Кіріспе
Ежелгі Рим дінінде Церера (/sɪər/iː/z/ SEEReez, /sɪər/iː/z/) – егіншілік, дәнді дақылдар, құнарлылық және аналық қарым-қатынастардың құдайы. Ол бастапқыда Римнің «плебейлік немесе Авентин үштігі» деп аталатын орталық құдайы болған, кейіннен оның қызы Прозерпинамен бірге римдіктер «Церераның грек обрядтары» деп сипаттаған. Оның жеті күндік сәуір айындағы Cerealia фестиваліне танымал Ludi Ceriales (Церера ойындары) кірді. Ол сондай-ақ мамыр айындағы даланың тазарту рәсімінде (lustratio) Ambarvalia фестивалінде, егін жинау кезінде, римдіктердің үйлену және жерлеу рәсімдерінде құрметке бөленді. Ол көбінесе ересек әйел ретінде бейнеленеді. Церера – Римнің көптеген егіншілік құдайларының арасында грек мифологиясындағы Он Екі Олимпиада құдайымен теңестірілген жалғыз құдай. Римдіктер оны грек құдайы Деметрдің баламасы деп есептеді, оның мифологиясы римдік өнер мен әдебиетте Церера ретінде қайта қарастырылды. Бұл – Жерорта теңізі аймағының негізгі тағамы болған астық. Ежелгі римдік этимологтар Церераның аты латын тіліндегі "gerere" етістігінен шыққан деп ойлады, яғни "өсіру, тудыру, өнім беру", себебі бұл құдай мал шаруашылығына, егіншілікке және адамның құнарлылығына байланысты болған. Рим дәуірінің бойында Церера есімі астықпен және, демек, нанмен байланысты болды.
In ancient Roman religion, Ceres ('/s//ɪər//iː//z/ SEEReez, ) was a goddess of agriculture, grain crops, fertility and motherly relationships. She was originally the central deity in Rome's so called plebeian or Aventine Triad, then was paired with her daughter Proserpina in what Romans described as "the Greek rites of Ceres". Her seven day April festival of Cerealia included the popular Ludi Ceriales (Ceres' games). She was also honoured in the May lustration (lustratio) of the fields at the Ambarvalia festival: at harvest time: and during Roman marriages and funeral rites. She is usually depicted as a mature woman. Ceres is the only one of Rome's many agricultural deities to be listed among the Dii Consentes, Rome's equivalent to the Twelve Olympians of Greek mythology. The Romans saw her as the counterpart of the Greek goddess Demeter, whose mythology was reinterpreted for Ceres in Roman art and literature. which was a dietary staple of the Mediterranean world. Ancient Roman etymologists thought that ceres derived from the Latin verb gerere, "to bear, bring forth, produce", because the goddess was linked to pastoral, agricultural and human fertility. Throughout the Roman era, Ceres' name was synonymous with grain and, by extension, with bread.
Ауыл шаруашылығының құнарлылығы
Церес бидайдың (лат. far) табылуымен, өгіздерді бірге жұмсап, егіс жырту, егін себу, жас тұқымды қорғау және күтіп-бағу, сондай-ақ егіншілікті адамзатқа сыйлаумен байланыстырылды; осыған дейін адамдар емен жаңғақтарымен күнкөріс жасап, қоныстанбай, заң-ережесіз ғұмыр кешкендігі айтылады. Ол өсімдіктер мен жануарлар тұқымын тыңайтуға, көбейтуге және жеміс беруге қабілетті болды, ал оның заңдары мен қағидалары егіншілік циклының барлық іс-әрекеттерін қорғады. Қаңтар айында Церес (жер анасы Теллмен бірге) жылжымалы Feriae Sementivae кезінде бидай мен жүкті шошқаны құрбандыққа шалған. Бұл мейрам жыл сайынғы егін егуден бұрын өткізілгендігі сөзсіз. Құрбандық шалудың қасиетті бөлігі – ыдысқа (олла) салынған ішек-қарын (экста) болды. Ауылдық, егіншілік ортада Катон Үлкен Цереске егін жинау алдында шалынатын порка praecidanea (шошқа) құрбандығын сипаттайды. Егін жинауға дейін оған астықтың үлгісі (праметий) ұсынылды. Овидий айтуынша, Церес "ұсынылған нәрсе таза болса, азға да разы болады". Церестің ең маңызды мерекесі – Цереалия – сәуірдің ортасынан соңына дейін өткізілді. Оны оның плебей эдилдары ұйымдастырып, цирк ойындарын (ludi circenses) қамтыды. Мереке Цирк Максимуста ат жарысымен ашылды, оның басталу орны оның Авентин ғибадатханасының астында және қарсысында орналасқан; Цирктің алыс жағындағы бұрылыс қадасы астық сақтау құдайы Консуске арналған. Жарыс аяқталғаннан кейін Циркке түлкілер жіберілді, олардың құйрықтарына шамдар байланып, өсіп келе жатқан егінді тазарту және ауру-жұқпалы дерттерден қорғау үшін, немесе олардың өсуіне жылу мен күш беру үшін от жақылды. Б.з.д. 175 жылдан бастап Цереалияға 12-18 сәуір аралығында ludi scaenici (театралды діни шаралар) қосылды.
Заңдар
Церера плебейлік заңдардың, құқықтардың және трибундардың қамқоршысы және қорғаушысы болды. Оның Авентин ғибадатханасы плебейлерге культ орталығы, заңдық мұрағат, қазына және мүмкін сот ретінде қызмет етті; оның негізі Lex Sacrata заңының қабылдануымен бір мезгілде болды, ол плебейлік эдильдер мен трибундардың Рим халқының бұзылмас өкілдері ретінде лауазымын және тұлғасын бекітті. Трибундар қамауға алу немесе қорқытудан заңдық иммунитетке ие болды, ал осы заңды бұзғандардың өмірі мен мүлкі Церераға тиесілі болды. 287 ж.б.д. Lex Hortensia заңы плебейлік заңдарды қалаға және оның барлық азаматтарына таратып берді. Сенаттың ресми қаулылары (senatus consulta) Церераның ғибадатханасында, құдайдың және оның эдильдерінің қамқорлығымен сақталды. Ливий бұл себепті тікелей айтады: консулдар Рим заңдарын өз еркімен бұзып, жеке пайда көруге құқығы жоқ. Ғибадатхана патрицийлердің қасақана тұтқындаумен қорқытқандарына пана берген болуы мүмкін. Церераның ғибадатханасы, ойындары және культы кем дегенде оның қорғауындағы заңдарды бұзғандарға салынған айыппұлдар есебінен қаржыландырылды; кейінірек ақын Вергилий оны legifera Ceres (Заң әкелген Церера) деп атады, бұл Деметрдің грек епітеті thesmophoros-тың аудармасы. Церераның алғашқы жыртылысы жерді (Теллдің әлемі) адамзат әлеміне ашты және алғашқы егістік пен оның шегарасын жасады, оның заңдары орнықты, заңды, өркениетті өмірдің бағытын анықтады. Егістіктерге және егінге қарсы жасалған қылмыстар халыққа және олардың қорғаушы құдайына қарсы қылмыстар еді. Жер иелері өз малдарын мемлекеттік жерлерде жаюға рұқсат берсе, олар Церера мен Рим халқының атынан плебейлік эдильдер арқылы айыппұл төлейтін. Он екі тақтаның ежелгі заңдары көршінің егістігінен өз егістігіне егінді сиқырлықпен тартуға тыйым салды және егістік шекараларын заңсыз алып тастағаны үшін өлім жазасын қарастырды. Егістікке зиян келтірген немесе оны ұрлаған ересек адам "Церера үшін" асылуға тиіс болды. Сол қылмысты жасаған жасөспірімге қамшымен жаза беріліп немесе келтірілген залалдың екі еселенген сомасында айыппұл салынуы керек еді.
Қалқаншалар
Церераның белгілері мен иконографиясы, Деметрдің ерте Микен дәуірінен бастап, құнарлылықты, ұйқыны, өлімді және қайта тууды символдайтын мақтарды қамтиды. Мақтар бидай егілген далалардағы жыртылған топырақта оңай өседі және көптеген ұсақ тұқымдар береді. Грек және римдік шаруалар оларды талшықты сабақтары мен тұқымдарының тағамдық құндылығы үшін өсірген. Егер мақ қапшығы ғана бейнеленсе, бұл, әдетте, опий мақтарына (papaver somniferum, "ұйқы беретін мақ") жатады. Римдік ақын Вергилий "Георгикада", 1.212-де оны "Cereale papaver", яки "Церераның мағы" деп сипаттайды, ол ауырсынуды басады және ұйқы келтіреді – ал ең терең ұйқының мәні өлім. Мақтар көбінесе Церераның бидай сабағынан тоқылған тәжінде, corona spicea, оның қызметкерлері мен жақтастары киетін тәжге тоқылады.
Жерлеу рәсімі
Церера тірілер мен өлілер әлемі арасындағы шекараны сақтап, жерлеу рәсімдерінде маңызды рөл атқарды. Егер дұрыс рәсімдер орындалып, құрбандық шалынса, ол қайтыс болған адамның жанының (Ди Манес) әлемнен кейінгі өмірге өтуіне көмектесті, оны жер асты көлеңкесі немесе құдай ретінде қабылдады. Егер өлім ерте, күтпеген жерден немесе өз уақытында болмаса, сол адамның жаны жоғарғы әлемде қалып, тірілерді адастырып, кек қайтаратын арбақ (Лемур) ретінде мазалайды деп есептелді. Ондай жандарды құтылуға болар еді, бірақ олардың өліміне лайықты себеп болған жағдайда ғана. Церераның жерлеу немесе өртеу рәсімдерінде көрсеткен қызметі үшін бай отбасылар оған шошқа құрбан ететін. Ал кедейлер бидай, гүл және су құйып құрбандық ете алатын. Сакральдық Церераның құпияларын білген әйелдер үшін өмірден кейінгі өмір басқаша болуы мүмкін; оларға «өмір сүру жолы» және «жақсы үмітпен өлу мүмкіндігі» сыйланды.
Церераның мундасы
Mundus cerialis немесе Caereris mundus ("Церера әлемі") – Римдегі жарты шар пішіндес шұңқыр немесе жер асты керуені, қазір жоғалып кеткен. Оны әдетте lapis manalis деп аталатын тас қақпақпен жабылатын. 24 тамыз, 5 қазан және 8 қараша күндері “mundus patet” (“мундус ашық”) деп ресми жарияланып, онда ауыл шаруашылығы немесе тозақ құдайларына, соның ішінде құнарлы жердің құдайы және оның тозақ порталының қамқоршысы Церераға құрбандықтар шалынар еді. Оның ашылуы өлгендердің рухтарына тозақтан уақытша демалыс беруге мүмкіндік берді, олар Warde Fowler сипаттағандай, “тірілер арасында заңмен жүруге болатын әруақтардың демалыс күндері” болды. Mundus ашық болған күндер римдіктердің өлгендердің ұжымдық рухтарымен, Di Manes (басқалары – Parentalia және Lemuralia) ресми байланысқа түсетін сирек мүмкіндіктердің бірі еді. Mundus-тың бұл екінші немесе кейінгі функциясы алғаш рет соңғы республика дәуірінде Варро арқылы расталған. Заңгер Катон mundus пішінін жоғарғы аспанның күмбезінің бейнесі немесе кері суреті деп түсіндірді. Di Luzio римдік mundus-тың Деметрдің Тесмофориясында қолданылған жер асты “қазба құрбандық алаңының” немесе мегаронның белгілі бір түрлерімен функционалды және ұғымдық ұқсастықтары бар екенін атап өтті. Римдік дәстүр бойынша, mundus Ромулдың Римнің негізін қалау кезінде қазылып, жабылып қойылған; Плутарх оны этрус отарлаушыларының қазған шұңқырларымен салыстырады, онда олардың туған қалаларынан әкелінген топырақ болған, ол алғашқы егін жинағын арнау үшін пайдаланылған. Warde Fowler mundus-ты Римнің тұқымдық астық үшін алғашқы қоймасы (penus) деп болжайды, кейіннен Рим мемлекетінің символды penus-іне айналған. Рим күнтізбесінің ең көне нұсқасында mundus күндері C(omitiales) (Comitia жиналған күндер) деп белгіленген. Кейінгі авторлар оларды dies religiosus деп атады (ресми жиналыстар өткізілмейтін күндер). Кейбір қазіргі ғалымдар мұны грек элементтерін кейіннен енгізу және бейімдеу ретінде түсіндіруге тырысады, олар бастапқы mundus рәсімдеріне сіңірілген. 24 тамыздағы рәсімдер Consualia және Opiconsivia ауыл шаруашылығы мерекелері арасында, 5 қазандағы рәсімдер Ieiunium Cereris-тен кейін, ал 8 қарашадағы рәсімдер Плебей ойындары кезінде өткізілді. Жалпы алғанда, mundus күндері қалалар құрылғанда тұқымдық астық құдайы Церераға арналған рәсімдерді, ал қыс айларында оның қызы Просерпина, Дистің серігімен бірге тозақтың есік сақшысы ретіндегі рөлін көрсетеді.
Күнәнің құнын өтеу
Римдік теологияда ғажайып құбылыстар – адамдардың дінсіздігіне Құдайдың ашуын білдіретін ерекше оқиғалар еді. Рим тарихында ғажайыптар Рим мемлекетіне төнген немесе нақты қауіптерге, әсіресе ашаршылық, соғыс және әлеуметтік тәртіпсіздіктерге байланысты жиі кездеседі және жедел түрде жойылды. Авентиндегі Церера культінің құрылуы егіншілік нашарлауы мен одан кейінгі ашаршылықтан кейін жасалған ерекше тәуба ретінде түсіндіріледі. Ливийдің тарихында Церера Екінші Пуникалық соғыстың апаттарымен бірге болған бірқатар ғажайып құбылыстардан кейін құдайлардың қатарына қосылды: сол қақтығыс кезінде оның ғибадатханасына шартқы соққан, ол да тәуба етілді. Оның құрметіне ораза 191 ж.б.д. жарияланды және 5 жылдық аралықтармен қайталанды. 206 жылдан кейін оған кем дегенде 11 ресми тәуба ұсынылды. Олардың көпшілігі соғысқа емес, ашаршылық пен қара халықтың наразылығына байланысты болды. Орта Республикадан бастап, тәуба Просерпинаның анасы ретінде оған көбірек тікелей бағытталды. Соңғысы 64 ж.х. Римде болған Үлкен өрттен кейін тіркелді. Өрттің себебі немесе себептері белгісіз болды, бірақ оның кең ауқымы Юнона, Вулкан және Просерпинамен бірге Церераға жасалған құлықтың белгісі ретінде қарастырылды, олардың барлығына тәубалық құлшылық көрсетілді. Шамплин (2003) Вулкан мен Церераға жасалған тәубаны биліктегі император Неронның халыққа ұсыныс жасау әрекеті ретінде қарастырады.
Мифтер мен теология
Авентиндік үштік пен Церераның күрделі және көп қабатты тегі олардың қарым-қатынастарын түсіндіруге әртүрлі мүмкіндіктер берді, үштік ішіндегі қарым-қатынастардың адамгершілік үлгісінен асып түсті. Цицерон Церераны Либер мен Либераның анасы деп мәлімдейді, бұл оның аналық құдай рөліне сәйкес келеді, ал Вароның күрделі теологиясы оны Теллус, Терра, Венера (сонымен қатар Виктория) және Либердің әйелдік жағы ретінде Либерамен бірге топтастырады. Церера туралы римдік мифтер белгілі емес. Interpretatio romana бойынша, римдік құдайлар грек әріптестерімен теңестірілді, ол грек діні мен мифологиясының он екі олимпиадалық құдайының бірі – Деметраға балама болды; бұл Церераны Римнің он екі Ди Консентасының біріне айналдырды, Сатурн мен Опстың қызы, Юпитердің қарындасы, Юпитерден Просерпинаның анасы және Юнона, Веста, Нептун мен Дистің қарындасы. Церераның белгілі мифологиясы Деметраныкінен ешқандай айырмашылығы жоқ: Овидий Церераның өз баласына деген құлшынысын сиырдың бұзауына деген құлшынысына теңейді; бірақ ол сонымен қатар өмірді жаңарту үшін қажетті қанды жануар құрбандығының бастамашысы. Оның құрбандыққа шалынатын жануары – шошқаға деген ерекше жаугершілігі бар. Шошқалар оның қорғауындағы егістіктерді жойып, оны ренжітеді; ал Просерпинаның Хенна (Энна) жазығында ұрлануы туралы мифте оның іздері олардың таптауымен жасырылды. Егер олар болмаса, Церера ұзақ іздеу мен ажырасудың қиындықтары мен қайғысынан құтылуы мүмкін еді, ал адамзат содан туындайтын ашаршылықтан сақталған болар еді. Бұл миф сонымен қатар егіншіліктің сыйы – келісімшарт екенін және оның бағасы бар екенін еске салады. Ол әл-ауқатты әкеледі, бірақ сонымен қатар өлімге де алып келеді. Сицилиядағы Энна Церера мен Просерпинамен тығыз мифологиялық байланыстарға ие болды және Церераның ең ежелгі қасиетті орны болды. Оның «ұлы жазығында» жыл бойы гүлдер гүлдейтін болған.
Ovid likens Ceres' devotion to her own offspring to that of a cow to its calf; but she is also the originator of bloody animal sacrifice, a necessity in the renewal of life. She has a particular enmity towards her own sacrificial animal, the pig. Pigs offend her by their destructive rooting up of field crops under her protection; and in the myth of Proserpina's abduction on the plains of Henna (Enna), her tracks were obscured by their trampling. If not for them, Ceres might have been spared the toils and grief of her lengthy search and separation, and humankind would have been spared the consequent famine. The myth is also a reminder that the gift of agriculture is a contract, and comes at a price. It brings well being but also mortality. Enna, in Sicily, had strong mythological connections with Ceres and Proserpina, and was the site of Ceres most ancient sanctuary. Flowers were said to bloom throughout the year on its "miraculous plain".
Ғибадатханалар
Витрувий (б.з.д. 80-15 жж.) "Цирк Максимустың жанындағы Церера ғибадатханасын" (оның Авентин ғибадатханасы) әдетте Ареостиль деп сипаттайды, оның тірек бағаналары кеңінен орналасқан, ал ағаштан жасалған қасбеттері тас емес. Бұл типтегі ғибадатхана "қабақты, ауыр шатырлы, төмен және кең, оның қасбеті тоскандық үлгіде алтын жалатылған қыш немесе мыс мүсіндермен әсемделген" болып келеді. Ол Церераға арналған ғибадатханаларды ауылдық жерлерде салуды ұсынады: "қаладан тыс, уақытша оқшау жерде, онда адамдар міндетті түрде құрбандық шалу үшін ғана бармайды. Бұл жерге діни құрметпен және салтанатты мінез-құлықпен, осы жерге келуге мәжбүр болғандар сыйлы болуы керек". Империяның алғашқы кезеңінде, бақсылар Плиний Кішіге Комо маңындағы ауылдық иелігіндегі ескі, "ежелгі және тар" Церера ғибадатханасын қалпына келтіруге кеңес берді. Онда қасиетті құдайдың ежелгі ағаштан жасалған бейнесі болған, оны ол жаңасына ауыстырды. Бұл ресми емес және жеке қаржыландырылатын құлшылық (sacra privata) болғанымен, қыркүйек айының Идесіндегі жылдық тойына бүкіл аймақтан қажылар жиналды; бұл той Эпулум Джовиспен бір күніне келді. Плиний бұл қайта құруды өзінің азаматтық және діни парызын орындау деп есептеді.
Церераның суреттері
Церестің Авентинге дейінгі құлшылықтарынан сақталған бейнелері жоқ; ең ерте кездесетін орташа Республика кезеңіне жатады және Деметраның иконографиясының грек әсерін көрсетеді. Кейбір соңғы Республика кезеңінің бейнелері Церераның Прозерпинаны іздеуін еске түсіреді. Церера бір, кейде екі шәмші алып жүреді және жыландар тарқан арбада отырады; немесе ол құпия ритуалдарының заттарын жасыратын кистеге (көкшеге) отырады. Кейде ол Пакс (Римдік бейбітшілік құдайы) символы – кадуцейді ұстайды. Августтың рельефтерінде ол жерден өсімдіктей шыға келгендей бейнеленеді, оның қолына жыландар оралады, созылған қолында мак пен бидай болады немесе басына жеміс пен жүзімнен жасалған тәж кигізіледі. Тұрған мүсіндерде ол көбінесе бидайдан жасалған тәж киеді немесе бидай басын ұстайды. Республика дәуірінің монета соққышылары Церераның бейнесін, бидай құлақтары мен гүл шоқтарын өркендеумен, аннонамен және халықтың мүддесімен байланыстарын көрсету үшін пайдаланған. Кейбір Империя монеталары Империя отбасының маңызды әйел мүшелерін Церера ретінде немесе оның атрибуттарының бірімен бейнелейді.
Діни қызметкерлер
Церераға бірнеше қоғамдық діни қызметкерлер қызмет етті. Олардың кейбіреулері еркек болды; оның бас діни қызметкері, фламен цериалис, сонымен қатар Теллусқа да қызмет етті және көбінесе тегі немесе асырап алу арқылы плебей болды. Оның Амбарвалиядағы, яғни "егістіктерді аралау" рәсіміндегі қоғамдық табынуы Диа Диамен байланыстырылды және Арвал ағайындары ("Егістік ағайындары") басқарды; осы рәсімдердің ауылдық нұсқалары үй шаруашылығының басшыларымен жеке табыну ретінде өткізілді. Капуадағы жазуда Церестің мундус рәсімдеріне арналған діни қызметкер, Cerialis mundalis sacerdos аты көрсетілген. Плебей эдильдері Церестің Авентин ғибадатханасында шағын немесе эпизодтық діни қызметтер атқарды және оның басқаруымен, қаржылық мәселелерімен, соның ішінде айыппұлдарды жинаумен, Ludi Cerealia ұйымдастырумен және, мүмкін, Cerealiaның өзімен айналысты. Олардың қамқорлығы (күтім және билік) астықпен жабдықтауды (annona) және кейіннен плебейлерге астық үлестіруді (frumentationes), жалпы қоғамдық ойындарды ұйымдастыру мен басқаруды, сондай-ақ Римнің көшелерін және қоғамдық ғимараттарын күтіп ұстауды қамтыды. Әйтпесе, Римде және бүкіл Италияда, оның ежелгі Хенна және Катена қасиетті орындарындағыдай, Церераның грек салты (ritus graecus) және Просерпинамен бірлескен табынуы жергілікті және римдік элитасынан таңдалған әйел діни қызметкерлермен басқарылды: Цицерон жаңа культ құрылғаннан кейін оның алғашқы жәбиелдері "әдетте Неаполь немесе Велиядан" болды, бұл қалалар Риммен одақтас немесе федерацияланған. Басқа жерде ол Церераның сицилиялық жәбиелдерін "асыл тегімен және мінезімен құрметтелген ересек әйелдер" деп сипаттады. Овидийдің сөзіне сүйенсек, Церераның тоғыз күндік маңызды мейрамына қатысушылар жыныстық қатынастан бас тартуға тиіс болған. Оның қоғамдық діни қызметіне тек қана құрметті әйелдер, олар тұрмысқа шыққан, ажырасқан немесе жесір болған жағдайда ғана қабылданды. Оларды іріктеу процесі және Церераның ескі, толығымен еркек діни қызметкерлерімен арақатынасы белгісіз; бірақ олардың саны оның азаматтарына қарағанда әлдеқайда көп болды және өздерінің қауымдастықтарында өте құрметті және ықпалды тұлғалар болған.
Архаикалық және корольдік дәуірлер
Рим дәстүрі Церераның есімдік фестивалі Серелияны Римнің екінші патшасы, жартылай аңызға толы Нумаға жатқызады. Церераның үлкен, еркек дін қызметкерлері кішігірім фламинат болды, оның құрылуы мен рәсімдері де Нуманың жаңалықтары деп есептеледі. Оның Теллмен байланысы және бірлескен құдайлыққа табынуы, сондай-ақ Terra Mater (Ана Жер) ретінде белгілі болуы осы кезде дамыған болуы мүмкін. Кейінірек, Империяның алғашқы кезеңінде, Овидий осы қасиетті әйелдерді "бірлескен еңбекшілер" деп сипаттайды; Церера егіннің өсуіне "мүмкіндік" жасайды, ал Телл оларға өсу үшін жер береді.
Церера және Авентиндік Үштік
496 жылға дейінгі Римде экономикалық құлдырау мен ашаршылық, латынға қарсы соғыстың қаупі және Римнің қарапайым халқының бөліну мүмкіндігіне қарсы диктатор А. Постумий Авентин төбесінде немесе оның жанында Церера, Либер және Либераға ғибадатхана салуға уәде берді. Аштық тоқтатылып, Римнің плебей әскерлері латындықтарды жаулауда бірігіп жұмыс істеді. Постумийдің уәдесі 493 жылға дейінгі Римде орындалды: Церера жаңа Триумвираттың орталық құдайы болды, ол жаңа салынған Авентин ғибадатханасында орналасқан. Ол сондай-ақ, немесе плебейлердің қамқоршысы болды, олардың жалдамалы шаруалар, меншік басқарушылар, ауыл шаруашылығы жұмыскерлері және импорттаушылар ретіндегі қызметі Рим ауыл шаруашылығының тірегі болды. Римнің астығының көп бөлігі Магна Греция аумақтарынан, әсіресе Сицилиядан әкелінді, кейінірек рим мифологтары оны Церераның "жердегі үйі" деп сипаттады. Рим Республикасының соңы мен Империяның басындағы жазушылар Церераның Авентин ғибадатханасы мен рәсімдерін гректердік деп сипаттады. Қазіргі заманғы зерттеулер бұл плебейлер, Церера және Магна Греция арасындағы ұзаққа созылған байланыстардың тағы бір дәлелі екенін көрсетеді. Бұл қауымдастықтардың мәні, тарихы және сипаты туралы жауапсыз сұрақтар тудырады: Триумвираттың өзі грек-итальдық үлгілерге негізделген, өзіндік римдік культ болуы мүмкін. Церераның жаңа культі Магна Грециядан ресми түрде әкелінген кезде, ол Церераның грек рәсімі (ritus graecus) деп белгіленді және оның ескі римдік рәсімдерінен ерекшеленді. Авентиндегі Церераға арналған ескі рәсімдердің формалары әлі де белгісіз. Римдік культтардың көпшілігін ер адамдар басқарды және діни қызметкердің басы тоганың бүктемесімен жабылған. Римнің грек рәсімінде ер адам грек стиліндегі киім киіп, құдайдың алдында жалаң бас қалды немесе гүл шоғын киді. Авентиндегі Церераның алғашқы культін ер діни қызметкерлер басқарса, оның "грек рәсімдері" (ritus graecus Cereris) тек әйелдерге арналған. Римде бұл ritus graecus Cereris деп аталды; оның діни қызметкерлеріне римдік азаматтық берілді, осылайша олар құдайларға "сыртқы біліммен, бірақ отандық және азаматтық ниетпен" дұға ете алды; құрметті әйелдерді тарту культтің азаматтық маңыздылығын мойындайды. Ол ежелгі гректердегі Деметрге арналған культқа негізделген, әсіресе Деметр мен Персефонаға арналған Тесмофорияға, олардың культтары мен мифтері Элевсин мистерілеріне де негіз болды. 3 ғасырдың соңынан бастап Сицилиядағы Эннадағы Деметр ғибадатханасы Церераның ең көне және беделді культ орталығы ретінде мойындалды, ал Либера Деметрдің қызы Персефонаға теңестірілген Просерпина ретінде мойындалды. Олардың бірлескен культі Деметрдің Персефонаны іздеуін еске салады, одан кейін оны Хадес жер астына алып кетті. Жаңа, әйелдерге ғана арналған "ана мен қызға" табыну ескі культпен қатар келді; ол Либер туралы ешқандай сілтеме жасамады. Содан кейін Авентинде Церераға екі бөлек және ерекше ресми культ ұсынылды. Екеуі де фламен Cerialis қадағалауында болуы мүмкін, бірақ олардың қарым-қатынасы белгісіз. Культтың ескі түрі ерлер мен әйелдерді қамтыды және, мүмкін, плебейлердің саяси сәйкестігі мен наразылығының орталығы болып қала берді. Жаңа форма өзінің әйелдер мен діни қызметкерлерін Римнің дәстүрлі, патрициандық үстемдік еткен әлеуметтік иерархиясы мен моральды сақтаушылар ретінде көрсетті.
Церера мен Магна Матер
Ритус-серерис импортталғаннан кейін бір жыл өткен соң, патриций сенаторлары грек құдайы Кибеленің культын енгізіп, оны Римнің қасиетті шекарасында, Авентин төбесіне қарай Магна Матер (Ұлы Ана) ретінде орнатысты. Серес сияқты, Кибеле де грек-рим жер құдайының бір түрі болды. Ол Троямен мифологиялық байланысқа ие болғандықтан, Троялық князь Энейге, Римнің негізін қалаушы әкесі және алғашқы патриций Ромулдың мифологиялық ата-бабасына байланысты. Магна Матерге ресми римдік культтың орнатылуы жаңа саекулум (жылдар циклының) басталуымен бірге болды. Одан кейін Ганнибалдың жеңілісі, Екінші Пуникалық соғыстың аяқталуы және ерекше жақсы егін жиналымы орын алды. Римнің жеңісі мен жаңаруы Магна Матер мен патрицийлердің құлшылығының нәтижесі деп есептелді: сондықтан патрицийлер оның және бір-бірінің мерекелік банкеттерінде той жасады. Сол сияқты, плебей аристократиясы да Церераға деген құрметтерін білдірді. Бір жағынан, екі культ әлеуметтік және саяси жіктерді көрсетсе, екінші жағынан, кейбір керемет оқиғалар Церераның наразылығының белгісі ретінде түсіндірілгенде, сенат оны ieiunium Cereris ("Церераның оразасы") атты жаңа фестивальмен жұбатты. Б.з.д. 133 жылы плебей аристократы және трибун Тиберий Гракх Сенатты айналып өтіп, ұсынған жер реформасын қабылдау үшін тікелей халық жиналысына жүгінді. Азаматтық наразылық зорлыққа ұласты; Гракх пен оның көптеген жақтастары консервативті қарсыластары тарапынан өлтірілді. Сибилла оракулының бұйрығымен сенат квиндецимвирлерді Церераның ежелгі культ орталығына, Сицилиядағы Хеннаға – құдайдың болжамды туған жеріне және жердегі үйіне жіберді. Онда діни кеңес немесе құдайды ынаятқа алу рәсімі өтті, бұл Гракхтың өлтіруін күнасынан тазарту үшін жасалды (кейінгі римдік дереккөздерде айтылғандай) немесе оны патша немесе демагог ретінде, Церераның тиранияға қарсы заңдарын бұзған homo sacer ретінде өлтіруді ақтау үшін жасалды.
Республиканың соңғы кезеңдері
Элевсин құпиялары Республиканың соңғы кезеңінде үнемі танымал бола түсті. Грекиядағы Элеусистегі ерте римдік кіріктірілгендердің арасында Сулла мен Цицерон болды; одан кейін көптеген императорлар кіріктірілді, оның ішінде Адриан, Римнің өзінде Элевсин культ орталығын құрды. Республиканың соңғы кезеңінде аристократиялық дәстүршілдер мен популисттер өздерінің бәсекелес талаптарын Церестің ықпалына ие болу үшін монеталар арқылы таратуға тырысты. Сулланың бір монетасының бір жағында Церес, екінші жағында - жұмылдырылған екі бұқасы бар егінші бейнеленген: суреттер, "conditor" ("астық сақтаушы") деген жазумен бірге, оның билігін (әскери диктатураны) жаңартушы және құдайдан нығайтылған деп мәлімдейді. Популисттер оның атын және атрибуттарын плебей мүдделерін, әсіресе аннона мен фрументариумды қорғау үшін пайдаланды; ал плебей дворяндары мен эдилдер оларды қарапайым халық ретінде плебейлермен туыстық байланыстарын көрсету үшін қолданды. Империяның басталуына әкелген Азамат соғысының онжылдықтарында Рим монеталарында мұндай бейнелер мен арнаулар көбейді: Юлий Цезарь, оның қарсыластары, оның өлтірушілері және оның мұрагерлерінің бәрі Церестің және оның плебей қорғаушыларының қолдауына ие болды, Церес, Либертас (бостандық) және Виктория (жеңіс) мерекелерін көрсететін монеталар шығарылды.
Император дәуірі
Императорлық теология Римнің дәстүрлі культтерін императорлық Пакс (бейбітшілік) пен өркендеудің құдайлық қолдаушылары ретінде, баршаның игілігі үшін қабылдады. Император Август Церераның Авентин ғибадатханасын қалпына келтіруді бастады; оның орнын басушы Тиберий аяқтады. Августтың Ара Пакисіндегі бірнеше тұлғалардың бірі – Церераның корона spicea-сын киген императрица Ливияның портреті. Тағы біреуін қазіргі заманғы зерттеулер Tellus, Venus, Pax немесе Ceres деп атайды, ал Spaeth-тің талдауы бойынша, олардың барлығынан қасақана жасалған кең композиция. Император Клавдий астықпен қамтамасыз етуді реформалады және оның бейнесін императорлық әйел құдай Аннона ретінде жасады, ол Церера мен императорлық отбасының кіші серігі болды. Дәстүрлі, Церераға тән қамтамасыз ету және тамақтандыру қасиеттері императорлық отбасы мүшелеріне символдық түрде берілді; кейбір монеталарда Клавдийдің анасы Антония корона spicea-мен Августа ретінде бейнеленген. Билік басындағы император, императрица және Церера арасындағы қарым-қатынас Augusta mater agrorum ("Егістіктердің аугуст анасы") және Ceres Augusta сияқты атақтармен ресмилендірілді. Монеталарда әртүрлі императорлар мен императрицалар оның корона spicea-сын киеді, бұл құдай, император және оның жұбайының ауыл шаруашылығының өркендеуіне және ең маңызды астықпен қамтамасыз етуге бірлесіп жауапты екенін көрсетеді. Нерваның (б.з. 96–98 жылдары билік құрған) монетасы Римнің принцепстің фрументио (астық үлесі) сыйлығына тәуелділігін мойындайды. Нерваның кейінгі династиялық мұрагері Антонин Пийдің тұсында императорлық теология императрица Фаустина Егдеңнің өлімі мен апотеозын Юпитердің бұйрығымен Церераның Олимпке оралуы ретінде бейнелейді. Тіпті сонда да "оның адамзатқа деген қамқорлығы жалғасады және әлем оның қызы Прозерпинаның жылылығына қуана алады: императорлық денеде Прозерпина – Пийдің мұрагері Марк Аврелийдің әйелі, жас Фаустина". Британияда біздің заманымыздың 2-ші ғасырындағы әскери жазу Церераның сол кездегі танымал синкретизмдегі рөлін куәландырады. Ол – "бұдайтың құлағын әкелуші", "Сириялық Құдай", ғаламдық көктегі Анамен, Магна Матермен және құдайлардың анасы Виргомен бірдей. Ол – бейбітшілік пен ізгілік, әділдіктің ойлап табушысы: ол "Өмір мен құқықты" таразыда өлшейді. Кейінгі императорлық дәуірде Церера біртіндеп "көрінеуліктен шығып барады"; императорлық отбасының оның символдарымен соңғы ресми байланысы – Септимий Севердің (б.з. 193–211 жылдары билік құрған) монетасы, онда оның императрицасы Юлия Домна корона spicea-мен бейнеленген. Клавдий Готик билегеннен кейін, ешқандай монетада Церераның бейнесі көрсетілмеген. Дегенмен, оның құпияларының кіріктірілгені 5-ші ғасырда, христиандық емес барлық культтардың ресми түрде жойылғаннан кейін расталған.
Мұра
Дәнді дақылдар сөзі Церераның жеуге жарамды дәндермен байланысынан туындаған. Церера тамақты бейнелесе, оның ұлы Либер (кейін Бахуспен айырылмады) шарап пен "жақсы өмір сүруді" көрсетеді. Римдік комедияшы Теренс (шамамен б.з.д. 195/185 – б.з.д. 159 ж.) "sine Cerere et Baccho friget Venus" деген сөзді қолданады, бұл қарапайым түсінікте "тамақ пен сусыз махаббат мұздай болады" немесе "махаббат гүлдеуі үшін тамақ пен шарап керек" деп аударылады – бұл, әдетте, сол заманда кең таралған мақал болған. Ол пиво қайнатушылардың ұраны, тойлау, ескерту ретінде және Ренессанс Еуропасында, әсіресе солтүстік және Голландия Республикасында сурет салу тақырыбы ретінде әртүрлі қолданылған. Церера – сыра пісіру арқылы сыра өндіретін дәндерді білдіреді. Коммерциялық сыра қайнатудың табысты бизнесін бейнелейтін суреттер астық құдайының құрметті әйел ретінде, ал Либер Бахусты – джентльмен ретінде көрсетті; ізгілік пен ұстамдылықтың көрнекті образы. Церера 1361-62 жылдары флоренциялық автор Джованни Боккаччоның тарихи және мифологиялық әйелдер туралы өмірбаян жинағы "De Mulieribus Claris" ("Танымал әйелдер туралы") ішінде құдай және Сицилия патшайымы ретінде бейнеленген. Бұл – Батыс әдебиетінде әйелдердің өмірбаян жинағына толық арналған алғашқы жинақ. Церера Уильям Шекспирдің "Дауыл" пьесасының соңындағы маскада Фердинанд пен Миранданың үйлену тойына құтты тілек айту үшін қысқаша пайда болады (1611). 1801 жылы жаңадан ашылған карлик планета немесе астероид оның құрметіне аталды. Екі жылдан кейін жаңадан ашылған церий элементі карлик планетаның атымен аталады. Гектор Берлиоздың "Троялықтар" операсының 4-ші әрекетінде (алғашқы қойылымы 1863 ж.) Церераны мадақтауға арналған ария орындалады. Дмитрийдің 1880 жылғы Достоевскийдің "Карамазовтар әулеті" романында (1-бөлім, 3-кітап, 3-тарау) оқыған ашулы өлеңі Церераның жоғалған қызын іздеуін және адамзаттың ең жаман, ең төменгі деңгейдегі өкілдерімен кездесуін көрсетеді. АҚШ-та Церера – "Хусбандридің қамқоршылары" орденінің Ұлттық Гранжындағы үш "құдайлық лауазымның" бірі. Ол Нью-Джерси штатының мөрінде бейнеленген. Оның мүсіндері Миссури штатының Капитолийін, Вермонт штатының заң шығарушылар үйін және Чикаго тауар биржасының ғимаратын безендіреді, олардың барлығы тарихи тұрғыдан ауыл шаруашылығымен және ауыл шаруашылығы саудасымен байланысты.