Кіріспе

Пуддлтаун – Англияның Дорсет графтығындағы ауыл және азаматтық приход. Ол Пиддл өзенінің жанында орналасқан, атын сол өзеннен алған, графтық орталығы Дорчестер қаласынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 7 км қашықтықта жатыр. Бұрынғы атауы – Пиддлтаун, бірақ "пиддл" сөзінің мағынасымен байланысты ол атау қолданудан шығып қалды. Пуддлтаун атауы 1950 жылдардың соңында ресми түрде бекітілді. Пуддлтаун азаматтық приходының аумағы оңтүстікке қарай Фром өзеніне дейін созылады. 2013 жылы азаматтық приходта шамамен 1450 адам тұрды. Пуддлтаун шіркеуі архитектуралық тұрғыдан маңызды, әсіресе оның жиһазы мен ескерткіштері ерекше назар аударуға лайық. Онда 12 ғасырға жататын қасиетті суға шомылуға арналған тас алаң және 17 ғасырлық қорап сияқты жақсы сақталған ағаш өңдеу бұйымдары бар. Томас Харди осы шіркеуге қызығушылық танытқан, ал ауыл оның "Ашулы қалыңдықтан алыс" романындағы Уэзербери атты ойдан шығарылған елді мекенге шабыт берді. Романның басты кейіпкері Батыршаба Эверденнің үйі – Уэзербери фермасы, приходтағы шатоға негізделген.

Топонимика

Пуддлтаун атауы «Пидл өзеніндегі шаруашылық» дегенді білдіреді. Ол ежелгі ағылшын тіліндегі «пиделе» – «батырақ» немесе «саздық жер» деген мағына беретін өзен атауынан және «тюн» – «шаруашылық» деген мағынаны білдіреді. Өзен бойындағы бірнеше елді мекендер осыдан өз атауларын алған. Жоғарғы ағысында Пиддлтрентид пен Пиддлхингтон «пиддл» өзенінің атауын сақтап қалған, ал төменгі ағысында Пуддлтаун, Толпудл, Аффпудл, Бриантспудл және Тернерс Пудл «пудл» сөзін пайдаланады. 1086 жылғы «Domesday Book» кітабында бұл «Питретон» деп тіркелген, ал 1212 жылы «Пиделетон» болды. 1848 жылы Сэмюэл Льюис «Англияның топографиялық сөздігінде» «Пиддлтаун» атауын қолданды. 1906 жылы сэр Фредерик Тревс «Дорсеттегі жолдар мен жол бойындағы жерлер» еңбегінде «Пуддлтаунды» «Пудл өзеніндегі қала» және «ерекше атауы бар орын» деп сипаттады. 1946 жылы сайлау тізімінде «Пиддлтаун» деп жазылған. «Пуддлтаунды» «Пиддлтауннан» артық таңдаудың бір себебі – Ұлы соғыстан оралғаннан кейін Илсингтон лоджасында тұрған генерал-майор Чарльз Уильям Томпсон әскери ортада басқа мағынасы бар «пудл» нұсқасын қабылдауына ықпал еткені. Ол жастығында әжелерінің Пиддлтрентидті жай ғана «Трентид» деп атағанын есіне алды. Роланд Гант «Дорсет ауылдары» еңбегінде викториандықтар «пиддл» сөзі «зәр» деген эвфемизмге айналғандықтан «пудл» сөзін қолданғанын нақты айтты. «Puddletown» атауының «Piddletown» атауынан ресми түрде басымдығы 1950 жылдардың соңында сақталды, Wightman мәлімдемесіне сәйкес, «округтік кеңестегі ұзақ пікір-таластар нәтижесінде Piddletown Puddletown болып өзгертілуі керек деген шешім қабылданды». Парохияның басқа өзендерінің атаулары кельттік өзен атауларынан шыққан: Frome, ол парохияның оңтүстік шекарасын құрайды, «әдемі, жақсы немесе шалқылы» дегенді білдіреді, ал солтүстік-шығыс шекараны құрайтын Devil's Brook «қара ағыс» дегенді білдіреді.

Тарих

Тарихи алдындағы адамдардың қоныстанғандығының дәлелі 30 дөңгелек оба түрінде сақталған, олардың шамамен жартысы бор тасқа, жартысы Reading Beds-ке орналасқан. Көптеген обалар соңғы кездегі іс-әрекеттерден зардап шеккен. Кейбір обалардың жанында «кельт» егістіктерінің жолақты тілімдерінің қалдықтары табылды. Даддл-Хиттегі үш «Жаңбыр обасының» бірі қазылып зерттелді; одан күлдері бар ыдыстар Дорсет мұражайына жеткізілді. Дурновария (қазіргі Дорчестер) мен Бадбери сақиналары арасындағы римдік жол азаматтық приходтың аумағынан өтті; ол Пуддлтаун Хит арқылы, ауыл мен Фром өзені арасында WSW-ENE бағытында кесіп өтеді. Ауылдағы – Styles House, Пиддл өзенінің жанындағы – үйдің бұзылуы кезінде 9-шы немесе 10-шы ғасырға жататын тас крестің бір бөлігі табылды. Крест кездесу орнымен байланысты болуы мүмкін. Бұл фрагмент 1911 жылы қайта жаңартылған шіркеудің жаңа ғибадатханасына енгізілді. 1086 жылғы Domesday Book деректері бойынша, Пуддлтаун 1600 қой тіркелген, бірнеше ауылдарды қамтитын үлкен және маңызды уәлият болды. 13-шы ғасырда, Генрих III патшалығы кезінде, «Пидель Бардольфестон қалашығы» Джон Монмутқа тиесілі болды және сэр Альфред Линкольнге жалға берілді: Монмут қайтыс болғаннан кейін оны леди Альбрета Ботерелл мен леди Джоан Невилл мұра етті. Пуддлтаун ауылын қоспағанда, Пуддлтаун приходындағы бірнеше шағын елді мекендер азайып немесе жойылды. Басқа елді мекендер: Чесселборн Форд (приходтың солтүстік-шығысындағы Devil's Brook өзенінің жанында), Бардольфстон (Пуддлтаун ауылының солтүстік-шығысында, Пиддл өзенінің солтүстігінде), Хайд (қазіргі Друс шаруашылығы), Уотерстон, Оңтүстік Лувард (қазіргі Жоғары Уотерстон), Кішкентай Пиддл (қоңсылас Пидлхинтон приходындағы Кішкентай Пуддл шаруашылығы), және Илсингтон (приходтың оңтүстігінде, Фром өзенінің жанында). Чесселборн Форд пен Бардольфстон тастап кетілген. Чесселборн Фордта 1086 жылы алты, 1327 жылы төрт адам тұрған, ал 17-шы ғасырдың ортасына қарай тек бір қираған үй қалған. 1970 жылы оның қалдықтары төменгі жағалаулармен шектелген он жабықтан тұрады, бірақ бұл орын қазіргі Ordnance Survey карталарында көрсетілмеген. Бардольфстонның 13-шы ғасырда құлдырағаны және 16-шы ғасырда әлі де қоныстанған болса да, 17-шы ғасырда толығымен тастап кетілгені анықталды. Оның аумағы шамамен 12 метрге созылып, оңтүстік-батыс және солтүстік-шығыс бағытында орналасқан. Мұнда кем дегенде он бір үйдің орны сақталған, бірақ оның оңтүстік бөлігі кейіннен өзен бойында сулы алқаптар құрылған кезде қираған. Уотерстондағы орын Пиддл өзенінің оңтүстік жағындағы террасадағы жер жұмыстарынан тұрады. Ортағасырлық халқы салыстырмалы түрде тұрақты болды, ал 1662 жылы он үй шаруашылығы тіркелді. Бұл орын біртіндеп тастап кетілген болуы мүмкін. 17-шы ғасырдың басында Пуддлтаун Дорсеттегі сулы далаларды дамытудың алғашқы орындарының бірі болды; бұл тәжірибе кемінде 1620 жылдан бастап қолданылды, ал 1629 жылы манориалдық сот кейбір жалға алушыларға «суаруды және жерлерін жақсартуды» қамтамасыз ететін қажетті су арналарын жасауға рұқсат берді. Сулы далалар қазіргі Оңтүстік Англияда кеңінен қолданылмайды, бірақ олардың физикалық қалдықтары көптеген жерлерде сақталған; Пуддлтаун азаматтық приходында 1978 жылға дейін Ordnance Survey сулы даланың бірнеше аймағын көрсетті, бірақ 2010 жылы ешқайсысы көрсетілмеді. 1801 жылғы жазбалар сол кезде ауыл шаруашылығы Пуддлтаун экономикасының негізгі бөлігі болғанын көрсетеді, бірақ үй өнеркәсібі мен қолөнер шеберлігі де маңызды рөл атқарды: 596 адам ауыл шаруашылығында, 221 адам қолөнер, өндіріс және саудада жұмыс істеді. Әйелдер мен балалар көбінесе үй шаруашылығын жүргізіп, ауыл шаруашылығының табысын толықтырды, бірақ Француз революциясынан кейін бұл мүмкіндіктер азайды. 1830 жылы Пуддлтаун Дорсеттегі ауыл шаруашылығы жұмысшыларының өте төмен жалақы мен ұзақ жұмыс уақытына наразылық білдіріп, Оңтүстік Англиядағы Капитан Свинг көтерілісіне қатысты. Астық бастыратын машиналар зақымдалды және арбалар өртенді. Нәтижесінде, жалақы аптасына алты-жеті шиллингтен он шиллингке дейін көтерілді. Шіркеудің шығысында 17-шы ғасырдың аяғы мен 18-шы ғасырдың басында салынған Ilsington House, Old Manor деп те аталады. Ол бастапқыда Хантингдонның 3-ші графына тиесілі болды, ал 1724 жылы Роберт Уолполге тиесілі болды. 1780 мен 1830 жылдар аралығында ол король Георг III-нің бас атбасына генерал Томас Гартқа жалға берілді. Генерал ханшайым Софияның заңсыз немересін асырап алды және оны сарайда тәрбиеледі. Отбасы ауылда жаңа коттедждер мен оқу залын салды, сондай-ақ шіркеудің жанында жаңа сарай салып, оны қалпына келтірді.

Басқару

Ұлыбританияның ұлттық парламентінде Паддлтаун Батыс Дорсет парламенттік округіне кіреді, және оны қазіргі уақытта Консервативтік партиясынан Крис Лодер өкілдік етеді. Жергілікті басқаруда Паддлтаунға ең жоғары деңгейде Дорсет кеңесі, ал ең төменгі деңгейде Паддлтаун аумақтық приход кеңесі басшылық етеді. Ұлттық парламент және округтік кеңес сайлауларында Дорсет бірнеше сайлау округтеріне бөлінеді, соның ішінде Паддлтаун Паддлтаун округіне кіреді. Дорсет округі кеңесіне сайлауларда Дорсет 42 сайлау бөліміне бөлінді, ал Паддлтаун Линден Лиа сайлау бөліміне қарасты. 2019 жылы Англияда жергілікті басқару құрылымындағы өзгерістерден кейін Паддлтаун Дорсет кеңесіне 1 мүше сайлайтын Паддлтаун және Төменгі Винтерборн округінің құрамына кіреді.

География

Пуддлтаун азаматтық округі оңтүстікте Фром өзенінің су тасқыны мен сулы жайлаулары арасында, солтүстікте Пуддлтаун Дауының борлы суайырына дейін созылады. Оны батыстан шығысқа қарай кесіп өтетін Пиддл өзені екіге бөледі. Округтың тау жыныстары креда кезеңінің Сантон және Кампан дәуірлерінде, сондай-ақ палеоген кезеңінің эоцен дәуірінде қалыптасқан. Кейбір жерлерде олар төрттік кезеңге жататын жас шөгінділермен жабылады: өзен террасасы, бас шөгінділері, кремнийлі саз және аллювий – соңғысы тек ірі су арналарының аңғарларында ғана кездеседі. Округтың оңтүстік шекарасын құрайтын Фром өзені Natural England ұйымы тарапынан ғылыми маңызы бар арнайы қорғалатын аумақ деп белгіленген. Ауылдың оңтүстік-батысында, округтің ішінде толығымен орналасқан Пуддлтаун орман паркі, оны Англия Орман шаруашылығы басқарады. Орман Дорсет Гейтс табиғи аймағының шетінде жатыр, орманның бір бөлігі шұңғылға айналдырылуда; шұңғыл өсімдіктеріне каллуна, Ulex gallii, Ulex minor және көкжидек кіреді; фаунасы сирек кездесетін тегіс жылан мен құмды кесірткелерді қамтиды. Пуддлтаун орман паркіне жақын орналасқан Йеллоухэм Вуд және Илсингтон Вуд ежелгі ормандық жерлер, бірақ Илсингтон Вудта қылқан жапырақты ағаштар көптеп отырғызылған.

Демография

2014 жылы Пуддлтаун азаматтық округінің халқы 1452 адамды құрады деп есептелді. 2011 жылғы халық санауынан алынған деректер Пуддлтаун округі және шығыстағы шағын Ательхэмптон округі үшін бірге жарияланды; осы аймақта 663 тұрғын үй, 614 шаңырақ және 1405 адам болды.

Белгілі ғимараттар

Ежелгі жер жұмыстарын есептемегенде, еншілік аумақта тарихи немесе сәулеттік маңызы барлығы үшін Historic England тізіміне енген елу алты нысан бар, оның ішінде екеуі (еншілік шіркеу және Уотерстон сарайы) I санатта, ал үшеуі (Илсингтон үйі, Ескі пасторлық және 8 The Square) II* санатта тіркелген. Пуддлтаун шіркеуі, Әзіз Марияға арналған, «маңызды сәулеттік қызығушылыққа ие» және «округтағы ең қызықты шіркеулердің бірі» деп сипатталған. Оның тамыры 12 ғасырға дейін жетеді – мұнараның бір бөлігі 1180-1200 жылдар аралығында салынған. Оңтүстік немесе Мартин отбасының қапталында алабастрдан жасалған мүсіндері бар 16 ғасырға жататын үш қабір бар. 1910 жылы шіркеуді Чарльз Понтинг жартылай қалпына келтірді. Ilsington House 17 ғасырдың соңынан 18 ғасырдың басына дейін салынған, кейін 18 ғасырдың соңынан 19 ғасырдың басына дейін өзгертілген және 19 ғасырдың соңында кеңейтілген. Оның сылақпен жабылған кірпіш қабырғалары, тас блоктарынан жасалған бұрыштары және шифермен жабылған шатыры бар.

Қоғамдық құралдар

Пуддлтаунда ас үйі мен бары, толық мүгедектерге арналған жабдықтары мен кіруге мүмкіндігі бар, 100-ден 160 орынға дейін сыйымдылығы бар ауылдық үй бар. 2013 жылдан бері ол тек еріктілермен басқарылатын Пуддлтаун қауымдық кітапханасына да үй иесі болып табылады. Ательэмптон жолында дәрігерлік пункт орналасқан, ол жақын маңдағы ауылдардың тұрғындарына да қызмет көрсетеді. Пуддлтаунда Үш жол бойында демалыс алаңы бар; онда бір крикет алаңы және екі шөптік футбол алаңы (біреуі кішкентай, біреуі толық өлшемді) бар.

Әдеби байланыстар

Пуддлтаун Томас Хардидің "Ашулы қалыңдықтан алыс" романындағы "Ведзербери" ауылының прототипі болып табылады.