Кіріспе

Клиенттердің адалдығына қол жеткізу екінші маңызды міндет болатын бизнес-модель. Адалдық бизнес-моделі – стратегиялық басқаруда қолданылатын, компания ресурстары клиенттердің және басқа да мүдделі тараптардың адалдығын арттыруға жұмсалатын бизнес-модель, нәтижесінде корпоративтік мақсаттарға жетеді немесе одан да асып түседі деп күтіледі. Осы модельдің классикалық мысалы: өнімнің немесе қызметтің сапасы клиенттердің қанағаттануына, одан әрі клиенттердің адалдығына, содан кейін де пайдалылыққа алып келеді.

Қанағат-пайда-желі (SPC) моделі

Қанағаттанғандық пайда тізбегі – теориялық тұрғыдан байланыстарды дамытатын модель, содан кейін зерттеушілерге оларды статистикалық тұрғыдан тексеруге мүмкіндік береді. Қанағаттанғандықтың пайда тізбегі банктік салада сыналып көрді, нәтижесінде өнім мен қызметтерді жақсарту тұтынушылардың қабылдауымен байланысты екені анықталды, бұл тұтынушылардың қайта сатып алу сияқты пайдалы әрекеттеріне және сату мен табыстылықтың өсуі сияқты қажетті қаржылық нәтижелерге әкелді. Клиенттердің адалдығын және фирманың табыстылығын басқару әдістемесі ретінде Қанағаттанғандықтың пайда тізбегі B2B фирмасы тауарларды және/немесе қызметтерді сататын-салмағандығына қарамастан, бизнес-бизнес нарықтарында да қолданылады. Қанағаттанғандық пайда тізбегі – негізгі сипаттамалар бойынша көрсеткіштерді жақсарту жалпы қанағаттанудың артуына, ал ол өз кезегінде адалдық ниеттері мен мінез-құлқына әсер ететін әсерлер тізбегін білдіреді. Клиенттердің адалдығының артуы сату, табыстылық және акция бағасы сияқты қысқа және ұзақ мерзімді қаржылық нәтижелерге әсер ететіні дәлелденді. Соңғы зерттеулер көрсеткендей, әсіресе бөлшек сауда және қаржы қызметтері сияқты қызметтер саласында қызметкерлердің қанағаттануы клиенттердің адалдығын арттыруда маңызды рөл атқарады. Бұл клиенттердің және қызметкерлердің қанағаттануы бір-бірін күшейте алатындықтан және клиенттердің адалдығын арттыратындықтан болады. Нақтырақ айтқанда, жалпы қанағаттанудың белгілі бір деңгейінде клиенттердің адалдығы клиенттер қызметкерлердің де қанағаттанатынын сезген кезде күшейеді. SPC моделі клиенттердің қанағаттануының клиенттердің адалдығына күшті әсерін көрсететін көптеген эмпирикалық зерттеулердің негізіне айналды. Зерттеулер көрсеткендей, клиенттердің адалдығын арттырудың ең тиімді жолдарының бірі – қайта сатып алу ниеттері және/немесе мінез-құлқы ретінде – клиенттердің қанағаттануын арттыру (әдетте, қанағаттанған клиенттер адалрақ болады). Бұл қатынас оң болғанымен, зерттеулер көптеген айырмашылықтарды көрсетеді:

1) Клиенттердің қанағаттануының клиенттердің адалдығына әсері клиенттердің демографиялық ерекшеліктері мен сегменттеріне байланысты өзгеруі мүмкін, яғни кейбір демографиялық топтар мен сегменттер үшін күштірек болады. 2) Клиенттердің қанағаттануы мен адалдығының әсері және фирмалар үшін одан кейінгі қаржылық нәтижелер салаға байланысты әр түрлі болуы мүмкін. Атап айтқанда, тауарлар мен қызметтер саласы, саладағы бәсекелестіктің немесе шоғырланудың деңгейі, өнімдердің пайдалы немесе гедонистік сипаты және клиенттердің ауысу құны клиенттердің қанағаттануы мен адалдығы арасындағы байланыстың сипатына (сызықтық емес) және күшіне әсер етеді. 3) Шағымдану мінез-құлқы, әмиянның үлесі немесе клиенттің жалпы сатып алуына қатысты бір фирмадан сатып алудың салыстырмалы үлесі және ұсынуға дайындық сияқты факторлар да маңызды. 4) Клиенттердің адалдығына клиенттердің қанағаттануы ғана емес, сонымен қатар қызметкерлердің қанағаттануы да әсер етеді. Клиенттердің адалдығы – клиенттердің қанағаттануының функциясы. Көптеген фирмаларда, әсіресе бөлшек сауда, денсаулық сақтау, қаржы қызметтері, білім беру және қонақжайлылық сияқты қызмет көрсету салаларында алдыңғы қатардағы қызметкерлердің қанағаттану деңгейі маңызды компонент болып табылады. Қызметкерлердің қанағаттану деңгейі клиенттердің қанағаттануына әсер етеді, бұл Еуропадағы өздігінен жасау саудагерінің басшылары, алдыңғы қатардағы қызметкерлері және клиенттері туралы өткізілген кең ауқымды зерттеуде көрсетілді: нәтижелер басшылардың алдыңғы қатардағы қызметкерлердің жалпы жұмысқа қанағаттануына әсер еткенін көрсетті, бұл өз кезегінде олармен қарым-қатынаста болған клиенттердің қанағаттануына әсер етті. Ең қызығы, клиенттердің адалдығы олардың өздері қанағаттанған, сонымен қатар қанағаттанған қызметкерлермен қарым-қатынаста болған клиенттер арасында жоғары болды. Қанағаттанған клиенттермен жұмыс істеген, бірақ олармен салыстырмалы түрде қанағаттанбаған қызметкерлермен жұмыс істеген клиенттердің адалдығы төмен болды.

Деректерді жинау

Көбінесе, адалдық туралы деректер Confirmit, Medallia және Satmetrix сияқты бағдарламалық қамтамасыз етушілердің сауалнамалары арқылы жиналады, онда көп өлшемді шкалалар қолданылады. Дегенмен, егер менеджерлер деректер қоймасының барлық ақпараты бойынша клиент адалдығының деңгейін білгісі келсе, басқа тәсілдер кейде тиімдірек болуы мүмкін. Бұл тәсіл Buckinx, Verstraeten & Van den Poel (2006) еңбегінде сипатталған. Әртүрлі сегменттердің және олардың тұрмыс деңгейінің барлық тарихи тенденциялары клиенттерді сақтап қалу стратегиясын әзірлеуде өте пайдалы болуы мүмкін. Тұрмыс салты да өте қуатты құрал болып табылады, оны клиенттерді жақсырақ ұстап қалуға және олардың қажеттіліктерін толыққанды білуге пайдалануға болады.