Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресейлік саудагер және саяхатшы (1475) Афанасий Никитин (Афанасий Никитин; 1475 жылы қайтыс болды) – Тверь қаласынан шыққан орыс саудагері және Үндістанға саяхаттап, сапарын жазбаға түсірген еуропалықтардың алғашқыларының бірі (Николо де Контиден кейін). Ол өзінің саяхатын "Үш теңіздің ар жағына саяхат" (Khozheniye za tri morya) атты естеліктерінде сипаттаған.
Russian merchant and traveler (d. 1475)
Afanasy Nikitin (Афанасий Никитин; died 1475) was a Russian merchant from Tver and one of the first Europeans (after Niccolò de' Conti) to travel to and document his visit to India. He described his trip in a narrative known as A Journey Beyond the Three Seas (Khozheniye za tri morya).
Саяхат
Афанасий Никитин, Никитаның ұлы, Тверьде саудагер болған. Парсы және Үндістанға саяхаттамас бұрын, Афанасий Никитин алыс қашықтыққа сауда жасаған болуы мүмкін. Ол бұрын Осман империясына, Литва Ұлы Герцогтығына, Молдавияға, Валахияға, Грузияға, Қырымға және басқа да елдерге сапар шеккен. 1466 немесе 1468 жылы Никитин туған қаласы Тверьден Каспий теңізі маңындағы елдермен сауда жасау және Ширванға (қазіргі Әзірбайжан) дейін бару мақсатымен сауда сапарына шықты. Ол Волга өзенімен төмен ағып, Макарьев монастырында тоқтады, содан кейін Углич, Кострома және Плёс арқылы Нижний Новгородқа жетті. Ширваннан Мәскеуге қайтып келген елшінің керуенін ертіп, Хасан Бег, Никитин және оның саудагер әріптестері оңтүстікке қарай сапар шекті. Астрахан маңында оларға ең алдымен ноғайлар (олар татарлар деп аталады), содан кейін Каспий жағалауындағы каитагтар шабуыл жасап, тонады. Никитиннің мүлкі ұрланып, бірнеше орыс саудагерлері каитагтарға тұтқынға түсті. Никитин Шамхахидағы Ширваншахтың (Ширванның билеушісі) лагеріне барып, көмек сұрады. Ширваншах оның тұтқынға алынған серіктерін босатып жіберді, бірақ өзіне және серіктеріне үйлеріне қайтуға мүмкіндік бермеді. Никитиннің айтуынша, сол кезде оның тобы тарады: "Кімде-кімде Русьте бір нәрсе қалса, ол Руське оралды; кімде-кімде қарызы болса, олар қайда мүмкін болса, сонда кетті". Жоғалтқандарын өтеу үшін Никитин өзіне таныс Дербентке, содан кейін Бакуге жол тартты. Содан кейін ол Каспий теңізінен өтіп, Парсыға келді. Ол Шапакур (Шапак Руд, онда ол алты ай болды), Сари, Амол, Кашан және Язд арқылы Парсы шығанағындағы Хормузға жетті. Ол Парсыда екі жыл болды. Мұсылман саудагерлерінен Үндістанның байлығы туралы естіген соң, ол сол жаққа сапар шегуді шешті. 1471 жылдың көктемінде Никитин Хормуздан Үндістанға кемемен жүзіп, бірнеше тоқталыстан кейін алты аптадан соң Чаул портына жетті. Ол өзінің саяхат жазбаларын Үндістанға келгеннен кейін жаза бастаған болуы мүмкін. Никитин Бахмани сұлтандығы мен Виджаянагара империясының базарларын, тұрмыс салтын және сарайларын бақылады. Ол "Индуистердің Иерусалимі" деп атаған Парваттум индуисттік қасиетті орнына барды. Ол ат саудасымен айналысқанын айтады, бірақ оның саудалық қызметі оның есебінде тікелей айтылғаннан да кеңірек болуы мүмкін. Ол Үндістанда үш жылға жуық уақыт өткізді.
Afanasy Nikitin, son of Nikita, was a merchant in Tver. Prior to his voyage to Persia and India, Afanasy Nikitin was probably engaged in long distance trade and had previously traveled to the Ottoman Empire, the Grand Duchy of Lithuania, Moldavia, Wallachia, Georgia, Crimea, and other countries. In 1466 or 1468, Nikitin left his hometown of Tver on a commercial trip, planning to trade in the lands around the Caspian Sea and go as far as Shirvan (in modern day Azerbaijan). He travelled down the Volga, stopping at the Makaryev Monastery, then passing through Uglich, Kostroma, and Plyos to get to Nizhny Novgorod. Following the caravan of the returning ambassador to Moscow from Shirvan, Hasan Beg, Nikitin and his fellow merchants traveled further south. Near Astrakhan, his party was attacked and robbed first by Nogais (whom he calls Tatars), then again by Kaitags on the Caspian coast. Niktin's belongings were stolen, and some of his fellow Russian merchants were taken prisoner by the Kaitags. Nikitin went to the Shirvanshah's (the ruler of Shirvan) camp in Shamakhi to plead for help. His captured companions were rescued by the Shirvanshah, who, however, refused to give him and his companions means to return home. At that point, Nikitin writes, his party dispersed: "Whoever had something left in Rus' returned to Rus'; whoever had debts in Rus' went wherever they could". Hoping to recoup his losses, Nikitin continued on to Derbent, which was a familiar market to him, and then to Baku. He then crossed the Caspian Sea into Persia, where he followed a known trade route and made prolonged stops in market towns. He passed through Chapakur (Chapak Rud, where he remained for six months), Sari, Amol, Kashan, and Yazd before reaching Hormuz in the Persian Gulf. All in all, he remained in Persia for two years. Having heard about the riches of India from Muslim merchants, he decided to travel there. In the spring of 1471, Nikitin sailed for India from Hormuz and, after making several stops, arrived in the port of Chaul six weeks later. It was probably after his arrival in India that he began writing his travel notes. Nikitin observed the markets, lifestyles and courts of the Bahmani Sultanate and the Vijayanagara Empire. He visited the Hindu sanctuary of Parvattum, which he called "the Jerusalem of the Hindus". He mentions that he engaged in horse dealing, although his mercantile activities may have been more extensive than directly stated in his account. He spent almost three years in India,
Христиандықтан алыстауы және мұсылмандар арасындағы өмірі (және христиандықтан бас тартып, исламды қабылдауы) оны мазалаған, ол өз жазбасында бірнеше рет атап өткендей. Шындығында, ол өз баяндамасын "үш теңізден тыс жасаған күнәлі сапарым" деп бастады. Ол оқиғаларды христиан діни мерекелерімен белгілеп, Құдай анасын және әулиелерді ("қасиетті әкелерді") шақырып, христиандық мерекелердің қашан болатынын есіне түсіре алмайтынын және сондықтан Пасха мен басқа да жылжымалы мерекелерді тойлай алмайтынын, христиандық оразаларды (Ұлкен ораза, Петр оразасы, Рождество алдындағы ораза және т.б.) сақтай алмайтынын түсіндірді. Сондықтан ол мұсылмандар ораза ұстағанда ораза ұстады және олар оразаны ашқанда оразаны ашты. Сондай-ақ ол саяхатының үшінші жылы Биндар қаласында "христиандық сенім үшін көп көз жасын төккенін" жазды. Өзінің жазбасының соңында ол үйіне және христиандық сенімге қайта оралу тілегін білдірді: "Мен, Афанасий, құдіретті Құдайдың, аспан мен жерді жаратқанның күнәлі құлымын, христиандық сенімді, Мәсіхтің шомылдырылуын, қасиетті әкелер белгілеген оразаларды және елшілердің өсиеттерін ойлап, Руське қайта оралуды қатты тілеймін!". Никитиннің саяхатының редакторы Яков Лурье оның қайта оралуын күмәнді деп санайды, себебі сүндеттелген адам Русьте қудаланған немесе тіпті өлім жазасына кесілген. Егер Никитин шынымен мұсылман болса, ол елге қайтудан қашқан болар еді, ал шындығында ол Мәскеу шекарасынан алыс емес Литва Ұлы Герцогтығының аумағында қайтыс болды. Алайда Лурье Никитиннің діни көзқарасын "әрбір бірқұдайшыл сенімді таза жүрекпен ұстанатын болса, "нағыз" деп мойындаған адамның ерекше бірлікте болуы" деп сипаттайды.
His loss of contact with Christianity and his life among Muslims (and apparent lapse from Christianity and conversion to Islam) bothered him, as he mentioned several times in his account. Indeed, he began his account calling it his "sinful voyage beyond three seas." He went on to explain that he continued to date events by Christian religious holidays and invoked the Mother of God and the saints ("the Holy Fathers"), he could not remember when Christian holidays were and so he could not celebrate Easter and other movable feast days or keep the Christian fasts (Lent, the St. Peters' Fast, the fast during Advent, etc.). Thus, he kept the fasts of the Muslims and broke fast when they did so. He also wrote that at Bindar in the third year of his journey he "shed many tears for the Christian faith". Very near the end of his account, he wrote of his wish to return home and to the Christian faith: "I, Afanasy, a damned servant of Almighty God, Maker of heaven and earth, pondered over the Christian faith, the Baptism of Christ, the fasts established by the Holy Fathers, and the apostolic commandments, and I longed to go [back] to Rus!". Yakov Lurye, an editor of Nikitin's Journey, sees his conversion as doubtful, pointing out that a circumcised convert would have been persecuted or even put to death in Rus', so if Nikitin had indeed become a Muslim, he would have avoided returning to his country, while in fact he died on his way back in the territory of the Grand Duchy of Lithuania not far from the Muscovite border. However, Lurye characterizes Nikitin's religious expressions as "the peculiar syncretism of a man who acknowledged any monotheistic faith as 'true', if practiced with a pure heart".
Тарихнама
Ғалымдар Никитиннің саяхатымен салыстырмалы түрде ертерек танысқан, ал көрнекті тарихшылар оны өз еңбектерінде атап өткен, мысалы, Николай Карамзин (1766–1826) өзінің «Ресей мемлекетінің тарихы» (1817) еңбегінде. Никитиннің «Софияның екінші жылнамасындағы саяхаты» атты мәтіні алғаш рет 1821 жылы толыққанды жарияланды. Никитиннің жазбаларының неміс тіліндегі аудармасы 1835 жылы Dorpater Jahrbücher für Literatur басылымында «15 ғасырдағы орыс саудагерінің Үндістанға саяхаты» деген атпен жарық көрді. Лондондағы орыс дипломаты Михаил Виельгорский 1855 жылы «Хаклюит» қоғамы үшін аударма жасады, ол да жарияланды. Көптеген тарихшылар Никитиннің жазбаларын 15 ғасырдағы Үндістан тарихының сенімді дереккөзі ретінде пайдаланады. Никитиннің саяхат мерзімі ғалымдар арасында пікірталас тудырды; 1980 жылға дейін Никитиннің 1466–1472 жылдары Үндістанда болғаны қабылданған еді, бірақ Леонид С. Семенов бұл мерзімге қарсы шығып, 1980 жылы Никитиннің саяхаттарына арналған кітап жариялады. Оның хронологиясы Ресей Ғылым академиясының «Литературные памятники» сериясында қабылданды. Семеновтің реконструкциясына сәйкес, Никитин 1468 жылы Ресейден кетіп, 1471–1474 жылдары Үндістанда болды.
Scholars became aware of Nikitin's Voyage relatively early and prominent historians mentioned it in their works, such as Nikolay Karamzin (1766–1826) in his History of the Russian State (1817). The text of Nikitin's Voyage in the Sofia Second Chronicle was published in its entirety for the first time in 1821. A German translation of Nikitin's notes was also published in 1835 as "Reise nach Indien unternommen von einem Russischen Kaufmann im 15 Jahrhundert" in Dorpater Jahrbücher für Literatur. The Russian diplomat in London, Mikhail Vielgorsky, translated a version for the Hakluyt Society, which was published in 1855. Many historians have used Nikitin's notes as a dependable source for the history of India in the 15th century. The dates of Nikitin's travels have been debated by scholars; it was generally accepted until the 1980s that Nikitin spent the years 1466–1472 in India, when Leonid S. Semyonov challenged these dates and published a book dedicated to Nikitin's travels in 1980. His chronology was accepted in the Literaturnye Pamiatniki series by the Russian Academy of Sciences. According to Semyonov's reconstruction, Nikitin left Russia in 1468 and spent the years 1471–1474 in India.
Құрметтеулер
1955 жылы Тверь қаласының жергілікті билігі Волга өзенінің жағасында Афанасий Никитинге қоладан ескерткіш орнатты. Мүсінші – Сергей Орлов. Халық арасындағы әңгімеге сәйкес, бұл мүсін Никита Хрущев Үндістанға сапармен келген кезде премьер-министр Джавахарлал Неруге Ресейде Никитиннің ескерткіші бар екенін айтқандықтан қойылған (Неру орыстардың Үндістанға алғаш келген орыс саяхатшысын құрметтегені туралы сұраған). Хрущев өтірік айтқандықтан ұялмас үшін Ресейге телефон соғып, Нерудің Ресейге мемлекеттік сапары алдында Никитинге ескерткіш орнатуды бұйырды. 2005 жылы Тверь облысының құрылғанына 75 жыл толуына орай, ол Ресей почта маркасында бейнеленді. Никитиннің суреті оның сапарының 525 жылдығына арналған монетада да көрсетілген. 1958 жылы Ресейдің мемлекеттік «Мосфильм» студиясы және үнді режиссері Хваджа Ахмад Аббастың «Ная Сансар Интернешнл» өндіріс орталығы бірлесіп Олег Стриженовтың Никитин рөлінде ойнаған «Үш теңізден тыс саяхат» фильмін түсірді. 1962 жылы салынған «Ledokol 2» мұзжарғышы 1966 жылы «Афанасий Никитин» деп қайта аталды. 2000 жылы Никитиннің құрметіне оның алғаш рет Индияға аяқ басқан жері саналатын Мумбаиден оңтүстікке қарай 120 шақырым жердегі Ревдандада қара обелиск орнатылды. 2006 жылы «Adventures & Explorers» үнді ұйымы Мәскеудегі Үндістан елшілігінің және Тверь облыстық әкімдігінің қолдауымен Никитин экспедициясын ұйымдастырды. Экспедиция 2006 жылдың 12 қарашасынан 2007 жылдың 16 қаңтарына дейін жалғасты. Үндістанның «The Hindu» газеті экспедицияның барысы туралы бірнеше мақала жариялады. 2007 жылдың наурыз айында экспедиция мүшелерінің екеуі Индияға жеткен соң, Никитиннің саяхатын қайталау үшін Мумбаиден SUV көліктерімен жолға шықты. Үнді мұхитындағы Афанасий Никитин таушаңы оның құрметіне аталған. 2022 жылдың 17 сәуірінде Кожикод қалалық әкімдігі Афанасий Никитинге оның Кожикодқа сапарының 550 жылдығын тойлап, құрмет көрсетті. Сонымен қатар, қаладағы Кедендік көшесі Никитиннің есімімен аталып, Никитиннің туған жері Тверь қаласымен «егіз қала» мәртебесі орнатылды.
In 1955, the local authorities of Tver erected a bronze monument to Afanasy Nikitin on the bank of the Volga River. The sculptor was Sergei Orlov. There is a folk legend that this statue was raised because Nikita Khrushchev, upon visiting India, told Prime Minister Jawaharlal Nehru that there was a statue of Nikitin in Russia when in fact there was not (Nehru had asked if the Russians had honored the first Russian to visit India). So as not to be proven a liar, Khrushchev phoned back to Russia demanding that a statue of Nikitin be built immediately, before Nehru's state visit to Russia. The statue was featured on a Russian postage stamp in 2005 commemorating the 75th anniversary of the establishment of Tver Oblast. Nikitin was also featured on a coin commemorating the 525th anniversary of his journey. In 1958, the Russian state owned Mosfilm Studio and Indian director Khwaja Ahmad Abbas' "Naya Sansar International" production house co produced a film entitled The Journey Beyond Three Seas with Oleg Strizhenov cast as Nikitin. The 1962 built icebreaker Ledokol 2 was renamed Afanasy Nikitin in 1966. In 2000, a black obelisk was erected in Nikitin's honor at Revdanda, 120 km south of Mumbai, the probable location where he first set foot in India. In 2006, the Indian organization Adventures & Explorers, with the support of the Embassy of India in Moscow and the Tver Regional Administration sponsored a Nikitin Expedition, in which 14 travelers set out from Tver to retrace Nikitin's journey through Russia, the Middle East, and Central Asia to India. The expedition lasted from 12 November 2006 to 16 January 2007. The Indian newspaper The Hindu filed several reports on the expedition's progress. After reaching India, two members of the expedition set out in March 2007 from Mumbai in SUVs to retrace Nikitin's travels around India itself. The Afanasy Nikitin Seamount in the Indian Ocean is named in his honor. On 17 April 2022, the Kozhikode Corporation paid tribute to Afanasy Nikitin, commemorating the 550th anniversary of his visit to Kozhikode. Moreover, Customs Road in the city was renamed after Nikitin, also establishing a ‘twin city’ status with Tver, the birth place of Nikitin.
Танымал мәдениетте
Ресейлік "Аквариум" рок-тобы "Афанасий Никитин Буги" атты ән жазды. "Эпидемия" металл-тобы Никитиннің жазбалары туралы "Khozhdeniye za tri morya (Үш теңіз саяхаты)" әнін шығарды. "Афанасий" Тверь пивосының маркасы Афанасий Никитиннің құрметіне аталған.
The Russian rock band Aquarium composed a song titled "Afanasy Nikitin Boogie". The power metal band Epidemia composed a song titled "Khozhdeniye za tri morya (Walking the three seas) about Nikitin's writings. A brand of Tver beer, "Afanasy", is named after Afanasy Nikitin.