Кіріспе
Чол (Chol) тілі – Мексиканың Чьяпас, Табаско және Кампече штаттарында тұратын Чол халқы қолданатын майя тілдер отбасының батыс тармағының бір мүшесі. Бұл тіл, Чонталь, Ч’орти’ және Ч’олти’ тілдерімен бірге Чолан тілдер тобын құрайды. Майя тілдерінің Чолан тармағы ерекше консервативті деп есептеледі, ал Чол тілі және оның ең жақын туыстары – Гватемала мен Гондурасқа тараған Ч’орти’ тілі және Табаскодағы Чонталь майя тілі классикалық майя тілімен байланысын ең жақсы көрсететін қазіргі тілдер саналады. Чол тіліндегі хабарларды CDI-дің XEXPUJ AM радиостанциясы жүзеге асырады, ол Кампече штатындағы Xpujil қаласынан хабар таратады.
The Ch'ol (Chol) language is a member of the western branch of the Mayan language family used by the Ch'ol people in the states of Chiapas, Tabasco, and Campeche in Mexico. This language, together with Chontal, Ch'orti', and Ch'olti', constitute the Cholan language group. The Cholan branch of the Mayan languages is considered to be particularly conservative and Ch'ol along with its two closest relatives the Ch'orti' language of Guatemala and Honduras, and the Chontal Maya language of Tabasco are believed to be the modern languages that best reflect their relationship with the Classic Maya language. Ch'ol language programming is carried by the CDI's radio station XEXPUJ AM, broadcasting from Xpujil, Campeche.
Майя глифтерімен байланысы
Гватемаладағы глифтік материалдың жоқтығы күнтізбенің жазық жердегі майялардың туындысы екенін көрсетеді. Лоунсбери ежелгі Паленке халқы протохолеан тілінде сөйлегенін ұсынды. Паленке билеушісінің атына квецал басының глифі бейнеленген, ал Чол тілінде квецал сөзі "кук" болғандықтан, оның аты Лорд Кук болған деген болжам бар. Ланданың I жұрнағы тек кейінгі дата көрсеткіштерімен ғана кездеседі және ол Ч'ол тіліндегі өткен уақыт туралы ұғыммен ұқсастықтарды сақтайды, мысалы, hobix 'бес күн өткен', hobixi 'бес күн бұрын'. Чол, Чонтал, Чорти және Тзотзиль тілдерінің сөздік қоры толық емес болғандықтан, бұл тілдер мен майя глифтері арасындағы кейбір туыстық байланыстарды анықтау мүмкін емес. Дегенмен, осы мәселе бойынша жалпы пікір жоқ.
Бекіту
Чол тілінде сөзжасаудың негізгі тәсілі – қосымшалар. Алдыңғы, аралық және соңғы қосымшалар болады. Соңғы қосымшалар қалған екеуіне қарағанда әлдеқайда көп.
Сөздік емес предикаттар
Бұл конструкция вербальдық предикаттардан өзгеше, аспектілік маркерлерді қабылдамайды. Ол есімдермен, сын есімдермен, орналасқан сөздермен және т.б. басталуы мүмкін. Басты аргумент тек B жиынтығының маркерлерін қабылдайды. Мен оны көрдім.