Кіріспе

Балабақшадан кейінгі мектеп білімінің оныншы жылы кейбір білім беру жүйелерінде. Оныншы сынып (немесе 10-сынып) – формалды немесе міндетті білім берудің оныншы жылы болып табылады. Әдетте, бұл жоғары мектептің екінші жылы. Әлемнің көптеген аймақтарында оныншы сыныпта оқитын оқушылардың жасы 15-16 аралығында болады.

Бельгия

Бельгияда 10-сынып француз тілінде 4e secondaire (валлондықтарда) немесе голланд тілінде 4de middelbaar (фламандтарда) деп аталады.

Бразилия

Бразилияда оныншы сынып "primeiro ano do ensino médio" деп аталады, яғни "жоғары мектептің бірінші сыныбы". Оқушылар көбінесе 15-16 жаста болады.

Канада

Канадада 10-сынып – міндетті білім берудің 10-шы жылы. Провинцияға байланысты, ол жоғары мектептің бірінші (10-12 сыныптар), екінші (9-12 сыныптар), үшінші (8-12 сыныптар) немесе төртінші жылы (7-11 сыныптар) болуы мүмкін. Квебек провинциясында ол француз тілінде 4e secondaire деп аталады. Көптеген канадтық жоғары мектептерінде оқушылардың жасы 15-16 аралығында болады.

Дания

Данияда 10-сынып бастауыш мектептің қосымша жылы болуы мүмкін. Бұрын 10-сынып көбінесе бастауыш мектепте қиындықтарға тап болған және жоғары мектепке (немесе басқа орта білім беру түріне) дайындалу үшін қосымша бір жыл қажет болған адамдарға арналған еді, бірақ қазіргі кезде ол үлгерімі жақсы және қабілетті оқушылардың арасында да кең танымал және көбінесе "Эфтершколе" деп аталатын арнайы мектеп-интернатта оқылады. Дегенмен, 10-сыныпқа қалыпты мектепте де қатысуға болады. Бұл жыл әдетте мектеп жүйесінен демалу, жаңа тәжірибелер алу және жоғары мектепке өту алдында өзгеше нәрселерді сынап көру үшін пайдаланылады. Бірақ көбінесе адамдар "гимназияға" (орта мектепке ұқсас) барады, онда 10-сыныптан 12-сыныпқа дейін оқиды (сондықтан кейбір адамдар 10-сыныпты екі рет бітіреді). Адамдар әдетте Дания гимназиясының 10-шы, 11-ші немесе 12-ші сыныптарын атамайды, оларды 1-ші G, 2-ші G және 3-ші G деп атайды. Мұндағы G – әріп "G" ғана, ол білім берудің үш сатысын білдіреді.

Финляндия

Финляндияда 10-сынып әдетте жоғары мектептің бірінші жылы деп есептеледі ("Lukio" фин тілінде және "Gymnasiet" швед тілінде). "Оныншы сынып" аталымы сондай-ақ бастауыш мектептің қосымша жылын білдіруі мүмкін (фин тілінде "kymppiluokka", сөздерінше "оныншы сынып"). Бұл қосымша жыл орта білімнен кейін оқу орнына түспеген немесе болашағын анықтау үшін уақыт қажетті білім алушыларға арналған.

Франция

Францияда мектептің оныншы сыныбы "Seconde" деп аталады, себебі ол орта білім берудегі соңғы екінші жыл. Бұл – лицейдің (жоғары мектептің) бірінші жылы.

Грекия

Грецияда оныншы (10-шы) сынып лицей мектебінің, орта мектебінің немесе жоғары сынып мектебінің бірінші курсы (Proti Lykeiou – Πρώτη Λυκείου) деп аталады, және оған қатысу міндетті емес.

Гонконг

Гонконгта 10-сынып 4-ші форма деп аталады.

Үндістан

Оныншы сынып (тоғызыншы сыныптан кейінгі оныншы оқу жылы) Үндістанда маңызды. Оныншы сыныпты аяқтағаннан кейін оқушы CBSE, CISCE, Халықаралық бағдарламалар немесе Мемлекеттік бағдарламалар ұйымдастыратын ұлттық немесе мемлекеттік емтиханға түсуі тиіс. Бұл емтихандарда сұрақтарды орталық немесе мемлекеттік мекеме дайындайды, ал жауап парақтары мектептің қарастырылған мекемесімен тексеріледі. Оныншы сынып "Class 10" деп те аталады және ол SSLC, SSC, HSLC және Матрикуляция деп әртүрлі аймақтар мен штаттарда белгілі. Бұл сыныптың маңыздылығы одан да артады, себебі Үндістанның көптеген аймақтарында 11-ші сыныптағы бағытты таңдау үшін оқушылардың үлгерімі маңызды, және олар әр жыл сайын 90-95% және одан жоғары балл жинауға тырысады. Оқушылар 5-тен 7 пәнді таңдауы керек, оның ішінде міндетті түрде 2 тіл (олардың бірі әдетте ағылшын тілі, ал екіншісі – үнді аймақтық тілі немесе шетел тілі), математика, ғылым (физика, химия, биология және экология), әлеуметтік ғылымдар (тарих, география, саясаттану және экономика) кіреді. Көптеген оқушылар ақпараттық технологияны (кәсіби), компьютерлік қосымшаларды (академиялық) немесе тіпті үшінші тілді алтыншы пән ретінде таңдайды.

Индонезия

Индонезияда оныншы сынып Х сыныбы деп аталады және жоғары мектептің бірінші жылын құрайды. 15-16 жас аралығындағы оқушылар Х сыныбына қатысады.

Ирландия

Ирландияда бұл орта мектептің 4-ші сыныбы немесе Көшкінші жыл немесе Gaelscoileanna тілінде Idirbhliain. Көптеген орта мектептерде қосымша пәндер енгізіледі. Оқушылар қалыпты сабақтарды жалғастырады, сонымен қатар жұмыс тәжірибесі, мектептік қойылымдарға қатысу сияқты жаңа мүмкіндіктерге ие болады, немесе ECDL, түрлі спорттар сияқты басқа да курстар мен іс-шараларға қатыса алады. Оқушылар осы жылы емтихан тапсырмайды.

Италия

Италияда оныншы сынып – жоғары мектептің екінші жылы болып табылады, ол Scuola media superiore (немесе, жай ғана, Scuola superiore) немесе Scuola secondaria di secondo grado деп аталады. Италияда жоғары мектеп бес жылға созылады.

Малайзия

Малайзияда 10-сынып орта мектепте 4-ші форма деп те аталады. Оқушылардың осы кезеңдегі жасы 16-ға жетеді, және бұл олардың орта мектептегі төртінші жылы. Осы жылы оқушылар ғылым немесе гуманитарлық бағытқа бөлінеді, бұл Pentaksiran Tingkatan 3 (PT3) немесе 3-сыныптың қорытынды бағалау нәтижелері арқылы анықталады.

Мексика

Мексикада оныншы сынып – орта мектептің бастауы, ол тек үш жылға созылады. Бұл Израильдің білім беру жүйесіне ұқсас. Оныншы сынып оқушыларының жасы көбінесе 15-16 аралығында болады.

Непал

Непалда 10-сынып негізгі мектептің соңғы жылы болып табылады, және оқушылар әдетте 15 немесе 16 жаста болады. Оқушылар 10-сыныпта СЭЭБ емтиханына қатысады, одан кейін +2 (жоғарғы сынып) біліміне үміткер бола алады.

Нидерланды

Нидерландыда 10-сынып (міндетті орта білім деңгейіне сәйкес) – жоғары мектептің соңғы (VMBO), соңғыдан екінші (HAVO) немесе алты сыныптың төртіншісі (VWO) сыныбы болып табылады. Барлық жағдайларда ол vierde klas немесе жай ғана de vierde (төртінші) деп аталады, себебі бастауыш мектепті бітіргеннен кейін сыныптар нөмірлеуі бірінен басталып, VMBO үшін 4-ке, HAVO үшін 5-ке немесе VWO үшін 6-ға дейін жетеді.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда 11-ші сынып 10-шы сыныпқа балама, және оқушылар осы жылдары 15 немесе 16 жаста болады. Бұл орта мектептің үшінші жылы және міндетті білім берудің он бірінші жылы. Сондай-ақ, 11-ші сынып – Жаңа Зеландиядағы орта мектеп оқушыларының басты ұлттық біліктілігі – Ұлттық білім беру жетістіктері жөніндегі сертификаттың (NCEA) басталу жылы. 11-ші сынып оқушылары ағылшын тілін (немесе маори тілін – Te Reo Māori), математиканы, сондай-ақ кемінде төрт таңдау пәнін оқиды, ғылым пәнін оқу ұсынылады. Кейбір мектептер NCEA-ға балама ретінде Халықаралық орта білім беру сертификатын ұсынады.

Норвегия

Норвегияда 10-сынып міндетті білім берудің соңғы жылы және Ungdomsskole мектебінің соңғы жылы болып табылады, ол жасөсперімдер мектебіне баламалы. Оқушылар он бес жасқа толған жылы 10-сыныпқа қабылданады.

Пәкістан

Оныншы сынып Пәкістанда орта мектептің соңғы жылы болып табылады; бұл өте маңызды жыл, себебі оқушылар осы жылы колледждегі 11-ші және 12-ші сыныптарға түсуге мүмкіндік алатын аттестаттық емтихандарын тапсырады. Колледжді сәтті аяқтаған жасөсперімдер университеттерге және жоғары білімге үміткер бола алады. 10-шы сыныптың емтихандары әдетте наурыз айында Орта және орта білім беру басқармалары деп аталатын емтихандық орталықтар өткізеді. Бұл Пәкістанда негізгі білім беру деңгейі деп есептеледі.

Ресей

Ресейде тоғызыншы сыныпты бітірген оқушылардың таңдау мүмкіндігі бар: толық 11 жылдық мектеп курсын аяқтау үшін оныншы сыныпқа (жоғарғы мектеп) өту немесе кәсіби білім алу үшін колледжге түсу. Маңыздысы, Ресейдегі колледждер орта білім беру жүйесінің бір бөлігі болып табылады. Жоғары оқу орындарына (университеттер, институттар, академиялар және т.б.) бакалавр немесе мамандық дипломын алу үшін 11 жылдық мектеп бітіруді және Ұлттық бітіру емтиханын тапсыруды немесе 9 жылдық (негізгі мектеп) білімі мен колледжді бітіруді қажет етеді. Оныншы сынып – жоғарғы мектептің басталуы, ол емтиханға дайындық жүргізілетін жыл. Оқу тоғызыншы сыныппен ұқсас, бірақ жоғарғы сыныптарда (бесіншіден тоғызыншыға дейін) оқыған материалды қайталауға басымдық беріледі.

Сингапур

Сингапурда 10-сынып 4-ші орта білім деңгейімен сәйкес келеді. Оқушылар әдетте 16 жаста болады және жыл соңында GCE 'N' емтихандарын немесе GCE 'O' емтихандарын тапсырады.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африкада 9-сынып оқушының жалпы білім беру және дайындық кезеңінің аяқталуын көрсетеді. Оңтүстік Африкадағы балалар он бес жасқа толғанға дейін немесе жалпы білім беру және дайындық кезеңін аяқтағанға дейін міндетті түрде мектепке баруы керек, қайсысы ертерек болса, соның ішінде. Оқушылар орта білімді 12-сыныпқа дейін жалғастыруға мүмкіндігі бар. Егер олар осыны қаласа, 10-сыныпта 7 пән таңдауы керек: 2 тіл (біреуі – ана тілі деңгейінде, екіншісі – қосымша тіл деңгейінде), математика немесе математикалық сауаттылық, өмірге бағдарлау (міндетті пән) және 3 қосымша пән, олар оқушы оқып жатқан мектепке қарай өзгеше болуы мүмкін. 12-сыныпты сәтті аяқтаған оқушыларға Ұлттық аға куәлік беріледі.

Испания

Испанияда 10-сынып – "Міндетті орта білім" (испанша "Educación Secundaria Obligatoria") жүйесіндегі 4-ші сыныпқа сәйкес келеді.

Швеция

Швецияда 10-нан 12-ге дейінгі сыныптар "гимназия" деп аталатын мектептің белгілі бір түрінде оқытылады. Швед балалары 9-сыныпты бітіргеннен кейін міндетті білім алу аяқталады. Сондықтан, бұл мектептер оқушылардың қабілеттері және болашақ мамандықтары тұрғысынан айқын бөлінеді. Оқушылар өз мектептерінде екі негізгі бағдарламаны (оқу курстарын) таңдай алады. Олардың әрқайсысы жеке орында оқытылады: жұмысқа бағдарланған бағдарлама (yrkesförberedande program) және жоғары оқу орнына түсуге дайындық бағдарламасы (högskoleförberedande program). Бұл екі бағдарламаның бірнеше түрі бар, мысалы, табиғат ғылымдары бағдарламасы (naturvetenskapsprogrammet), ол жоғары оқу орнына дайындыққа бағытталған және физика, химия, биология, математика сияқты пәндерге шоғырланады, немесе құрылыс бағдарламасы (bygg och anläggningsprogrammet), ол осы сала бойынша жұмысқа мамандандырылған бағдарлама. Жоғары оқу орнына дайындық бағдарламаларының тағы бір мысалы – әлеуметтік ғылымдар бағдарламасы, ол әлеуметтік зерттеулер, азаматтық құқық, әлеуметтану, психология, тіл және тарих сияқты пәндерге маманданған. Жоғары сыныптарда оқушылар өздері қалаған мамандыққа арналған мамандандырылған гимназияны (yrkesförberedande gymnasium) таңдай алады. Мұндай мектептерде тек мектептің бағытына сәйкес келетін пәндер, сондай-ақ тіл, математика және азаматтық білімнің негізгі дағдылары оқытылады. Жалпы білім беретін мектептер де бар, мысалы, бейнелеу-өнер мектебі, сонымен қатар ат спорты сияқты өте тар бағытталған мектептер де кездеседі. Әлі нақты мамандық таңдамаған немесе гимназия білімі қажетті мамандыққа мамандандырылған мектепке түскім келетін оқушылар жалпы білім беретін мектепке ауыса алады. Бұл жүйе 7-сыныптан 9-сыныпқа дейінгі жүйеге ұқсас, бірақ оқушы белгілі бір қызығушылық саласына (бірақ бұл сала әлдебір деңгейде жалпылама) назар аударуға мүмкіндік беретін бағдарламаны таңдайды. Мысалы, экономика бағдарламасы (ekonomiprogrammet) бизнес экономикасы, кәсіпкерлік және басқа да осыған ұқсас курстарды, сондай-ақ жоғары оқу орнына дайындалатын барлық оқушылардың алуға тиіс жалпы курстарды қамтиды, мысалы математика, тіл, азаматтық білім, дене тәрбиесі және т.б.

Англия мен Уэльс

Англия мен Уэльстегі білім беру жүйесінде бұл 11-ші жыл деп аталады. Оқушылар жыл соңында тапсыратын GCSE (General Certificate of Secondary Education) емтихандары болған жағдайда, жалпы білім беру туралы сертификаттар беріледі. 11-ші жылда студенттер GCSE емтихандарын тапсырады. 9-дан 1-ге дейінгі бағалармен, ал 1-ден төмен баға U болып белгіленеді, бұл емтихандар әртүрлі пәндер бойынша біліктілікті көрсетеді. Кем дегенде бес пәннен 5 баға алу емтиханды өткені деп есептеледі, және көптеген жұмыс берушілер өз қызметкерлерінен GCSE емтиханынан кем дегенде 5 бағаны, соның ішінде ағылшын және математика пәндерінен талап етеді. GCSE емтихандары мамыр және маусым айларында өтеді. Оқушылар одан әрі 'A' Level емтихандарын тапсыруға дайындықта болуы мүмкін. Жаңа ағылшын бакалавриаты енгізілді; бұл бес пәннен 9-дан 5-ке дейінгі баға алған студенттерге беріледі: ағылшын тілі (әдебиет және тіл), математика, ғылым (бірлескен ғылым (2 GCSE) немесе физика, химия, биология және информатикадан үш пән), гуманитарлық пән (тарих немесе география) және заманауи немесе ежелгі тіл.

Шотландия

Шотландияда оныншы сынып (міндетті білім беруге кіргеннен кейінгі оныншы жыл) S4 (немесе төртінші жыл) деп аталады. S4-тің соңында студенттер әдетте алдыңғы екі жылда оқыған жеті немесе сегіз Ұлттық 5 пәнінен емтихан тапсырады. Ұлттық 5 емтихандары мамыр және маусым айларында өтеді. Одан кейін мектепте міндетті бесінші жыл (S5) оқуға болады немесе оқушылар, егер сол жылдың 30 қыркүйегіне дейін 16 жасқа толған болса, S4 оқу жылының соңында мектептен кетуді таңдай алады. Қыркүйек айының соңғы күніне дейін оқудан шығуға ниеттенгендер, егер шәкірттікке орналасқан немесе Рождествоға дейін бітірушілерге арналған колледжге қабылданған болса, оқудан кетуге рұқсат етіледі. Оқу жылында оқудан шығудың екі мерзімі бар: мамыр айының соңғы күні (жазғы мерзім) және Рождество демалысына дейінгі соңғы күн (қысқы мерзім). Сондықтан оларды "Рождествоға дейін бітірушілер" деп атайды.

Америка Құрама Штаттары

Оныншы сынып – орта мектептің екінші жылы, соған екінші курс деп те айтылады. АҚШ-тың математика бағдарламасында оныншы сынып оқушылары көбінесе геометрияны оқып үйренеді. Кейде тригонометрия, прекалькулус немесе одан да жоғары деңгейлі курстар, жоғары сыныптарда Advanced Placement математика курстарын алуды қалайтын оқушыларға ұсынылады. АҚШ-тың әдебиет бағдарламасында оқушылар Шекспир сияқты көрнекті авторлармен танысып үлгереді, ал озық бағдарламалар әдеби терминология мен тақырыптарға ерекше мән береді. Әдетте, осы сыныптағы оқушыларға әлемдік әдебиет оқытылады. Басқа курстар сияқты, осы курс бойынша да Құрметті және Advanced Placement деңгейлері бар. АҚШ-тың табиғаттану бағдарламасында оныншы сынып оқушылары химия, биология немесе физика пәнін оқыйды. Басқа курстар сияқты, Химия және/немесе Биология бойынша Advanced Placement курстары да қолжетімді. АҚШ-тың әлеуметтік-гуманитарлық пәндер бағдарламасында оныншы сынып оқушылары жақындағы әлем тарихын немесе американ тарихын оқиды. Кейбір округтерде география, еуропалық тарих, жаһандық зерттеулер немесе АҚШ тарихы сияқты Advanced Placement курстары ұсынылады.