Кіріспе
Америкадағы тұңғыш әйел раввин Салли Джейн Призанд (27 маусым 1946 ж. туған) – Америкадағы раввиндік семинарияда тағайындалған алғашқы әйел раввин және Регина Йонастан кейін еврей тарихында ресми түрде тағайындалған екінші әйел раввин. Призанд 1972 жылдың 3 маусымында Цинциннатидегі Плам-стрит ғибадатханасында Еврейлік діни институтының Еврейлік университетінде раввин қызметіне бекітілді. Раввин қызметіне кіріскеннен кейін, ол Нью-Йорктегі Стивен Уайз еркін синагогасында көмекші, содан кейін қауымдас раввин болып қызмет етті. Кейіннен 1981 жылдан 2006 жылға дейін зейнеткерлікке шыққанға дейін Нью-Джерси штатының Тинтон-Фолс қаласындағы Монмут реформалық ғибадатханасын басқарды. Ол көптеген кітаптарда, соның ішінде «Раббилер: Иудаизмнің көптеген жақтары» және «Әлемді өзгерткен елу еврей әйелі» кітаптарында еске алынған. Оның отбасы шаббат күні шам жағып, Хануканы тойлап, Пасха мерекесіне арналған седер кешін өткізді, онда балалар еврей дінін білу және мерекеге қатысу үшін еврей емес достарын шақыруға ынталандырылды. Отбасы алдымен теңдік принципін ұстанбаған консервативті синагогаға, содан кейін Кливлендтің батыс жағындағы Бет-Израиль Вест Темпл реформалық қауымдастығына барып, онда Призанд жасөспірім кезінде иудаизм мен еврей өміріне деген адалдығын көрсетті. Призанд Бат-Мицва рәсімінен өтпеді, бірақ діни мектепте оқуын он екінші сыныпқа дейін жалғастырды. Кейіннен ол раввин болу шешімін «Құдайға, әрбір адамның құндылығына және иудаизмнің өмір салты ретіндегі маңыздылығына сенімімді нығайту» деп сипаттады. Тағы бір хатта былай делінген: «Сіздер Литт раввинінен, ал ол өз кезегінде басқа раввиндерден, сіз сияқты колледж институтынан тағайындалуға қызығушылық танытқан адамға қатысты раввинаттың қандай көзқарас білдіретінін анықтауыңыз қажет. Бізде әйел студенттер болғанмен, олардың ешқайсысы да раввин қызметіне бекітілуге қажетті оқу курсын толық аяқтаған жоқ. Сондықтан, біздің мектепті бітіргеннен кейін сіз үшін бұл нені білдіретінін білу маңызды. Әйелдің раввин болу мәселесі мектептің емес, раввиндердің қарауына жатады. Біз сізді қанағаттандырмауға емес, ой-өрісіңізді кеңейтуге тырысамыз». 1964 жылы Цинциннати университетіне қабылданған ол HUC JIR және Цинциннати университетінің бірлескен бағдарламасына қабылданды.
Sally Jane Priesand (born June 27, 1946) is America's first female rabbi ordained by a rabbinical seminary, and the second formally ordained female rabbi in Jewish history, after Regina Jonas. Priesand was ordained by the Hebrew Union College Jewish Institute of Religion on June 3, 1972, at the Plum Street Temple in Cincinnati. After her ordination she served first as assistant and then as associate rabbi at Stephen Wise Free Synagogue in New York City, and later led Monmouth Reform Temple in Tinton Falls, New Jersey from 1981 until her retirement in 2006. She is featured in numerous books including Rabbis: The Many Faces of Judaism and Fifty Jewish Women who Changed the World. Her family lit Shabbat candles, celebrated Chanukah and had a Passover Seder to which the children were encouraged to invite a non Jewish friend to share in the festivities and learn about Judaism. The family first attended a non egalitarian Conservative synagogue, and later attended Beth Israel West Temple, a Reform congregation on Cleveland's West Side, where Priesand began to display a commitment to Judaism and Jewish life as a teenager. Priesand did not become Bat Mitzvah but was confirmed and continued her religious school education through the twelfth grade. She later described her decision to become a rabbi as "an affirmation of my belief in God, in the worth of each individual, and in Judaism as a way of life." And another letter stated: " You might also ascertain from Rabbi Litt, and he in turn from other rabbis, just what would be the disposition of the rabbinate respecting someone like you who is interested in being ordained by the College Institute. While we have had women students, none so far, has taken the full course of study which would lead to graduation and ordination as a rabbi. Therefore, some clear knowledge on your part of what it will mean to you to have graduated from our school is essential for you prior to your thinking about entering. The question of a woman as a rabbi is a question for the rabbis rather than for the school. There is no attempt on our part to discourage you but to direct your thinking. " Entering the University of Cincinnati in 1964, she was accepted into the joint program of HUC JIR and the University of Cincinnati.
Раббилік мектеп
Мектепті бітіргеннен кейін ол ресми өтініш беру процесінен өтпей-ақ HUC JIR раввиндік мектебіне қабылданды, онда 35 ер адамның арасындағы жалғыз әйел болды. Раввиндік мектепте оқып жүрген кезінде ол бұқаралық ақпарат құралдарының көп назарына ілікті. 1971 жылдың сәуірінде "Нью-Йорк Таймс" газетінде "Оның ниеті раввин болу және үй шаруасын жүргізу" деген тақырыпта мақала жарық көрді, онда ол былай деді: "Мен әйелдердің құқықтарын қорғаушылардың белсенді жақтасы емеспін. Маған ол қажет емес. Бірақ феминистік қозғалыстың маңызды екенін ойлаймын, себебі психологиялық және эмоционалдық кедергілерді жеңу уақыты келді. Біз шығармашылық әлеуетімізді толыққанды пайдалануымыз керек". Қарсылықтарға қарамастан, көптеген адамдар ол HUC JIR-ге раввинге үйленіп, раввин қызметін атқарудың орнына ребецзин болу үшін келгенін айтты. Дегенмен, ол еврей одағы колледжінде діни қызметке бекітілген алғашқы әйел атанды. Ол бұл жетістігін ата-анасына және колледж президенті раввин Нельсон Глюкке қарыздауға тиіс деп санайды, ол оның діни қызметке бекітілуінен бірнеше ай бұрын қайтыс болды. Оның еврей әдебиеті магистрі дәрежесі бойынша диссертациясы "Иудей әйелінің тарихи және өзгеріп келе жатқан рөлі" 1975 жылы "Иудейлік және жаңа әйел" деген атпен жарияланды. Бұл еңбек еврей тарихындағы әйелдердің өзгеретін рөлін көрсетіп, олардың еврей діни өміріндегі эмансипациясын ілгерілетуді мақсат етті.
Раббилердің ұстанымдары
Тағзымдалғаннан кейін, ол өзінің айтуынша, "қоғамдық құндылығы үшін, олар бірінші болып қабылдады дей алуы үшін" кейбір синагогалармен сұхбаттастырылды, бірақ басқалары онымен сөйлеспеді және ол сыныптастарының арасында соңғы болып жұмысқа орналасты. Оған Нью-Йорктегі Стивен Уайз еркін синагогасында раввин Эдвард Клейннің жетекшілігімен жеті жыл қызмет ету ұсынылды, бірақ ол раввиндерді үлкен қызмет орындарын іздеуге ынталандыратын дәстүрлі үлгіні қабылдамады және 365 отбасыдан тұратын қауым Монмут реформа ғибадатханасында қалды. Сонымен қатар, раввиндік қызметі кезінде Монмут реформа ғибадатханасы әлеуметтік әрекеттер комитетін құрды, ол ұлттық деңгейде танылған қару қауіпсіздігі науқанын бастады (Please ASK, 2003 жылы Реформалық Иудаизмнің Әрекет орталығымен марапатталған).
Құжаттық көрініс
Присанд 2005 жылы "Есіктер ашылды: Раббинаттағы әйелдер" деген деректі фильмде пайда болды, онда оның және раввин Сэнди Айзенберг Сассоның, раввин Эми Эйлбергтің оқиғалары мен сұхбаттары көрсетілген.
Денсаулық сақтау мәселелері
1987 жылы Присандқа сүт безінің қатерлі ісігі диагнозы қойылды, ол сегіз жылдан кейін қайта оралды, ал 2003 жылы қалқанша безінің қатерлі ісігі анықталды. Ол сүт безінің қатерлі ісігіне емделген кезде жұмысын жалғастыра алды, бірақ қалқанша безінің қатерлі ісігіне емделу үшін үш айға демалысқа шығуға мәжбүр болды. Оның айтуынша, ауруы оның раббилік қызметіне әсер етіп, "денсаулық мәселелерімен күресіп жүрген басқалардың қажеттіліктерін одан да жақсы сезінуге" мүмкіндік берді. 2010 жылдың 6 желтоқсанында Массачусетс штатының Ньютон қаласындағы Реим ғибадатханасында Присанд және американдық иудаизмнің төрт бағыты бойынша бірінші болып тағайындалған үш американдық әйел раввин "Бірінші жарықтар" атты шарада алғаш рет кездесті. Бұл оқиға Лос-Анджелестегі Әйел раввиндерінің тарих мұрағатымен бейнеленді, бұл жоба барлық иудаизм ағымдарынан әйел раввиндермен сұхбаттасуды және олардың тарихын онлайн мұрағатқа сақтауды мақсат етеді. Присанд 1974 жылы тағайындалған алғашқы реконструкционист әйел раввин Сэнди Айзенберг Сассо, 1985 жылы тағайындалған алғашқы консервативті әйел раввин Эми Эйлберг және Сара Хурвиц (төменде қараңыз) бірге тағы 30-ға жуық әйел раввиндермен Ханука шамдарын жағып, содан кейін өз тәжірибелері туралы әңгімеледі.
Діни қызметке тағайындалғанына 40 жыл
2012 жылы оның діни қызметке бекітілгенінің 40 жылдығына орай бірнеше шараларда құрметке бөленді. 2012 жылдың наурыз айында Америка раввиндерінің орталық конференциясының жылдық съезі әйелдердің діни қызметке бекітілгенінің 40 жылдығын атап өтіп, Призандты дүйсенбі күнгі таңғы дұғада Тораға шақырды. 2012 жылдың мамыр айына дейін Реформалық иудаизм одағы мерейтойына арнап "Әйелдердің қырқ жылы" деген блог жүргізді. Еврей одағы колледжінің еврей дін институты оны 2012 жылдың 2 маусымында Плам-стрит ғибадатханасында өткен діни қызметке бекіту салтанатында арнайы қонақ ретінде құрметтеді, сол салтанатта 13 үміткер, оның ішінде сегіз әйел діни қызметкер ретінде бекітілді. Мерейтой күні, 2012 жылдың 3 маусымында Призанд, Айзенберг Сассо, Эйлберг және Хурвиц Монмут реформалық ғибадатханасында "Бірінші төрт әйел раввин" тақырыбында дөңгелек үстелге қатысты, бұл шара Солтүстік Америкадағы әртүрлі діни ағымдарда діни қызметке бекітілген алғашқы төрт әйел раввинді және Призандтың діни қызметке бекітілгенінің 40 жылдығын құрметтеу үшін ұйымдастырылды.
40 жылдығынан кейін
2014 жылы Приесанд Реджина Йонасқа арналған мемориалдық тақташаның ашылуына қатысқандардың бірі болды. Реджина Йонас – раввин қызметіне тұңғыш рет бекітілген әйел болса, ал ол екі жыл бойы Чехиядағы Терезиенштадт қаласына жер аударылып, сол жерде жұмыс істеген. Осы тақташаның ашылу сапары туралы «Регина Йонастың ізімен» деген қысқа деректі фильмде Приесанд та бар.
50 жылдығы
Цинциннатидегі Еврей одағы колледжінің еврей дін институтының кампусында екі көрме Призандтың діни қызметке бекітілуінің елу жылдығын тойлады; Призанд өзі олардың ашылу қабылдауында негізгі спикер болды. Олардың бірі – "Қасиетті ұшқындар" көркем көрмесі, онда 24 еврей әйел суретшісі әрқайсысы өзінің туғандасы болған, бірінші болып тағайындалған әйел раввин туралы туынды жасады. Джоан Рот Призанд туралы туынды жасады.
Жазбалар
Присанд "Иудаизм және жаңа әйел" кітабының авторы, сондай-ақ "Хатын-қыздар раввиндері: зерттеу және тойлау" және "Американың жетекші раввиндерінің таңдаулы уағыздарының қазынасы" кітаптарына материалдар жазған. Ол 2016 жылы жарық көрген "Қасиетті шақыру: Раввинаттағы әйелдердің қырк жылдығы" кітабына алғы сөз жазды, онда "Еврей одағы колледжінен Салли Дж. Присандқа хаттар" және "Салли Дж. Присандтың тұсаукесері, тарихи сұхбат" атты еңбектер бар.
Марапаттар мен құрметтер
1973 жылы Присанд Флорида халықаралық университетінен гуманитарлық ғылымдар докторының құрметті дәрежесін алды. 1981 жылдан 1983 жылға дейін Бонни Тибурзи Wings Club үшін белгілі бір әйелдерді, соның ішінде Присандты да құрметтеп, үш "Еңбек еткен әйелдер" түскі асын ұйымдастырды. 1997 жылы Присанд еврейлердің одағы колледжі – діни институтынан (HUC JIR) дінтану докторының құрметті дәрежесін алды. Сондай-ақ, 2006 жылы зейнетке шыққаннан кейін Монмут реформалық ғибадатханасы оның құрметіне ғибадатхананың мұрасын сақтау және қорғау мақсатында "Салли Присандтың болашақ қоры" құрды. Рабби Салли Дж. Присанд WRJ сыйлығы Присандтың діни қызметкер ретінде тағайындалғанының 45 жылдығына арналған. Бұл сыйлық жыл сайын бір рет еврейлердің одағы колледжінің Цинциннатидегі діни институтының тәмамдаған әйел студентіне беріледі, ол WRJ-ның миссиясы мен құндылықтарын көрсететін және раввин Присандтың мансабы бойында көрсеткен қасиеттерін, оның ішінде көзқарасының айқындығын, сапаға ұмтылысын, кәсібилігін, реформалық иудаизмді сақтап қалуға деген адалдығын, құштарлығын және табандылығын бейнелейтін студент таңдалады.