Филогения
Жоан Феррер Обиол және оның әріптестерінің 2022 жылы жарияланған зерттеуіне сүйенген туыстың филогенезиясы. 21 мойындалған түрдің ішінде тек 14-і ғана қарастырылды.