Кіріспе

Гуру Пурнима – барлық рухани және академиялық гуруларға құрмет көрсетуге арналған діни мейрам. Бұл фестивальді Махатма Ганди өзінің рухани ұстазы Шримад Раджчандраға құрмет көрсету үшін қайта жаңғыртты. Бұл күнді Вяса Пурнима деп те атайды, себебі ол күні "Махабхарата" мен "Веда" жинағын жазған ғалым Веда Вьясаның туған күні. Сондықтан гуру – қараңғылықты немесе білімсіздікті жоятын адам. Буддистік дәстүр бойынша, бұл мереке Будданың құрметіне атап өтіледі, ол осы күні Үндістанның Уттар-Прадеш штатындағы Сарнатта алғашқы уағыздарын берген. Йога дәстүрінде бұл күн Шиваның алғашқы гуру болған күні ретінде тойланады, өйткені ол Саптаришилерге Йоганы үйреткенді бастады. Ведалық индуизм дәстүрінде бұл күн ежелгі индуизм дәстүріндегі ең ұлы гурулардың бірі және гуру-шишья дәстүрінің символы саналатын Вьяса данасының құрметіне атап өтіледі. Вьяса осы күні дүниеге келгені ғана емес, сонымен қатар Ашадха Судха Падьямиде Брахма Сутраларын жаза бастады деп есептеледі. Оларды оқу оған арналған және осы күні ұйымдастырылады, ол Вяса Пурнима деп те аталады. Бұл мереке индуизмнің барлық рухани дәстүрлеріне ортақ, онда ол шәкірттерінің ұстазына деген алғысын білдіруі болып табылады. Индуист аскеттері мен саньисилер бұл күні Чатурмасья кезеңінде, яғни жаңбырлы маусымда төрт ай бойы уақытты жеке өткізіп, бір орында тұра отырып, өз гуруларына пуджа етеді; кейбіреулері жергілікті халыққа дәріс оқиды. Үнді классикалық музыкасы мен биінің шәкірттері, сондай-ақ гуру-шишья парампарасын ұстанатындар осы қасиетті мерекені бүкіл әлемде тойлайды.

Индуизм

Бұл күні "Махабхаратаның" авторы Вьяса парашара ғалымы мен балықшының қызы Сатьяватиден дүниеге келді; осылайша, бұл күн Вьяса Пурнимасы ретінде де тойланады. Веда Вьяса өзінің заманында бар болған барлық Веда гимндерін жинап, оларды сипаттамалары мен рәсімдердегі қолданылуына сәйкес төрт бөлікке бөліп, Веданы зерттеу ісіне зор үлес қосты. Одан кейін ол оларды өзінің төрт бас шәкірттеріне – Пайла, Вайсампаяна, Джаймини және Сумантуға үйретті. Осылайша, оның бөлгені мен өңдегені оған "Вьяса" (вьяс = өңдеу, бөлу) деген құрметті атақты сыйлады. Ол Ведаларды Риг, Яджур, Сама және Атарва деп аталатын төрт бөлікке бөлді.

Буддизм

Ғотама Будда ағартушылыққа жеткеннен кейін шамамен 5 апта өткен соң Бодхгаядан Сарнатқа сапарлады. Ағартушылыққа қол жеткізуден бұрын, ол қатаң аскетизмнен бас тартты. Оның бұрынғы серіктері – панчаваргикалар оны тастап, Сарнаттағы Ṛṣipatanaға кетті. Ағартушылыққа жеткен соң Будда Урувилвадан шығып, оларға қосылып, Дхарманы үйрету үшін Ṛṣipatanaға барды. Ол оларға барды, себебі рухани күштерін пайдаланып, бұрынғы бес серігінің Дхарманы жылдам түсіне алатынын көрді. Сарнатқа жол тартқанда Ғотама Будда Ганг өзенін кесіп өтуге тиіс болды. Бұл туралы естіген Бимбисара патша аскеттерден алымды жойды. Ғотама Будда бұрынғы бес серігін тапқанда, оларға Дхармачакраправартана сутрасын оқыды. Олар түсінді және олар да ағартушылыққа жетті. Бұл Асадха толық айында кешіп-қонақ Сангханың құрылуын белгіледі. Будда алғашқы жаңбыр маусымын Сарнаттағы Мулагандхакутиде өткізді. Бұқшу сангха тез арада 60 мүшеге дейін өсті; содан кейін Будда оларды жеке-жеке саяхаттап, Дхарманы үйрету үшін барлық жаққа жіберді.

Джайнизм

Джайнизм дәстүріне сәйкес, Гуру Пурнима Тренок Гуха Пурнима деп аталады, онда адамның рухани кеңістіктері мен ұстаздарына ерекше құрмет көрсетіледі. Бұл күн Чатурмасьяның басталысында келеді. Осы күні Махавира кайвальяға қол жеткізгеннен кейін Гаутама Свамиді өзінің алғашқы шәкірті (ганадхара) етіп, өзі де тренок гуха болды.

Буддистер мен индустар ұстанатын мейрамдар

Буддистер осы күні өпосатта, яғни сегіз қағиданы сақтайды. Випасана медитациясын тәжірибелеушілер ұстаздарының жетекшілігімен медитация жасайды. Осы күні жаңбыр маусымының вассасы басталады, ол шілдеден қазанға дейін үш айға созылады. Осы уақытта будда монахтары әдетте ғибадатханаларында бір орында қалады. Кейбір монастырларда монахтар вассаны қарқынды медитацияға арнайды. Васса кезінде көптеген будда дінін ұстанатындар рухани жаттығуларын жаңартпақ болып, ет, алкоголь немесе темекі тату сияқты қанағаттандырудан бас тартады. Бұл күні индуист әулиесі Тренок Гуханың өмірі мен үйретілімдерін еске алып, оған құрмет көрсетіледі. Виаса Пуджа түрлі ғибадатханаларда өткізіледі, онда гүлдер мен символдық сыйлықтар сыйланады. Мерекелерден кейін шәкірттерге арналған той дастарқан ұйымдастырылады, онда прасад және чарнамрита (аяқтан тамған нәр), Тренок Гуханың аяқтарын жуу рәсімі арқылы оның құдіретін білдіреді, таратылады. Осы күні падапужа рәсімі де өткізіледі, ол Тренок Гуханың қасиетті аяқтарын бейнелейтін сандалдарына табыну және Тренок Гуханың барлық құндылықтарына қайтадан адалу болып табылады. Шәкірттер де осы күні келесі жылға дейін ұстаздарының нұсқаулары мен үйретімдерін орындауға міндеттеме береді. Бұл күн сондай-ақ, Тренок Гуханың шәкірттері бір-біріне рухани жолда қолдау білдіретін, «Тренок Гуха бауыр» (шәкірт бауыр) ретінде қарастырылады.

Непалдағы мерекелер

Непалда Тренок Гуха Пурнима мектептерде маңызды күн. Бұл күн непалдықтар үшін мұғалімдер күні болып есептеледі. Оқушылар өз мұғалімдерін жергілікті матадан тігілген топи деп аталатын ерекше бас киімдер, гүл шоқтары және түрлі дәмді тағамдар сыйлап құрметтейді. Мұғалімдердің қажырлы еңбегін бағалау мақсатында оқушылар мектептерде мерекелік шаралар ұйымдастырады. Бұл мұғалім мен оқушы арасындағы байланысты нығайтуға зор мүмкіндік саналады.

Үндістан академиктеріндегі дәстүр

Дінге қарамастан, үнді ғалымдары осы күнді ұстаздарына алғыс айту арқылы тойлайды. Көптеген мектептерде, колледждерде және университеттерде студенттер ұстаздарына алғыс айтып, өткен ғалымдарды еске алатын шаралар ұйымдастырылады. Түлектер ұстаздарына барып, құрмет көрсету үшін сыйлықтар тартады. Студенттер осыған орай түрлі өнер сайыстарын өткізеді. Гуру мен шәкірт арасындағы басты дәстүр – гуруға өлең немесе цитаталар оқып сәлем беру және гуру шәкіртінің табысы мен бақыты үшін бата беру. Қысқасы, Гуру Пурнима – үнділіктердің Мұғалімдер күнін тойлаудың дәстүрлі жолы.