Кіріспе

Кливленд өнер мұражайы (CMA) – АҚШ-тың Огайо штатындағы Кливленд қаласында орналасқан өнер мұражайы. Ол қаланың шығыс жағындағы Университет шеңбері ауданындағы Уэйд Парк ауданында орналасқан. Азия және Египет өнерінің мол жинағымен әлемдік деңгейде танымал мұражайда әлемнің түкпір-түкпірінен әкелінген 61 000-нан астам өнер туындыларының алуан түрлі тұрақты коллекциясы бар. Мұражайға қауымдастық мүшелерінен басқа барлығының кіруі тегін. 755 миллион долларлық қор жинаған бұл мұражай АҚШ-тағы ең бай өнер мұражайларының төртіншісі болып табылады. Жыл сайын шамамен 770 000 адам (2018 жылы) келеді, бұл оны әлемдегі ең танымал өнер мұражайларының біріне айналдырады.

Басталуы

Кливленд өнер мұражайы 1913 жылы көрнекті Кливленд өнеркәсіпшілері Хинман Хёрлбут, Джон Хантингтон және Хорас Келлинің қаржылық қолдауымен сенімділік ретінде құрылды. Неоклассикалық стильдегі, ақ грузин мәрмәрінен салынған, сәндік ғимарат Уэйд паркінің оңтүстік жиегінде 1,25 миллион долларға салынды. Уэйд паркі мен мұражайды жергілікті «Хаббелл және Бенес» архитектуралық фирмасы жобалаған, мұражай парктің орталық нүктесі ретінде жоспарланған. Жасыл кеңістік 1881 жылы қалаға ормандық иелігінің бір бөлігін сыйлаған меценат Джефта Х. Уэйдтің есімімен аталады. Мұражай 1916 жылғы 6 маусымда жұртшылыққа есігін ашты, ал Уэйдтің немересі Джефта Х. Уэйд II оны «барлық адамдардың пайдасы үшін, мәңгілікке» деп жариялады. Уэйд, әкесі сияқты, өнерге қызығушылық танытып, мұражайдың алғашқы вице-президенті болды, ал 1920 жылы ол президент болды. Бүгінде мұражаймен бірге саябақ тарихи жерлердің тізіміне енген.

XX ғасырдың ортасы мен аяғындағы кеңейту

1958 жылдың наурыз айында ғимаратқа алғашқы қосымша салынды, бұл мұражайдың ауданын екі есеге ұлғайтты. Бұл қосымша, түпнұсқа ғимараттың солтүстік жағында орналасқан, оны Кливленд қаласындағы Hayes and Ruth архитектура фирмасы жобалаған. Олар жаңа көрме залдары мен жаңа өнер кітапханасын жобалады. 1971 жылы мұражай Солтүстік қанатты ашу арқылы тағы да кеңейтілді. Модернист сәулетші Марсель Брюер жобалаған бұл қосымшаның екі түсті граниттен жасалған қасбеті, 1916 жылғы ғимараттың неоклассикалық қасбетімен күрт контраст жасады, бұрыштық сызықтармен ерекшеленді. Мұражайдың негізгі кіреберісі Солтүстік қанатқа көшірілді. Аудитория, сыныптар мен лекция залдары да Солтүстік қанатқа көшірілді, бұл олардың түпнұсқа ғимараттағы орындарын көрме залдары ретінде қайта жаңартуға мүмкіндік берді. 1983 жылы Кливлендтегі Dalton, van Dijk, Johnson & Partners архитектура фирмасы жобалаған Батыс қанаты аяқталды. Бұл кітапхана үшін үлкенірек орынмен қатар, тоғыз жаңа көрме залын да қамтамасыз етті. 2001 мен 2012 жылдар аралығында 1958 және 1983 жылғы қосымшалар бұзылды. Ғимаратты айналатын жаңа құрылыс, сондай-ақ шығыс және батыс қанаттары салынды. Рафаэль Виньоли жобалаған бұл 350 миллион долларлық жоба мұражайдың ауданын екі есеге арттырды. Жаңа шығыс және батыс қанаттарын солтүстік жағындағы Брюер ғимаратымен байланыстыру үшін 1971 жылғы қосымшаның оңтүстік жағына жаңа құрылыс салынды, бұл екі деңгейде кеңейтілген көрме орындарын құрумен қатар, мұражай дүкені мен басқа да қосымша мүмкіндіктерді де қамтамасыз етті. Виньоли 1958 және 1983 жылғы құрылыстарды бұзудан қалған орынды шыныдан жасалған шатыры бар атриуммен жапты. Шығыс қанаты 2009 жылы, ал Солтүстік қанаты мен атриум 2012 жылы ашылды. Батыс қанаты 2014 жылдың 2 қаңтарында ашылды.

ХХІ ғасырдағы кеңею

Музейдің "Болашаққа құрылыс" жобасы 2013 жылдың 31 желтоқсанында салтанатты ашылумен және 2014 жылдың бірінші аптасында жалғасқан қосымша шаралармен аяқталды. 350 миллион долларлық жобаның үштен екісі 1916 жылғы бастапқы құрылысты толықтай жаңартуға бағышталды, нәтижесінде екі жаңа қанат салынды және бұл Огайо тарихындағы ең ірі мәдени жобаға айналды. 2008 жылдың маусым айында, дерлік үш жылға жабылып, күрделі жөндеуден кейін, музей 1916 жылғы жаңартылған ғимараттың негізгі қабатындағы 19 тұрақты галереясын қайта ашты. 2009 жылдың 27 маусымында жаңа салынған Шығыс қанаты (импрессионистер, заманауи және қазіргі заман өнерінің коллекцияларын қамтиды) жұртшылыққа ұсынылды. 2010 жылдың 26 маусымында 1916 жылғы ғимараттың бірінші қабаты қайта ашылды. Қазір мұнда грек, рим, египет, Сахара асты Африка, Византия және ортағасырлық өнер коллекциялары орналасқан. Жаңа мұражайға жаңартылған санитарлық бөлмелер, кеңейтілген дүкен мен кафе, тамаша асхана, 620 орындық тұрақ және шыныдан жасалған аула сияқты жаңа мүмкіндіктер қосылды. 2021 жылдың 12 маусымында Кливленд өнер мұражайы Кливлендтің Кларк Фултон ауданында қоғамдық өнер орталығын ашты. Онда бұрынғы "Шарлап өту шеруі" мерекесіндегі шерулер, бұрын уақытша сақтауға алынған көрмелер мен өнер туындылары қойылған.

Уэйд саябағы

Уэйд паркіне мұражай қорынан бір бөлігін көрсететін ашық галерея кіреді, ол Уэйд паркі Көркемөнер бағында орналасқан. Бұл коллекцияның көп бөлігі ғимараттың 1916 жылғы бастапқы кіреберісі мен лагуна арасында орналасқан. Көзге түсетін қоғамдық мүсіндердің ішінде Честер Бичтің 1927 жылғы «Су көзі» үлкен құймасы; поляк эмигранты және Америка революциялық соғысының батыры Тадеуш Костюшкоға арналған ескерткіш; және Франк Жиручтың 1928 жылғы қоладан жасалған «Түннің Жерді Күнге табыстауы» күн сағаты бар. Бұл мүсін мұражайдың қарсы жағында, Уэйд лагунасынан, Евклид даңғылындағы парк кіреберісіне жақын орналасқан. Огюст Роденнің «Ойлаушы» мүсіні мұражайдың басты баспалдағының үстіне орнатылған. 1970 жылы болған жарылыстан (демек, «Жаңа қарулы революционерлер» тобының іс-әрекетінен) мүсін ішінара қирады, бірақ ол қалпына келтірілген жоқ. Өнер тарихшылары Роденнің бұл мүсіннің алғашқы құюына қатысқанын білді, және бұл Роденнің өмірінде жасалған «Ойлаушының» соңғы қола құймасы болды. 1970 жылғы зақым (қазір мүсіннің тұғырының ізінде орнатылған тақтада көрсетілген) осы құйманы осы туындының жиырмадан астам ірі бастапқы құймаларының арасында ерекше деп есептеуге негіс болды.

Жинақтар

Кливленд өнер мұражайы өзінің коллекцияларын 16 бөлімге бөледі, оның ішінде Қытай өнері, қазіргі еуропалық өнер, Африка өнері, суреттер, гравюралар, еуропалық өнер, тоқыма және ислам өнері, американдық сурет және мүсін, грек және рим өнері, заманауи өнер, орта ғасыр өнері, декоративтік өнер және дизайн, Колумбқа дейінгі және Солтүстік Американың жергілікті халықтарының өнері, жапон және корей өнері, үнді және Оңтүстік-Шығыс Азия өнері және фотография. Маңызды туындыларымен ұсынылған суретшілер: Оливуччо ди Чикарелло, Боттичелли, Джанбаттиста Питони, Караваджо, Эль Греко, Пуссен, Рубенс, Франс Хальс, Ричард Хант, Жерар Давид, Гойя, Дж. М. У. Тернер, Дали, Матисс, Ренуар, Гоген («Шақыру»), Фредерик Эдвин Черч, Томас Коул, Коро, Томас Эйкинс, Моне, Винсент ван Гог, Пикассо және Джордж Беллоус. Мұражай соңғы уақытта 20-ғасырдың соңындағы өнерді сатып алуда белсенділік танытып, Вархол, Джексон Поллок, Кристо, Ансельм Кифер, Рональд Дэвис, Ларри Пунс, Леон Коссофф, Джек Уиттен, Моррис Луис, Жюль Олицки, Чак Клоуз, Роберт Мангольд, Чинг Хо Ченг, Марк Танси және Сол Левитт сияқты маңызды туындыларды қосып алды. Мұражайдың Африка өнері коллекциясы 300 дәстүрлі, Сахара аймағынан тыс жерлерде жасалған туындылардан тұрады, олар Бин, Конго, Сенуфо және Йоруба халықтарына тиесілі, көбінесе Кливленд коллекционері Кэтрин К. Уайттың сыйы ретінде алынған. Мұражай Азия өнері саласында ерекше күшті, АҚШ-тағы ең жақсы коллекциялардың біріне ие. 2004 жылдың маусым айында мұражай Афиналық Праксительдің туындысы саналған Аполлон Сауроктонос қола мүсінін сатып алды. Туындының тарихы даулы болғандықтан, мұражай мүсіннің жасалған мерзімін және авторлығын зерттеуді жалғастыруда. 2011 жылы грек және рим өнерінің кураторы Майкл Беннет мүсіннің б.з.б. 350-250 жылдар аралығында жасалғанын хабарлады. 2013 жылы мұражай мүсінге арналған көрме өткізді. Онда туындының «Аполлон - Питонды өлтіруші» деп қайта аталуы жарияланды және мүсіннің Праксительдің өзі жасаған түпнұсқа туынды екендігі, сондай-ақ зертханалық зерттеулер мен сарапшылардың куәліктері қоланың жақында табылған немесе теңізден шығарылған емес екенін нақты көрсетті. 2008 жылы АҚШ пошта қызметі сол жылғы Рождестволық марка ретінде Кливленд мұражайының танымал Боттичелли суретін – «Диуана мен бала Жас Иоаннмен» таңдады.

Қазіргі Еуропалық сурет және мүсін

Кливленд өнер мұражайының Еуропалық сурет және мүсіндер коллекциясы 1800 жылдан 1960 жылға дейінгі туындыларды қамтиды және шамамен 537 жұмыстан тұрады. Коллекцияда импрессионизм және постимпрессионизм туындылары, авангардтық өнер стильдері, сондай-ақ неміс экспрессионизмі мен Neue Sachlichkeit өнері бар.

Еуропалық сурет және мүсін

Бұл коллекцияда 1500-1800 жылдар аралығында жасалған туындылар жинақталған, олардың ішінде итальян бароккосының, испан бароккосының, итальяндық Ренессанстың көрнекті туындыларымен қатар, маңызды француз, британдық және голланд суреттері де бар.

Америка суретшісі мен мүсіншісі

Жинақ 300-ге жуық картина мен 90 мүсіннен тұрады. Жинақтың ең бағалы туындылары – Уильям Сидени Маунттың «Музыканың күші», Фредерик Эдвин Черчтың «Жайда түнек» және Альберт Пинкхэм Райдердің «Жарыс жолы» («Ақ ат үстіндегі өлім»). Мұражай қорында Кливленд қаласындағы бірнеше суретшілердің туындылары да бар, бұл жергілікті өнерге ерекше мән беруді көрсетеді.

Фотография

Кливленд өнер мұражайында 1893 жылдан бері сақталған көркем фотосуреттердің шағын жинағы бар. Фотографияның алғашқы төңкершілері, әсіресе француз, ағылшын және американдық фотографтардың туындылары ерекше аталады. Жинақтың тағы бір маңызды бөлігі – Эдвард С. Кертистің «Солтүстік Америка Индейлері» толық жинағы және «Camera Work» журналы; екі дүниежүзілік соғыс аралығында жасалған сюрреалистік фотосуреттер; сондай-ақ, аймақтық және жалпыұлттық фотографтардың Кливленд қаласына арналған туындылары.

Ингалл кітапханасы

Кливленд өнер мұражайында жан-жақты көркем өнер жинағынан өзге, АҚШ-тағы ең ірі көркем кітапханалардың бірі – Ингаллс кітапханасы да орналасқан. Мұражайдың негізін қалаушылардың 1913 жылғы бастапқы жоспары бойынша, фотосуреттер мен мұрағаттық материалдарды қамтитын 10 000 томдық кітапхана жинақталуға тиіс болған. 1950 жылдары кітаптар қоры 37 мыңнан асып, фотосуреттер жинағы 47 мыңға жуықтады. XXI ғасырда кітапханада 500 000-нан астам том (және 500 000 цифрланған слайд) болды; кітапхана алаңын жаңарту музейдің 350 миллион долларлық кеңейту жобасының маңызды бөлігі болды. 1989 жылы құрылған Мұражай мұрағатында Кливленд өнер мұражайының жергілікті қауымдастықтағы рөлі және оның құрылғаннан бері байланыс орнатып келген мекемелер туралы құжаттар сақталған.

ARTLENS галереясы

ARTLENS галереясы – интерактивті дисплейлер сериясы және мобильді қосымша, бұл келушілерге мұражайдың цифрланған коллекциясын көруге және онымен өзара әрекеттесуге мүмкіндік береді. ARTLENS төрт компонентке бөлінеді: ArtLens Wall – 40 футтық дисплей, ол келушілерге мұражайда көрсетілген барлық туындыларды, сондай-ақ кейбір көркем жұмыстарды қарап шығуға және масштабтауға мүмкіндік береді. Қабырға түр, пішін және түс сияқты критерийлерге сәйкес топталған көркем туындылар арқылы айналады. ArtLens Studio – келушілерге өздерінің өнер туындыларын жасауға мүмкіндік беретін цифрлық студиялар сериясы, мысалы, қыш құмырашының қозғалысын еліктеп цифрлық қыш бұйымдарын жасау немесе мұражай ұсынған суреттерден коллаждар жасау. ArtLens мобильді қосымшасы мұражай туралы ақпаратты ұсынады және оның барлық көркем туындыларының тізімін қамтиды. Қолданба Bluetooth арқылы мұражай ішінде орналасқан маяктармен байланысады, пайдаланушының орнын анықтайды және кездесетін көркем туындыларды таңдауға және сақтауға мүмкіндік береді. Қолданба жоғарыда аталған ArtLens көрмесімен және қабырғасымен байланысты. 2017 жылдың қараша және 2018 жылдың қаңтарында 438 ARTLENS келушісі арасында жүргізілген сауалнамалар көрсеткендей, көрермендердің 76% галереяның «музейдегі жалпы тәжірибесін жақсартқанын» айтты; 74% «өнерді жақыннан қарауға және жаңа нәрселерге назар аударуға ынталандырғанын» сезінді; ал 73% «музей коллекциясына деген қызығушылықтарын арттырғанын» мәлімдеді. Сонымен қатар, мұражайдың сахналық өнер сериясы, халықаралық деңгейде танымал суретшілердің шығармашылық энергиясын Кливлендке әкеледі. CMA білім бөлімі лекциялар, әңгімелер және студиялық сабақтардан бастап, аутсорсингтік бағдарламалар мен қоғамдық шараларға дейін, мысалы, «Шеңберде шеру», «Бор фестивалі» және «Қысқы шамдар фестивалі» сияқты өмір бойы білім алуға бағытталған бағдарламаларды жасайды. Білім беру бағдарламаларына қашықтықтан оқыту, «Art to Go» және «Педагог академиясы» кіреді. Мұражайда сонымен қатар 500 000-нан астам томды қамтитын АҚШ-тағы ең ірі өнер мұражайы кітапханаларының бірі – Ингаллс кітапханасы орналасқан.

Ашық қолжетімділік коллекциясы материалдары

2019 жылдың қаңтар айында Кливленд өнер мұражайы тұрақты жинақтағы, азаматтарға тиесілі деп есептелетін 61 328 нысанның шамамен 30 000-ға жуығына құқығынан бас тартатынын хабарлады. Олар коллекциясы туралы жоғары сапалы суреттер мен деректер үшін Creative Commons Zero лицензиясын пайдалануда. Бұған қоса, коллекциядағы 61 000-нан астам туындының метадеректері қолжетімді етілді. Ашық қолжетімді материалдар мұражайдың веб-сайтындағы арнайы бөлімде қолданысқа енгізілген.

Қатысу

2013 жылдың 1 шілдесінен 2014 жылдың 30 маусымы аралығында мұражайды 597 715 адам барып көрді, бұл соңғы он жылдағы ең жоғары көрсеткіш. 2018 жылы мұражай 769 435 келушіні қабылдады, бұл 1987 жылы тіркелген 719 620 адамдық бұрынғы рекордты жаңартты. Бүгінде мұражай Огайо Өнер кеңесі арқылы мемлекеттік салық есебінен жұмыс істеуге қаржылық қолдау алады. Сондай-ақ, Куяхога округінің тұрғындары Куяхога өнер және мәдениет ұйымы арқылы қаржыландырады. Мұражайдың 36 миллион долларлық бюджетінің шамамен үштен екі бөлігі өзінің 750 миллион долларлық қор табысынан түсетін пайыздық төлемдерден құралады (2014 жылғы мәлімет бойынша). Мұражайда 277 миллион долларлық сатып алу қоры бар, одан жыл сайын коллекцияны толықтыру үшін шамамен 13 миллион доллар жұмсалады.

Маркетинг

Музей музыкалық концерттер мен лекцияларды ұйымдастыруға да белсенді қатысады. Оларға Chanticleer (ансамбль), Roomful of Teeth және Джон Лютер Адамс сияқты әртістердің өнер көрсетулері кіреді.

Ұрланған өнер

2003 жылы Фернан Легердің «Авиатор» картинасы төңірегінде дау туды, ол неміс еврей өнер сатушысы Альфред Флехтхаймге тиесілі болған, бірақ нацистік кезеңдегі шығу тегі түсіндірілмей қалған. 2013 жылы мұражай Артур Фельдманның мұрагерлеріне Холокост кезінде оны өлтіруге дейін нацистер тәркілеген суретті сақтап қалу үшін төлем жасауға келісімін берді. Сурет – 17 ғасырдың неміс суретшісі Иоганн Лисс салған «Христиандық сенімнің аллегориясы». 2017 жылы мұражай Италияға 1944 жылы Неаполь маңындағы провинциялық мұражайдан ұрланған Друз Минордың ежелгі римдік мәрмәр бас портретін қайтарып беретінін хабарлады. 2023 жылдың тамызында Нью-Йорк қаласының округтік прокурорының антиквариаттарды тасымалдау бөлімі Түркияның оңтүстік-батысындағы ежелгі римдік Бубон қаласынан өнерді тонау және сату ісіне байланысты мұражайдан маңызды ежелгі римдік қола мүсінді тәркіледі. Содан кейін мұражай Огайодағы Федералды округтік сотқа мүсінді тәркілеуге тыйым салу туралы шағым түсірді. Желтоқсанда басқа мұражайлардан тоналған өнер туындылары Түркияға қайтарылса да, мүсін АҚШ-та қалды, сот процесі жалғасуда.

Танымал мәдениетте

Музей Marvel Cinematic Universe-дегі ойдан шығарылған S.H.I.E.L.D. штаб-пәтерінің орны ретінде пайдаланылған, және 2014 жылғы "Капитан Америка: Қысқы сарбаз" фильмінің көптеген кеңселік түсірілімдері мен жалпы көріністерінде кеңінен көрсетілген. Бірнеше сахнада музейдің атриумы Вашингтон, округ Колумбияда орналасқан үкіметтік ұйымның "лоббиі" ретінде көрінеді. Сонымен қатар, музейдің сыртқы жағы мен лифт мұнарасы да басқа кадрларда пайда болады.