Кіріспе

Зимбабве мен Ботсвананың банту тілі Каланга, немесе Тжикаланга (Зимбабведе) – Ботсвана мен Зимбабведегі Каланга халқының сөйлейтін банту тілі. Оның өте кең фонемалық құрамы бар, оған жіңішкеленген, арт жаққа ықпалдастырылған, үрленген және демді дауыссыз дыбыстар, сондай-ақ сыбызғымен дыбысталатын тілдік дыбыстар кіреді. Каланга 2013 жылғы Зимбабве Конституциясымен мемлекеттік тіл ретінде мойындалған және оны көптеп сөйлейтін аймақтардағы мектептерде оқытылады. Икаланга тілі Зимбабве мен Оңтүстік Африканың Намбия, Тшивенда және Кхелобеду тілдерімен жақын байланыста.

Жіктеу және сорттар

Тіл білімі мамандары Каланга (Гатри жіктелімі бойынша S.16) және Намбия (Зимбабведегі Хванге аймағында) тілдерін шона тобының (немесе шоник, немесе шона ньяи) батыс тармағы деп санайды, олар бірлесіп S.10 кодымен белгіленеді. Каланга тілінің Ботсвана және Зимбабве нұсқаларында диалектілік айырмашылықтар бар және олар сәл әртүрлі орфография қолданады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Вентцель шығыста нағыз Каланга тілін, ал батыста Лилима (Тжилилима, Хумбе) тілдерін, сондай-ақ қазір сирек кездесетін немесе жойылған тілдерді атап көрсеткен: Ньяй (Розви), Лемба (Ремба), Лембету (Рембету), Твамамба (Ксвамамба), Пфумби, Жаунда (Джаунда, Джаунда) және †Ромве, †Пери, †Талахундра (Талаунда).

Қосындылар

Еріндік-тістік альвеолярлық пост-альвеолярлық тілдік-таңдамалық қатты ұялы тілшелік көмекейлік қарапайым альвеолярлық қарапайым еріндік. қарапайым еріндік. қарапайым еріндік. қарапайым еріндік. Жарылыс дауыссыз дыбысты, дауысты, мұрындық, үрленген, демі бар, шығарылған. Сырғанама дауыссыз, дауысты, мұрындық, үрленген, демі бар, шығарылған. Ұсқын дауыссыз, дауысты. Мұрындық. Дірілдеме. Жақындату бүйірлік орталық, демі бар.

Дыбыс бірліктері тек шеттік дыбыс бірліктері ретінде кездеседі. Дыбыстар – бұл Цвана тілінен алынған дыбыстар.