Кіріспе

Шұжықтың түрі

Савелой – әдетте ашық қызыл түсті, көбінесе қайнатылып, Ұлыбританиядағы балық пен картоп фри сататын дүкендерде қолжетімді, дәмдес шұжықтың бір түрі. Кейде оны қамырға малып қуырып та дайындайды.

Этимология

Сөз орта француз тіліндегі cervelat немесе servelat сөзінен шыққан деп саналады, бұл сөз көне итальян тіліндегі cervella ("шошқа миы") сөзінен, ал түпкілікті түрде латын тіліндегі cerebrus ("ми") сөзінен туындаған. Бұл мағынада ағылшын тілінде алғаш рет 1784 жылы қолданылған. Cervellato Италияда әлі де шұжықтың атауы болып табылады; ол стандартты итальян шұжықтарынан ұзын және жіңішке.

Құрамында бар заттар

Савелой дәстүрлі түрде шошқа миынан жасалса да, дүкеннен сатып алынған шұжықтың құрамында әдетте шошқа еті (58%), су, ұн қалдығы, шошқа майы, картоп крахмалы, тұз, эмульгаторлар (тетранатрий дифосфаты, динатрий дифосфаты), ақ бұрыш, дәмдеуіштер, кептірілген шалфей, сақтаушылар (натрий нитриті, калий нитраты) және сиыр еті коллаген қабығы болады. Савелой көбінесе картоп фримен желінеді.

Англия мен Уэльс

Англияның солтүстік-шығысында кең таралған савелой кейде "савелой соусымен" сэндвич ретінде беріледі: булочка савелой қайнатылған суға немесе соусқа малынған, сосын ішек және бұршақ пудингі қосылып, ағылшын горчицасымен дәмделеді. Англия мен Уэльстің басқа аймақтарында савелой көбінесе балық және картоп фри сататын дүкендерде табасылады.

Австралия мен Жаңа Зеландия

Австралия мен Жаңа Зеландияда савелой желінеді, көбінесе қамырға малып, қатты қуырылады, оны «қамырылған сав» деп атайды. 20 ғасырдың басында Австралиядағы сот ісінде савелой «алғашқыда мидан жасалған, бірақ қазір жас шошқа етінен, тұздалған, дәмді құрғақ шұжық» деп сипатталды. Бірақ ғасырдың ортасына қарай, ол көбінесе мөлшерімен шұжық ретінде анықталды, франкфурттерден өзгеше. Бұл айырмашылықтың себебі сол елде франкфурттердің (хот-догтардың негізгі құрамы ретінде) танымал болуы болуы мүмкін. Савелойлар көбінесе дәмдеуіштері мол және қалыңдығырақ болады. «Франкфурт» шұжықтарын жасаушылар Бірінші дүниежүзілік соғыста зорлық-зомбылыққа ұшырағанына қарамастан, савелойлардың бір кездері франкфурттер болған, антигермандық сезімге байланысты аты өзгертілген деген әңгіме Австралияға қатысты, таза аңыз. Австралияда савелойлар әдетте сиыр еті мен шошқа етінің қоспасынан жасалады. Жаңа Зеландияда савелойлар көбінесе қой еті, шошқа еті және сиыр етінің қоспасынан тұрады (бұл оларды шошқа еті мен сиыр етінің қоспасынан жасалған франкфурттерден ерекшелейді). Англиядағыдай, олар балық және картоп фри дүкендерінде, сондай-ақ үйде пісіру үшін супермаркеттерден сатып алынады. Савелой көбінесе Жаңа Зеландияда таяқшаға қадалып, қамырға малынған сосисканың («хот-дог») негізі болып табылады, ол АҚШ-тағы жүгері ұнымен қапталған сосискаға (жәрмеңкелерде және көрмелерде сатылатын) өте ұқсас. Австралиядағы көрме нұсқасы, дайындалған жерінде «dagwood dog» деп аталады (оны АҚШ-тағы Pronto Pup-қа ұқсас, «pluto pup» деп шатастыруға болмайды, ол негізінен бірдей, бірақ әрқашан савелой емес, франкфурттарды қолданатын және көбінесе фастфуд дүкендерінде кездесетін, көлемдік өндірілген, алдын ала дайындалған өнім). Оңтүстік Австралия мен Тасманияда кем дегенде 1980 жылдардың басына дейін «sav and roll» футбол жанкүйерлерінің тамағы ретінде, әсіресе ауылдық матчтарда танымал болды. Ол ағашпен қыздырылған «котелде» (қазан) пісірілген, тілімделген нанға салынған және көп мөлшерде помидор соусымен жабылған савелой болды. Коктейль шұжығы – савелойдың кіші нұсқасы, шамамен одан төрт есе кішкентай; Австралияда оны кейде «бала сав», «футти франк» немесе «кішкентай ұл» деп атайды, ал Жаңа Зеландия мен Квинслендте – «чирио» деп атайды. Бұл Жаңа Зеландия мен Австралияда балалардың мерекесінде жиі берілетін тағам, көбінесе ыстық күйінде, помидор соусымен беріледі.

Америка Құрама Штаттары

Савелойдан шамалы ғана ажыратылатын хот-догтың бір түрі Мэн штатында кең таралған, онда оны "қызыл ыстық" немесе "қызыл снайпер" деп атайды.