Кіріспе

Колониалдық Массачусетс пуритан анасы

Ханна Дастон (Дюстин, Дюстан, Дюстун, Дунстун немесе Дюстун деп те жазылады) (туған Ханна Эмерсон, 23 желтоқсан 1657 ж. – 6 наурыз 1736, 1737 немесе 1738 ж.) – Квебекіден келген Абенаки халқының 1697 жылы Хаверхиллге жасаған шабуылы кезінде, патша Уильям соғысы барысында, жаңа туған қызымен бірге тұтқынға алынған колониалдық Массачусетс пуритан әйелі. Ол өз естелігінде Абенакилер тұтқынға алғаннан кейін көп ұзамай оның сәбиін өлтіргенін айтады. Қазіргі Нью-Гэмпшир штатындағы Боскавен қаласының маңындағы Мерримак өзеніндегі аралда ұсталған кезде ол екі басқа тұтқынның көмегімен оларды ұстап тұрған үндістер отбасының он мүшесін өлтіріп, бас сүйектерін алды. Дастонның тұтқындық оқиғасы оның қайтысынан кейін 100 жылдан астам уақыт өткен соң танымал болды. 19 ғасырда ол халық қаһарманы және «америкалық бас терісін аулау дәстүрінің анасы» деп аталды. Кейбір ғалымдар Дастонның оқиғасы 19 ғасырда ғана аңызға айналғанын, себебі АҚШ оның оқиғасын өздерінің үндістерге қарсы зорлық-зомбылықтарын әділ, қорғаныс және ізгілік деп көрсету үшін пайдаланғанын айтады. Дастонға ең бірінші болып мүсін орнатылған американдық әйел деп есептеледі.

Екінші ескерткіш (1879 жылы тұрғызылған)

1879 жылы Кальвин Х. Уикс (1834–1907) Хаверхилл қаласының алаңында (қазіргі Гранд Армия паркі) Хана Дастонның балта ұстап тұрған қола мүсінін жасады, ол әлі күнге дейін Хаверхилл Орталық Конгрегациялық шіркеуі орналасқан жерде тұр, және Хана Дастон 1724 жылы осы шіркеудің мүшесі болған. Мүсінде Хана бір ғана аяқкиім киген күйінде бейнеленген, бұл Хаверхиллдегі дәстүр. 2020 жылдың 28 тамызында мүсінге қызыл бояу шашыратылып, зақымдалды. 2021 жылғы Алғыс айту күнінде мүсінге тағы да қызыл бояумен немесе қызыл бояу шашыратылып вандализм жасалды. Бұдан әрі зақымданудың алдын алу үшін қалалық қызметкерлер мүсінді көк пластик брезентпен жауып, жол департаменті тазалауға кірісті. Кейбір жергілікті тұрғындар мүсінді алып тастауды ұсынды, себебі ол соғысқа бейім үндістер туралы зиянды стереотиптерді таратуда. Қалалық кеңестің кіші комитетіне мүсінді басқа жерге көшіру мүмкіндігін, сондай-ақ түпкілікті халықтарды құрметтеу үшін ескерткіш орнату мәселесін қарастыру тапсырылды. Кейіннен Хаверхилл қаласының мэрі Джеймс Фиорентини, Хаверхилл аймағының түпкілікті халықтарының тарихы мен мәдениетін зерттеу және оларды құрметтеудің жолдарын ұсыну үшін Түпкілікті американдықтарды еске алу жұмыс тобын құрды. Бір ұсыныс бойынша, жаңа жерге "Бірлік паркі Н'дакинна" деп ат қою ұсынылып отыр, бұл Абенаки тілінде "біздің жеріміз" деген мағынаны білдіреді.

Үшінші мемориал (1902)

1902 жылы Америка революциясының қыздары Нью-Гэмпшир штатының Нашуа қаласындағы Оллдс және Фифилд көшелеріндегі шағын жер учаскесіне үшінші ескерткіш орналастырды. Бұл жер Джон Лаввеллдің үйінің орны болған (Лаввелл заманында Нью-Гэмпшир штатының Данстебл қаласының бір бөлігі), онда Ханна, Мэри және Самуил тұтқындықтан үйге қайта оралғанда түнді өткізген. Тас белгідегі жазу: «Осы жерде Данстеблдің алғашқы қоныстанушыларының бірі Джон Лаввелл тұрды. Оның үйінде Хана Дастон 1697 жылдың 30 наурызында Пенакук аралындағы үндістерден қашқаннан кейін түнді өткізді». Мэтью Торнтон бөлімшесі, DAR, 1902 жылы орнатты.

Төртінші мемориал (1902)

1902 жылдың желтоқсан айында Меримак өзенінің жағалауына диірмен тасы орнатылды. Ханна, Мэри және Сэмюэл Хаверхиллге қайтып келгенде каноэларын жағаға тіктеді.

Бесінші ескерткіш (1908 жылы жазылған)

Бесінші ескерткіш 1908 жылы Ханна мен Мартаның есімін сақтау үшін тасқа жазу жазылып, орнатылды. 30 тонналық мұздықтан келген тас Брэдли Брук өзенінен, Мерримак өзеніне құятын жерден алынды – осы жерге Ханна қашып келген соң каноясын қондырған. Ол Ханнаның ұлы Джонатанның Хаверхиллдегі үйінің орнына қойылды. 1969 жылы, мұнара бұзылар алдында, ол ұрланғаны туралы хабарланды, бірақ әлі табылмады. Ол өзінің құпиялағандарын өлтіру үшін қолданған пышағымен және Хаверхиллдің Орталық қауымдық шіркеуіне қосылу туралы өтінішін жазған мойындау хатымен бірге көрмеге қойылған.

Дау

Бүгінде Ханна Дюстонның тұтқындықтан босану үшін жасаған іс-әрекеттері пікір таласына түсіп отыр. Кейбір американдықтар оны қаһарман ретінде құрметтейді, ал басқалары оның іс-әрекетін сынап, оның тұтқындарын өлтіруге алты баланың да қатысқанын еске алады. Кейбір комментаторлар оның аңызы нәсілшілдік көзқарастарға негізделген және зорлық-зомбылықты мақұлдайды дейді. Ал басқалары оның іс-әрекетін өзін-өзі қорғау және өзінің баласын өлтіргендерден кек алу деп түсіндіреді.