Кіріспе

1985 жылғы фильм

«Мисима: Төрт тараудағы өмір» – жапон жазушысы Юкио Мисиманың өмірі мен шығармашылығына негізделген 1985 жылғы тарихи драма. Режиссері – Пол Шредер, сценарийін оның інісі Леонард және Леонардтың әйелі Чиеко Шредер жазған, ал әңгімесі Пол Шредер мен Юн Сирагиге тиесілі. Фильм Мисиманың (Кен Огата) өмірінен эпизодтарды оның «Алтын павильон ғибадатханасы», «Кёконың үйі» және «Қашқан аттар» кітаптарынан алынған үзінділердің сахналануымен ұштастырады. Фрэнсис Форд Коппола мен Джордж Лукас фильмнің атқарушы продюсерлері болды, ал музыкасын Филип Гласс, декорациясын Эико Ишиока жасады.

Сюжет

Фильм 1970 жылы 25 қарашада, Мисиманың өміріндегі соңғы күні басталады. Ол қолжазбаны аяқтап, өзі үшін жасаған киімін киіп, өзінің жеке әскері - Татенокайдан шыққан төрт адамымен кездеседі. Өткен өмірінің эпизодтарын ерекшелендіретін флешбэктерде көрермен Мишиманың ауру жас баладан соғыстан кейінгі дәуірдің Жапонияның ең танымал жазушыларының біріне (жетілдікте еркектік пен дене шынықтырумен байланысты аурулы және милитаристік мағынаға ие болғандықтан, өзін мысық тәртіптің шегіне дейін жаттықтыратын) айналып өтуін көреді. Оның қазіргі Жапонияның материализміне деген жеккөрушілігі оны экстремистік традиционализмге бұрады. Ол өзінің жеке әскерін құрып, императорды үкімет басшысы етіп қайта тағайындады. Биографиялық бөлімдер Мишиманың үш романының қысқа драмалық көріністерімен тоғысқан: "Алтын павильон ғибадатханасында" кекечкеніш үміткер атақты Дзен будда ғибадатханасына от қояды, өйткені ол өзінің сұлулығын көргенде өзін төмен сезінеді. Киоконың үйі - орта жастағы әйел мен оның қаржылай қарызы бар жас сүйіктісінің арасындағы садомазохистік (әдеттегідей өлімге әкелетін) қарым-қатынасты бейнелейді. Runaway Horses-те жастардың фанатикалық ұлтшылдар тобы үкіметті құлатуға үлгермейді, оның басшысы кейін өз-өзіне қол жұмсайды. Драмалық көріністер, кадрлық оқиғалар және флешбектер фильмнің атын бейнелейтін төрт тарауға бөлінген: сұлулық, өнер, әрекет және қалам мен семсердің үйлесімділігі. Фильмнің ең басты оқиғасы Мисима мен оның ізбасарлары Жапонияның өзін-өзі қорғау күштерінің генералын тұтқынға алады. Ол гарнизонның сарбаздарына арнап, императорды ел билігіне қайтару үшін күреске қосылуға шақырады. Оның сөзіне көпшілік көңіл бөлмейді, оны мазақ етеді. Содан кейін Мисима генералдың кеңсесіне оралып, сепуку жасайды.

Өндіріс

Мишима жазушының үш романын драмалық өңдеуге алып, сондай-ақ оның автобиографиялық романы «Жасырын сырлар» кітабынан үзінділерді пайдаланады. Кем дегенде екі көрініс бар: бірінде жас Мишима христиан шейіті Себастьянның суретінен қозған сезімге толады, екіншісінде әскери комиссиядағы медициналық тексеруде жас Мишима ауруын қасақана үлкейтіп көрсетіп алады. Мишиманың тағы бір романы – гомосексуал ер адамның әйелге үйленуін бейнелейтін «Тыйым салынған түстер» романының қолданылуына оның жесірі қарсылық білдірді. Шредер Мишиманың нарциссизмін және сексуалдық екіұштылығын көрсететін кітапты визуализациялауды қалағандықтан, ол осы мақсатқа арнайы аударған «Киоконың үйі» романын таңдады. «Киоконың үйі» төрт теңдестірілген сюжеттік желіні және төрт басты кейіпкерді қамтиды, бірақ Шредер олардың ішінде тек өзі маңызды деп санайтын біреуін таңдап алды. Рой Шнайдер түпнұсқа фильмде және VHS нұсқасының алғашқы шығарылымында баяндаушы болды. 2001 жылғы DVD нұсқасында Шнайдердің дауысы белгісіз актердің баяндауымен ауыстырылды. 2008 жылғы DVD-нің қайта шығарылымында Шнайдердің және балама баяндаушының (жапондық нұсқасы үшін Кен Огатаның) дауыстары бар. Amazon.com сайтындағы пікірде Шредер бұл 2001 жылғы өндірістік қателік екенін және дауыстың фотограф Пол Жасминге тиесілі екенін түсіндірді. Фильм Мишиманың өзіне қол жұмсауымен аяқталады (бірақ шындығында сеппуку рәсімінен әлдеқайда ұзаққа соқты). Оның сенімді серігі Морита Мишиманың басын кесе алмай, өзі өлтіру рәсімін де орындай алмады. Үшінші топ мүшесі екеуінің де басын кесіп, содан кейін құлпытастар қарсылықсыз бас берді. Роджер Эберт Шредердің өзін-өзі өлтіруді қанды түрде көрсетпеу туралы шешімін мақұлдады, өйткені мұндай көрсету фильмнің көңіл-күйін жояды деп ойлады. Фильм Токио халықаралық кинофестивалінен алынып тасталды және Мишиманың жесірінің бойкоты мен Мишиманың гомосексуал ретінде бейнеленуіне қарсылық білдірген оңшыл топтардың қаулыларына байланысты Жапонияда ресми түрде көрсетілген жоқ. Басты рөл бастапқыда Кен Такакураға арналған еді, ол осы ұсынысты Пол Шредерге жасады, бірақ сол топтардың қысымына байланысты бас тартуға мәжбүр болды.

Музыка

Мисимаға арналған музыкалық партитураны Филип Гласс жазды, ал оның бөліктерін Kronos Quartet орындады. 1985 жылы Nonesuch Records саундтрек альбомын винилдік пластинка түрінде және аудио CD-де шығарды.

Сыни жауап

Rotten Tomatoes веб-сайтында «Мисима» фильмінің мақұлдау рейтингісі бар, және орташа рейтингі негізделген рецензияға сүйенеді. Сайттың сын тұжырымында: «Егер Пол Шредердің Юкио Мисима туралы биофильмі автордың өмірін толыққанды бейнелеу үшін жеткіліксіз болса, оның құштарлығы авангардтық құрылымы, Эйко Ишиоканың декорация дизайны және Филип Гластың керемет музыкасы арқылы көрінеді». 2013 жылғы кино саласының маманы Леонард Мальтин бұл фильмді «амбициялы, өте стильді драма» деп сипаттады, кейін «ұзақ, қиын, әрқашан сәтті болмаса да, қызықты» екенін қосты. 2007 жылы Роджер Эберт фильмді «Ұлы фильмдер» тізіміне енгізіп, оны «айқын және ұтымды құрылымымен жазылған және жасалған шедевр» деп атады. Фильмнің дәстүрден тыйылатын құрылымы өте түсінікті, логикасы ашық көрінеді. Time Out Film Guide журналынан Крис Пичмент: «Шредер өзінің кейіпкерлерімен бірге іздеген зорлық-зомбылыққа толы өзгеріске қол жеткізген болуы мүмкін; фильмде соңғы қылыштың барлық қадірлілігі мен әдемілігі бар. Оған тең келерлік ешнәрсе жоқ» деді.

Марапаттар

Фильм 1985 жылғы 15 мамырда Канн кинофестивалінде тұңғыш рет көрсетілді, онда ол ең үздік көркемдік жетістігі үшін жүлде алды.

Үй медиасы

Мисима АҚШ-та үш рет DVD форматында жарық көрді, оның екеуі – Blu-ray шығарған The Criterion Collection компаниясының туындылары. 2001 жылы Warner Bros. шығарған нұсқасында сахнадан тыс түсірілген деректі фильм, Пол Шредердің аудио түсіндірмесі және жойылған кадр бар. Бұл басылымда, театрлық нұсқасы сияқты, Рой Шейдердің баяндауы орнына, авторлық құқығы көрсетілмеген актердің баяндауы қолданылды. 2008 жылғы Criterion Collection нұсқасы Рой Шейдердің және (Пол Шредердің сөзінше) Пол Жасминнің 2001 жылғы нұсқасындағы ағылшын тіліндегі баяндамаларын ұсынды. Сонымен қатар, жаңа аудио түсіндірмелер, фильм жасаушылармен және Мисиманың шығармаларын зерттеушілермен бейне сұхбаттар, сондай-ақ автор туралы BBC деректі фильмі – «Юкио Мишиманың ерекше жағдайы» кірді. 2018 жылғы Criterion Collection қайта шығарылымы DVD және Blu-Ray форматында режиссерлік кескінін жаңа қалпына келтірілген 4K цифрлық көшірмесін ұсынды, оны режиссер Пол Шредер және оператор Джон Бейли бақылап, бекітті, 2.0 айналмалы DTS HD Master Audio дыбыстық жолымен. 2008 жылғы Criterion Collection нұсқасының барлық мүмкіндіктері сыншы Кевин Джексонның эссесі, Жапониядағы фильмнің цензурасы туралы мақала және Ишиоканың түсірілген декорацияларының суреттерін қамтитын жаңа буклетпен бірге сақталды. 2010 жылы Wild Side Video француз тілінде «Mishima – une vie en quatre chapitres» атты DVD-дискісін шығарды, ол жапон, ағылшын және француз тілдерінде француз тіліндегі субтитрлермен бірге келді. 2010 жылы испандық Blu-ray дискісі «Mishima – Una Vida en Cuatro Capítulos» деген атаумен жарық көрді. Онда Шредердің баяндамасы, қосымша испан және каталон тілдеріндегі, бірақ ағылшын тіліндегі емес, субтитрлер бар.