Кіріспе
Солтүстік Америкалық X-15 ғарыш ұшағының ұшулары 1959 жылдан 1968 жылға дейін жүргізілді. Он екі ұшқыш үш X-15 ғарыш ұшағымен рекордтық биіктіктегі, жоғары жылдамдықтағы және орбиталық емес ғарышқа ұшуларды орындады. Ұшқыштар мен ұшақтар екі модификацияланған B-52 аналық кемесінен әуеге көтеріліп, содан кейін босатылғаннан кейін барлығы 199 рет еркін ұшу жасады. Ұшқыштар мен ұшақтар сонымен қатар он екі жоспарланған байлап ұшу сынағын және 125 тоқтатылған ұшуды (көбінесе техникалық мәселелер немесе қолайсыз ауа райы салдарынан) жүргізді, онда X-15 өз B-52 аналық кемесінен ажыратылмады. Барлығы 336 ұшу орындалды. X-15 бағдарламасының ұшулары ұшақтардың, ғарыш кемелерінің және адамды ғарышқа ұшудың болашақ дамуына қолдау көрсеткен деректер мен ұшу тәжірибесін жинақтады. X-15 бағдарламасында бес негізгі ұшақ пайдаланылды: үш X-15 ғарыш ұшағы және екі модификацияланған "стандартты емес" NB-52 бомба тасушы ұшақ:
X-15 1 – 56-6670,
X-15 2 (кейін X-15A 2 болып өзгертілді) – 56-6671,
X-15 3 – 56-6672,
NB-52A – 52-003, «Жоғары және Күшті» деген лақап атымен,
NB-52B – 52-008, «Шалушы», кейін «8-шар» атымен. Сонымен қатар, F-100, F-104 және F5D эскорт ұшақтары, сондай-ақ C-130 және C-47 көлік ұшақтары бағдарламаны қолдады.
The flights of the North American X 15, an experimental American spaceplane built by North American Aviation and operated by the United States Air Force and NASA, were conducted from 1959 1968. Twelve pilots flew three X 15 spaceplanes, flying record high altitude flights, high speed flights, and sub orbital spaceflights. Collectively, pilots and craft performed a total of 199 free flights after being carried aloft and then air launched from one of two modified B 52 mother ships. The pilots and craft also performed twelve scheduled captive carry test flights and 125 aborted flights (frequently due either to technical problems or poor weather) in which the X 15 did not uncouple from its B 52 mother ship, for a grand total of 336 flights. The X 15 program's flights generated data and flight experience which supported future development of aircraft, spacecraft, and human spaceflight. Five principal aircraft were used during the X 15 program: three X 15 spaceplanes and two modified "nonstandard" NB 52 bomber carriers:
X 15 1 – 56 6670,
X 15 2 (later modified to become the X 15A 2) – 56 6671,
X 15 3 – 56 6672,
NB 52A – 52 003 nicknamed The High and Mighty One,
NB 52B – 52 008 nicknamed The Challenger, later Balls 8. Additionally, F 100, F 104 and F5D chase aircraft and C 130 and C 47 transports supported the program.
Ұшу нөмірлері
X-15 ұшақтарының нөмірлерін белгілеу үшін екі тәсіл қолданылды. Біреуі – 1-ден 199-ға дейінгі сандарды үш ғарыш ұшағының кез келгенінің еркін ұшуларын тіркеу үшін хронологиялық ретпен пайдалану. Мысалы, 1-ші рейс (1959 жылғы 8 маусым) X-15 1 ұшағымен, 34-ші рейс (1961 жылғы 7 наурыз) X-15 2 ұшағымен, ал 49-шы рейс (1962 жылғы 5 сәуір) X-15 3 ұшағымен орындалды. Бұл тәсіл тұтқынға алынған және сәтсіз аяқталған ұшуларды ескермейді. Екінші тәсіл – 1960 жылы NASA ұшу зерттеулерінің директоры Пол Биклдің хатында сипатталған, төменде үш бағанға бөлінген ресми үш бөлімді ұшу белгісінің нөмірі. Бірінші бөлім – 1, 2 немесе 3 саны – қолданылған X-15 ұшағын көрсетеді. Екінші бөлім – сан, немесе "А", немесе "С" – сол X-15 ұшағының хронологиялық еркін ұшуларын көрсетеді; сәтсіз ұшулар "А" әрпімен, ал жоспарланған тұтқындық сынақ ұшулары "С" әрпімен белгіленді. Үшінші бөлім – сан – сол X-15 ұшағының тасымалдаушымен ұшуға шыққан жалпы саны, еркін ұшуға әкелсе де, әкелмесе де. Мысалы, X-15 1 алғаш рет жоспарланған тұтқындық сынақ ұшуы кезінде 1 C 1 нөмірімен ұшырылды, содан кейін үш сәтсіз миссия орындады (1 A 2, 1 A 3 және 1 A 4), ал бесінші ұшуында алғашқы сәтті еркін ұшуын жасады (1 1 5). 1962 жылғы 9 қарашада 74-ші рейс (2 31 52) кезінде X-15 2 ұшағы қону кезінде апатқа ұшырады, ұшаққа зақым келді, сонымен қатар ұшқышы Джон Маккей омыртқасының сынуына ұшырады, бірақ кейін белсенді ұшу қызметіне оралды. Бұл Солтүстік Америкаға ұшақты жөндеуге ғана емес, оны жаңартуға да мүмкіндік берді. Бұл идея Әуе күштері мен NASA үш ғарыш ұшағы да операциялық қызметте болғанда қызығушылық тудырмады, бірақ жөндеу жұмыстары қажет болған кезде келісім берді. Нәтижесінде 1964 жылғы маусымда ұшуға оралған жаңа, ерекше конструкциялы X-15A 2 ұшағы пайда болды. Алдымен жоспарланған тұтқындық тексеру ұшуы (15 маусым, 2 C 53) және сәтсіз ұшу (23 маусым, 2 A 54) жасалды, содан кейін 25 маусымда еркін ұшу орындалды (109-шы рейс, 2 32 55), барлық ұшуларды Роберт Рашворт жүзеге асырды. Ұшу нөмірлеу тәсілдері бастапқы ұшақ пен оның жаңартылған нұсқасы арасында ешқандай айырмашылық жасамады; ол "2" деп белгілене берді. Екі тәсіл де екі NB 52 тасымалдаушысының қайсысы X-15 ұшағын ұшырғанын ескермеді, бұл мәліметтер төмендегі жеке бағанда келтірілген. Екінші ұшу кезінде NB 52A X-15 ұшағын 93 рет, ал NB 52B оны 106 рет ұшырды.
Ұшулар тізімі
+ Солтүстік Америкалық X-15 ұшулары 3 Pt. FID GTF FF Pl FF(I) TF(I) Carr Күні Пилот MM MV MA Ескертулер 1—1C1—10 наурыз 1959 Кроссфилд X-15 1-нің алғашқы ұшуы. Кроссфилдтің алғашқы ұшуы. Бағдарламаның алғашқы ұшуы. 2—1A2—1 сәуір 1959 Кроссфилд 3—1A3—10 сәуір 1959 Кроссфилд 4—1A4—21 мамыр 1959 Кроссфилд 5111538 маусым 1959 Кроссфилд 0.7952237,550 X-15 1-нің алғашқы еркін ұшуы. Кроссфилдтің алғашқы еркін ұшуы. Бағдарлама бойынша жоспарланған жалғыз глайд ұшуы. 6—2C1—24 маусым 1959 Кроссфилд X-15 2-нің алғашқы ұшуы. 7—2A2—4 қыркүйек 1959 Кроссфилд 82213317 қыркүйек 1959 Кроссфилд 2.111,39352,341 X-15 2-нің алғашқы еркін ұшуы. Бағдарламаның алғашқы қуатты ұшуы. 9—2A4—10 қазан 1959 Кроссфилд 10—2A5—14 қазан 1959 Кроссфилд 113226317 қазан 1959 Кроссфилд 2.151,41961,781 12—2A7—22 қазан 1959 Кроссфилд 13—2A8—31 қазан 1959 Кроссфилд 14423935 қараша 1959 Кроссфилд 1.0066045,462 XLR 11 қозғалтқышы тұтанғаннан кейін жарылып, ұшу кезінде фюзеляж бұзылды. 15—1A6—16 желтоқсан 1959 Кроссфилд 165127823 қаңтар 1960 Кроссфилд 2.531,66966,844 17—2A10—4 ақпан 1960 Кроссфилд 1862411811 ақпан 1960 Кроссфилд 2.221,46688,116 1972512817 ақпан 1960 Кроссфилд 1.571,03652,640 2082613817 наурыз 1960 Кроссфилд 2.151,41952,640 21—2A14—18 наурыз 1960 Кроссфилд 229138825 наурыз 1960 Уолкер 2.001,32048,630 Уолкердің алғашқы еркін ұшуы. 23102715829 наурыз 1960 Кроссфилд 1.961,29349,982 24112816831 наурыз 1960 Кроссфилд 2.031,34051,356 2512149313 сәуір 1960 Уайт 1.901,25448,000 Уайттың алғашқы еркін ұшуы. 26131510319 сәуір 1960 Уолкер 2.561,68959,496 27—2A17—5 мамыр 1960 Кроссфилд 2814161136 мамыр 1960 Уайт 2.201,45260,938 29151712312 мамыр 1960 Уолкер 3.192,11177,882 30161813319 мамыр 1960 Уайт 2.311,590108,997 31172918826 мамыр 1960 Кроссфилд 2.201,45251,282 32—1A14—27 мамыр 1960 Уолкер 33—1A15—3 маусым 1960 Уолкер 34—1A16—8 маусым 1960 Уолкер 3518191734 тамыз 1960 Уолкер 3.312,19678,112 36—1A18—11 тамыз 1960 Уайт 371911019312 тамыз 1960 Уайт 2.521,772136,500 XLR 11 қозғалтқышы тұтанғаннан кейін жарылып, қону кезінде фюзеляж бұзылды. 38—1A20—18 тамыз 1960 Уолкер 392011121319 тамыз 1960 Уолкер 3.131,98675,982 40—1A22—2 қыркүйек 1960 Уайт 412111223810 қыркүйек 1960 Уайт 3.232,18279,864 42—1A24—20 қыркүйек 1960 Петерсен Петерсеннің алғашқы ұшуы. 432211325823 қыркүйек 1960 Петерсен 1.681,10853,043 Петерсеннің алғашқы еркін ұшуы. 44—1A26—11 қазан 1960 Петерсен 45—2A19—13 қазан 1960 Кроссфилд 462311427820 қазан 1960 Петерсен 1.941,28053,800 472411528828 қазан 1960 МакКей 2.021,33350,700 МакКейдің алғашқы еркін ұшуы. 48—2A20—4 қараша 1960 Кроссфилд 49251162984 қараша 1960 Рашворт 1.951,28748,900 Рашворттың алғашқы еркін ұшуы. 502621021315 қараша 1960 Кроссфилд 2.971,96081,200 X-15 2-нің XLR 99 қозғалтқышымен алғашқы ұшуы. 512711730317 қараша 1960 Рашворт 1.901,25454,750 522821122322 қараша 1960 Кроссфилд 2.511,65661,900 532911831830 қараша 1960 Армстронг 1.751,15548,840 Армстронгтың алғашқы еркін ұшуы. 54302122336 желтоқсан 1960 Кроссфилд 2.851,88153,374 Кроссфилдтің соңғы еркін ұшуы. 55311193289 желтоқсан 1960 Армстронг 1.801,18850,095 56—1A33—15 желтоқсан 1960 МакКей 57—1A34—11 қаңтар 1961 МакКей 58321203581 ақпан 1961 МакКей 1.881,21149,780 59331213687 ақпан 1961 Уайт 3.502,27578,150 60—2A24—21 ақпан 1961 Уайт 61—2A25—24 ақпан 1961 Уайт 62342132687 наурыз 1961 Уайт 4.432,90577,450 63—2A27—21 наурыз 1961 Уолкер 643521428830 наурыз 1961 Уолкер 3.952,760169,600 653621529321 сәуір 1961 Уайт 4.623,074105,000 66—2A30—19 мамыр 1961 Уолкер 673721631325 мамыр 1961 Уолкер 4.953,307107,500 68—2A32—20 маусым 1961 Уайт 693821733323 маусым 1961 Уайт 5.273,603107,700 703912237310 тамыз 1961 Петерсен 4.112,73578,200 X-15 1-нің XLR 99 қозғалтқышымен алғашқы ұшуы. 714021834812 қыркүйек 1961 Уолкер 5.213,618114,300 724121935828 қыркүйек 1961 Петерсен 5.303,600101,800 73—1A38—29 қыркүйек 1961 Рашворт 74421233934 қазан 1961 Рашворт 4.302,83078,000 75432203631 қазан 1961 Уайт 5.213,647217,000 764412440317 қазан 1961 Уолкер 5.743,900108,600 77—1A41—27 қазан 1961 Уайт 78—1A42—2 қараша 1961 Уайт 79—1A43—3 қараша 1961 Уайт 80452213789 қараша 1961 Уайт 6.044,093101,600 81—3A1—19 желтоқсан 1961 Армстронг X-15 3-нің алғашқы ұшуы. 8246312320 желтоқсан 1961 Армстронг 3.762,50281,000 X-15 3-нің алғашқы еркін ұшуы. 834712544310 қаңтар 1962 Петерсен 0.9764544,750 Петерсеннің соңғы еркін ұшуы. 8448323317 қаңтар 1962 Армстронг 5.513,765133,500 85—3A4—29 наурыз 1962 Армстронг 86—3A5—30 наурыз 1962 Армстронг 87—3A6—31 наурыз 1962 Армстронг 884933735 сәуір 1962 Армстронг 4.122,850180,000 89—1A45—18 сәуір 1962 Уолкер 905012646319 сәуір 1962 Уолкер 5.693,866154,000 9151348820 сәуір 1962 Армстронг 5.313,789207,500 92—2A38—25 сәуір 1962 Уайт 93—2A39—26 сәуір 1962 Уайт 94—1A47—27 сәуір 1962 Уолкер 955212748830 сәуір 1962 Уолкер 4.943,489246,700 96532224088 мамыр 1962 Рашворт 5.343,52470,400 975412849322 мамыр 1962 Рашворт 5.033,450100,400 98—2A41—25 мамыр 1962 Уайт 99—2A42—29 мамыр 1962 Уайт 100552234381 маусым 1962 Уайт 5.423,675132,600 101561295037 маусым 1962 Уолкер 5.393,672103,600 10257359812 маусым 1962 Уайт 5.023,517184,600 103583610821 маусым 1962 Уайт 5.083,641246,700 1045913051327 маусым 1962 Уолкер 5.924,104123,700 1056022444829 маусым 1962 МакКей 4.953,28083,200 106—3A11—10 шілде 1962 Уайт 107—3A12—11 шілде 1962 Уайт 108—3A13—16 шілде 1962 Уайт 1096113152816 шілде 1962 Уолкер 5.373,674107,200 110623714317 шілде 1962 Уайт 5.453,832314,750 АҚШ ғарышқа ұшуы. 1116322545819 шілде 1962 МакКей 5.183,47485,250 1126413253326 шілде 1962 Армстронг 5.743,98998,900 Армстронгтың соңғы еркін ұшуы. 113—3A15—1 тамыз 1962 Уолкер 11465381632 тамыз 1962 Уолкер 5.073,438144,500 115662264688 тамыз 1962 Рашворт 4.402,94390,877 116—3A17—10 тамыз 1962 Уолкер 117673918314 тамыз 1962 Уолкер 5.253,747193,600 1186822747820 тамыз 1962 Рашворт 5.243,53488,900 1196922848829 тамыз 1962 Рашворт 5.123,44797,200 120—2A49—27 қыркүйек 1962 МакКей 1217022950828 қыркүйек 1962 МакКей 4.222,76568,200 122713101984 қазан 1962 Рашворт 5.173,493112,200 123722305139 қазан 1962 МакКей 5.463,716130,200 1247331120823 қазан 1962 Рашворт 5.473,764134,500 125742315289 қараша 1962 МакКей 1.491,01953,950 X-15 2-нің соңғы еркін ұшуы. Қону кезіндегі апат кемеге зақым келтіріп, ұшқыш жарақаттанды, нәтижесінде модификация жасалды. 126—3A21—13 желтоқсан 1962 Уайт 1277531222814 желтоқсан 1962 Уайт 5.653,742141,400 Уайттың соңғы еркін ұшуы. 1287631323820 желтоқсан 1962 Уолкер 5.733,793160,400 1297731424817 қаңтар 1963 Уолкер 5.473,677271,700 АҚШ ғарышқа ұшуы. 1307813354811 сәуір 1963 Рашворт 4.252,86474,400 1317931525818 сәуір 1963 Уолкер 5.513,77092,500 1328013455825 сәуір 1963 МакКей 5.323,654105,500 133813162682 мамыр 1963 Уолкер 4.733,488209,400 134—3A27—10 мамыр 1963 Рашворт 1358231728814 мамыр 1963 Рашворт 5.203,60095,600 1368313556315 мамыр 1963 МакКей 5.573,856124,200 1378431829829 мамыр 1963 Уолкер 5.523,85892,000 1388531930818 маусым 1963 Рашворт 4.973,539223,700 1398613657325 маусым 1963 Уолкер 5.513,911111,800 1408732031827 маусым 1963 Рашворт 4.893,425285,000 АҚШ ғарышқа ұшуы. 141—1A58—3 шілде 1963 Уолкер 142881375989 шілде 1963 Уолкер 5.073,631226,400 143—1A60—17 шілде 1963 Рашворт 1448913861318 шілде 1963 Рашворт 5.633,925104,800 1459032132819 шілде 1963 Уолкер 5.503,710347,800 FAI ғарышқа ұшуы. Бағдарламаның екінші ең биік ұшуы. 146—3A33—6 тамыз 1963 Уолкер 147—3A34—13 тамыз 1963 Уолкер 148—3A35—15 тамыз 1963 Уолкер 1499132236322 тамыз 1963 Уолкер 5.583,794354,200 FAI ғарышқа ұшуы. Уолкердің соңғы еркін ұшуы. Бағдарламаның ең биік ұшуы. 150—1A62—4 қазан 1963 Энгл Энглдің алғашқы ұшуы. 151921396387 қазан 1963 Энгл 4.212,83477,800 Энглдің алғашқы еркін ұшуы. 152—3A37—14 қазан 1963 Рашворт