Джордж Эйд: Америкалық юморист және жазушының өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Джордж Адэ (9 ақпан 1866 – 16 мамыр 1944) – америкалық жазушы, газет бағаншысы және драматург. Ол 20 ғасырдың басында «Көшелер мен қаланың әңгімелері» атты бағанымен ұлттық дәрежеде танымал болды. Бұл бағанда Чикагодағы күнделікті өмірді сипаттау үшін көше тілі мен жаргон сөздері қолданылды, сондай-ақ оның жаргонмен жазылған мысалдары да жарияланды. Бұл мысалдар – мінездердің сөйлеу тілі мен диалогтерінде қалың әріптерді жиі қолданып жазылған, қызық әңгімелер болатын. Адедің жаргонмен жазылған мысалдары оған американдық юморист ретінде байлық пен атақ әкелді, сонымен қатар оған «Индиананың Эзопы» деген лақап ат берді. Оның ертедегі ең танымал кітаптары: «Арти» (1896); «Пинк Марш» (1897); «Жаргонмен жазылған мысалдар» (1900) – кітаптар сериясының біріншісі; және «Вавилон» (1903) – оның әңгімелер жинағы. Оның Бродвей сахнасында қойылған алғашқы туындысы – 1901 жылы либреттосын жазған «Сулу сұлтан» атты оперетта болды. «Шо-пушка» және оның ең танымал пьесалары «Аудандық төраға» мен «Колледж жесірі» 1904 жылы Бродвейде бірдей қойылды. Аде сценарийлер де жазды, сондай-ақ оның кейбір мысалдары мен пьесалары кинофильмдерге бейімделді. 20 ғасырдың бірінші тоқсанында Аде, Бут Таркингтон, Мередит Николсон және Джеймс Уиткомб Райли Индианада әдебиеттің алтын ғасырын құруға көмектесті. Индиана штатының Ньютон округінен шыққан Пурдью университетінің түлегі журналистикадағы мансабын Индиана штатының Лафайетте қаласында газет тілшісі болып бастады, содан кейін Чикаго қаласына қоныс аударып, «Chicago Daily News» газетінде жұмыс істеді. Жазудан басқа, Аде саяхаттауды, гольф ойнауды және Индиана штатының Брук қаласының жанындағы Хейзелденде демалуды ұнататын. Аде 1909 жылдан 1916 жылға дейін Пурдью университетінің қамқорлар кеңесінің мүшесі, Пурдью түлектері қауымдастығының көп жылдық мүшесі, Сигма Чи (оның колледж бауырластығы) қолдаушысы және Американың Марк Твен қауымдастығының бұрынғы президенті болды. Одан бөлек, ол Пурдью университетінің Мемориалдық гимназиясы мен Мемориалдық одақ ғимаратын салуға қаржы жұмсады, ал Дэвид Эдвард Росспен бірлесіп 1924 жылы олардың құрметіне аталған Пурдью университетінің Росс-Аде стадионының құрылысына жер мен қаржылай көмек берді.

American writer, newspaper columnist, and playwright

George Ade (February 9, 1866 – May 16, 1944) was an American writer, syndicated newspaper columnist, librettist, and playwright who gained national notoriety at the turn of the 20th century with his "Stories of the Streets and of the Town", a column that used street language and slang to describe daily life in Chicago, and a column of his fables in slang, which were humorous stories that featured vernacular speech and the liberal use of capitalization in his characters' dialog. Ade's fables in slang gained him wealth and fame as an American humorist, as well as earning him the nickname of the "Aesop of Indiana". His notable early books include Artie (1896); Pink Marsh (1897); Fables in Slang (1900), the first in a series of books; and In Babel (1903), a collection of his short stories. His first stage work produced for the Broadway stage was the operetta The Sultan of Sulu, for which he wrote the libretto in 1901. The Sho Gun and his best known plays, The County Chairman and The College Widow, were simultaneously appearing on Broadway in 1904. Ade also wrote scripts and had some of his fables and plays adapted into motion pictures. During the first quarter of the 20th century, Ade, along with Booth Tarkington, Meredith Nicholson, and James Whitcomb Riley helped to create a Golden Age of literature in Indiana. The Purdue University graduate from rural Newton County, Indiana, began his career in journalism as a newspaper reporter in Lafayette, Indiana, before moving to Chicago, Illinois, to work for the Chicago Daily News. In addition to writing, Ade enjoyed traveling, golf, and entertaining at Hazelden, his estate home near Brook, Indiana. Ade was also a member of Purdue University's board of trustees from 1909 to 1916, a longtime member of the Purdue Alumni Association, a supporter of Sigma Chi (his college fraternity), and a former president of the Mark Twain Association of America. In addition, he donated funds for construction of Purdue's Memorial Gymnasium, its Memorial Union Building, and with David Edward Ross, contributed land and funding for construction of Purdue's Ross–Ade Stadium, named in their honor in 1924.

Ерте өмір және білім

Джордж Аде 1866 жылдың 9 ақпанында Индиана штатының Кентленд қаласында фермер және банк кассирі Джон мен Аделина Уорделл (Буш) Аде отбасында дүниеге келді. Джордж отбасының жеті баласының (төрт ұл, үш қыз) екінші кішісі болды. Джорджтың әкесі Ньютон округінде, Индиана штатында тіркеуші болып жұмыс істеді, сонымен қатар Кентлендте банкир де болды; анасы үй шаруасын жүргізді. Джордж ерте жасынан оқуды ұнатты, бірақ қолмен жұмыс істеуді ұнатпады және фермер болуға қызығушылық танытпады. Ол 1881 жылы Кентленд орта мектебін бітірді, бірақ анасы оның колледжге дайын емес деп ойлады. Сондықтан, Аде 1883 жылы стипендия бойынша Пурдью университетіне түсуге дейін тағы бір жыл орта мектепте оқыды. Аде Пурдьюда ғылымды оқыды, бірақ бірінші курстан кейін колледждің қоғамдық өміріне белсенді қатысқаннан кейін үлгерімі нашарлай бастады. Джордж сонымен қатар театрға қызығушылық танытып, Индиана штатының Лафайет қаласындағы Гранд Опера үйінің тұрақты көрерменіне айналды. Одан бөлек, ол Сигма Чи студенттік бауырластығына қосылды. Аде сонымен қатар карикатурашы және Сигма Чи бауырластығының мүшесі Джон Т. Маккачонмен өмір бойына созылған достық қарым-қатынас орнатты. Аде 1887 жылы Пурдью университетін ғылым бакалавры дипломымен бітірді. Ол қысқа уақытқа заңгер болуды ойлады, бірақ журналистика саласында мансап қууды жөн көрді.

Газет тілшісі

Аде өзінің жазушылық мансабын колледжде бастаған жоқ. 1887 жылы Пурдью университетін бітіргеннен кейін, ол Индиана штатының Лафайетте қаласында «Лафайетт таңғы жаңалықтары» және кейін «Лафайетт шақыруы» газеттерінде тілші және телеграф редакторы болып жұмыс істеді. 1893 жылдан бастап Эйдтің «Көшелер мен қаланың оқиғалары» атты күнделікті бағанына жауапкершілік жүктелді, онда МакКатчонның суреттері жиі жарияланды. Аде көше тілін және жаргонды қолдану арқылы Чикагодағы күнделікті өмірді бейнеледі және оның алғашқы әдеби кейіпкерлерін таныстырды: кеңсе жігіті Арти, «әдепті өтірікші» Док Хорн және шаштараздықта жұмыс істейтін афроамерикалық аяқ киім тазалаушы Пинк Марш. Адедің бағандарынан жасалған жинақтар «Арти» (1896), «Пинк Марш» (1897) және «Док Хорн» (1899) сияқты кітаптар түрінде жарық көрді, бұл оның бағанының танымалдығын арттыруға көмектесті. Аде газет бағандарына күнделікті өмірдегі оқиғаларын қамтитын әңгімелер мен қысқа пьесаларды да қосты.

Драматург, либретто жазушы және автор

1900 жылы газет бағандары синдикацияға өткеннен кейін, ол пьесалар жаза бастады. Оның Бродвей үшін жасаған алғашқы сахналық жұмысы 1901 жылғы 21 қаңтарда Виктория театрында премьерасы өткен «Төртінші түні» мюзиклі болды. Аде бұл мюзиклдің кітабын Макс Хоффманн композитор ретінде, ал Дж. Шерри Мэтьюс лирик ретінде жазды. Ол сыншылар тарапынан сәтсіздікке ұшырап, он төрт қойылымнан кейін жабылды. Эйдтің Бродвейдегі келесі туындысы «Сулу сұлтан» болды; Альфред Г. Уатхоллдың музыкасына жазылған оперетта, оның либреттосын Аде жазды. Операның сюжеті американдық әскердің Филиппин азаматтарын американдық мәдениетке ассимиляциялауға жасаған әрекеттеріне арналған. Ол 1902 жылғы 29 желтоқсанда Уоллак театрында опера импресариосы Генри У. Савидж қойған өндірісте премьера болды. Театр сахнасында 200 қойылым көрсетілгеннен кейін, 1903 жылғы 13 маусымда жабылып, үлкен табысқа ие болды. Содан кейін ол 1903 жылғы қарашада Бродвейге қайта оралатын ұлттық турнеге шықты, бұл жолы Grand Opera House-да. Композитор Натаниел Д. Манн опереттаға «My Sulu Lulu Loo» әнін қосты. Оның Бродвейдегі басқа туындылары: «Париждік Пегги» (1903), музыкалық комедия; «Аудандық төраға» (1903), шағын қала саясаты туралы пьеса; «Шо-гун» (1904), Кореяда қойылған мюзикл; және «Колледж жесірі» (1904), колледж өмірі мен американдық студенттік футболы туралы комедия. Адедің барлық театрлық қойылымдары сәтті болған жоқ, мысалы «Жақсы самариялық» (1905), бірақ оның үш пьесасы («Колледж жесірі», «Шо-гун» және «Аудандық төраға») 1904 жылы Бродвейде бір уақытта көрсетілді. Эйдтің Бродвейдегі ең танымал және ең табысты пьесалары – «Аудандық төраға» және «Колледж жесірі», олар сондай-ақ кинофильмдерге бейімделді. Аде 1910 жылы драматургиядан зейнеткерлікке шыққанға дейін Бродвейдегі соңғы пьесасы «Ескі қала» болды. «Марсе Ковингтон» оның бір актілік пьесаларының ішіндегі ең жақсысы саналады. Аде сонымен қатар актер Томас Мейган үшін «Біздің жетекші азаматымыз» (1922 жылғы нұсқаусыз фильм), «Үйге оралу және банкрот болу» (1922 жылғы нұсқаусыз фильм) және «Әйелге қарсы» (1923 жылғы нұсқаусыз фильм) сияқты фильмдерге сценарийлер жазды. Аде сонымен қатар Уилл Роджерс үшін екі фильм жазды: «АҚШ министрі Бедлоу» (оның 1911 жылғы сол аттас пьесасынан бейімделген) және «Аудандық төраға» (1935 жылғы пьесаның экрандық нұсқасы), бірақ Аде Голливуд режиссерлерімен келіспеді. 1920 жылдардың ортасына қарай Адедің пьесалары сәннен шығып қалды, бірақ ол киносценарийлерінен басқа газеттер мен журналдарға очерктер, әңгімелер мен мақалалар жазуды жалғастырды. Аде өзінің кең саяхаттары туралы да жазды, бірақ ол өзінің күлкілі бағандары, очерктері, кітаптары мен пьесаларымен танымал. Оның жарғақ әңгімелердегі ертегілері мен кітаптар сериясы оны бай етумен қатар, американдық жазушы ретінде танымал етті. Оның юморі Орта Батыстың сөйлеу және әдеп-ғұрыптарын бейнелесе, сонымен қатар 19 ғасырдың соңында Америкада кездесетін мінез-құлықтарды көрсетеді. Аде сияқты, оның кейіпкерлері де күнделікті тәжірибелерде әзіл-сықақ табады, өркөкірек әлеуметтік жағдайларды мазақтайды және өмірге тым қатты мән бермеуге тырысады. Адедің стандартты емес пунктуациясы мен жазу стиліне мысал ретінде қазіргі заманғы жалғыз әйелдің сипаттамасы және Аде оның идеалды күйеуге қоятын жоғары талаптары: «Бір кезде Бартлетт грушасы сияқты жалтырап, шығыңқы маңдайлы арық қыз болды. Ол үшін уақыт жоқ еді, ешкім жоқ еді. Сондықтан ол жалғыз өмір сүріп, «Бірлік» – идеалды арманға батты. Ол үлкен және ойлы әдеби адам, принц Альберт пальто киіп, таза Дерби шапқышы және құдайлық сақалдары болды. Ол келгенде, оны құшақтап, оған Эмерсонның эсселерін сыбырлап айтатын». [түпнұсқадағы әдеттен тыс әріптер].

After Ade's newspaper columns went into syndication in 1900, he began writing plays. His first stage work produced for Broadway was the musical The Night of the Fourth which premiered on January 21, 1901 at the Victoria Theatre. Ade wrote the book to this musical with Max Hoffmann as composer and J. Sherrie Mathews as lyricist. It was a critical flop and closed after fourteen performances. Ade's next show on Broadway was The Sultan of Sulu; an operetta with music by Alfred G. Wathall for which Ade was the librettist. The opera's plot was about the American military's efforts to assimilate natives of the Philippines into American culture. It premiered at Wallack's Theatre on December 29, 1902 in a production produced by opera impresario Henry W. Savage. A popular success, it ran for 200 performances at that theatre; closing on Jun 13, 1903. It then embarked on a national tour which included a return engagement to Broadway in November 1903, this time at the Grand Opera House. The composer Nathaniel D. Mann contributed one song to the operetta, "My Sulu Lulu Loo". His other works for Broadway include Peggy from Paris (1903), a musical comedy; The County Chairman (1903), a piece about small town politics; The Sho Gun (1904), a musical set in Korea; and The College Widow (1904), a comedy about college life and American collegiate football. Not all of Ade's theatrical productions were successes, such as The Bad Samaritan (1905), but three of his plays (The College Widow, The Sho Gun, and The County Chairman) were simultaneously appearing on Broadway in 1904. The best known and among the most successful of Ade's Broadway plays are The County Chairman and The College Widow, which were also adapted into motion pictures. Ade's final Broadway play before he retired from playwriting was The Old Town, produced in 1910. Marse Covington is considered to be among the best of his one act plays. Ade also wrote scripts for moving pictures, such as Our Leading Citizen (1922 silent film), Back Home and Broke (1922 silent film), and Woman Proof (1923 silent film) for actor Thomas Meighan. Ade also wrote two films for Will Rogers, U. S. Minister Bedlow (adapted from his 1911 play of the same name) and The County Chairman, a 1935 screen version of the play, but Ade did not get along with Hollywood filmmakers. By the mid 1920s, Ade's plays were no longer in fashion, but he continued to write essays, short stories, and articles for newspapers and magazines in addition to film scripts. Ade also wrote about his extensive travels, but he is best known for his humorous columns, essays, books, and plays. His fables in slang stories and series of books, in addition to making him wealthy, gained him notoriety as an American writer. While his humor depicts Midwestern speech and manners, it also reflects mannerisms found in late 19th century America as well. Like Ade himself, his characters also found humor in everyday experiences, mocked pretentious social situations, and tried not take life too seriously. An example of Ade's non standard punctuation and writing style appears in this description of a modern single woman and what Ade believes to be her high standards for an ideal husband: Once upon a Time there was a slim Girl with a Forehead which was Shiny and Protuberant, like a Bartlett Pear In all the Country around there was not a Man who came up to her Plans and Specifications for a Husband. Neither was there any Man who had any time for Her. So she led a lonely Life, dreaming of the One—the Ideal. He was a big and pensive Literary Man, wearing a Prince Albert coat, a neat Derby Hat and godlike Whiskers. When He came he would enfold Her in his Arms and whisper Emerson's Essays to her. [non standard capitalization in original]

1915 жылы Оксфорд профессоры, әдебиетші сэр Уолтер Рейли Америкада лекция оқып жүргенде Джордж Айдты «әлемдегі ең ұлы американдық жазушы» деп атады. Х. Л. Менкен Адедің «Бабилде» кітабында жарияланған таңдамалы туындыларын «Америкадағы ең жақсы әңгімелердің бірі» деп санады.

Қасқырлар фермасы

1900 жылдардың басында, Чикагода он екі жыл өткен соң, Аденің жазулары оған қаржылық сәттілік әкелді және ол елде көңілді өмірге шықты. Аде табысын Индиана штатының Ньютон округіндегі жерлерге инвестициялады, соңында шамамен алты мың акр жерге ие болды. 1902 жылы Джорджтың інісі Уильям Эд оның атынан Ньютон округінің Брук қаласына жақын, Ирокез өзенінің жағасындағы орманды учаске сатып алды. Джордж бастапқыда жазғы үй салуды жоспарлаған. Бірақ, Чикаголық сәулетші Билли Манн, «Сигма Чи» студенттік бауырластығының мүшесі, Аде үшін екі қабатты, он төрт бөлмелі елдік сарайды жобалады, оның құрылысы шамамен 25 000 АҚШ долларына бағаланды. Аде мүліктің атауын ағылшын әже-шешесінің үйінің құрметіне «Хейзелден» деп қойды және 1904 жылы Чикагодан жаңа салынған сарайға көшіп келді. Тюдор стиліндегі үйден басқа, мүлікке ландшафтық саябақтар, жүзу бассейні, жылыжай, сарай және қарауылшының үйі сияқты қосымша құрылыстар да кірді. Аде 1910 жылы жанында гольф алаңы мен елдік клуб та салды. Аде Индианадағы сарайында жиі қонақтар қабылдады. «Хейзелден» жазғы үй ретінде (және 1905 жылдан бастап оның тұрақты мекені ретінде) пайдаланылғаннан басқа, ол саяси жиналыстар мен қоғамдық шаралар үшін де қолданылды. 1908 жылы республикашыл Уильям Говард Тафт АҚШ президентігіне кандидаттығын «Хейзелденде» жариялады және сайлау кампаниясын бастады. 1912 жылы Теодор Рузвельттің «Бұл Мус» партиясының саяси митингісі және 1924 жылы вице-президенттікке кандидат Чарльз В. Доуэстің сөйлеген сөзі де осы жерде өтті. (Аде саяси консерватор болғандықтан, Республикалық партияның кандидаттарын қолдады.) Аде 1919 жылдың 4 шілдесінде солдаттар мен теңізшілерге арналған той, сондай-ақ қауым, жергілікті балалар, Пердью университетінің түлектері, «Сигма Чи» студенттік бауырластығының мүшелері, Чикаго Индиана қоғамының мүшелері және гольф турнирлері үшін кештер мен жиналыстар ұйымдастырды.

Басқа қызығушылықтар

Аде жаз айларын Индиана штатының Ньютон округіндегі Хейзелден мүлігінде өткізді, ал қыс айларында Флорида штатының Майами қаласындағы жалға алынған үйде демалыс жасады. Ол сонымен қатар әлемді шарлаған, Еуропа, Батыс Индия, Қытай және Жапонияға көптеген сапарлар жасаған белсенді саяхатшы еді. Көп саяхаттаудан басқа, Аде ат жарысын және гольф ойнауды ұнататын.

Көркем шығармаларда

Аде Никола Тесла мен Марк Твенмен бірге Сеш Херидің "Әлемдердің кереметі" (2005) романында Марсқа саяхат жасайды. П. Г. Водхаус "Кішкентай тауықтардың арасындағы махаббат" (1909) кітабында Әденің "Уиллиге тигізгеніне өкінген Автор туралы аңыз" деген шығармасына сілтеме жасайды.