Кіріспе

Ұшуға рұқсат етілген ең жоғары салмақ

Ұшуға рұқсат етілген ең жоғары салмақ (MTOW) немесе ұшақтың ең жоғары жалпы ұшу салмағы (MGTOW) немесе ең жоғары ұшу массасы (MTOM) – конструкциялық немесе басқа да шектеулерге байланысты ұшқышқа ұшуға рұқсат етілген ең жоғары салмақ. Ракеталар үшін қолданылатын аналогты термин – жалпы көтерме массасы немесе GLOW. MTOW әдетте килограмм немесе фунт өлшемдерінде көрсетіледі. MTOW – бұл ұшақтың оған қатысты барлық қауіпсіздік талаптарына сәйкес екені дәлелденген ең ауыр салмағы. Ұшақтың MTOW-ы өзгермейді және биіктікке, ауа температурасына немесе ұшу-қону жолағының ұзындығына тәуелді емес. Рұқсат етілген ең жоғары ұшу салмағы немесе "реттелетін ұшу салмағы" қанаттың бұрылу бұрышына, биіктікке, ауа температурасына, ұшу-қону жолағының ұзындығына және басқа да факторларға қарай өзгереді. Ол әр ұшуда өзгеше болуы мүмкін, бірақ ешқашан MTOW-тан аспауы керек.

Сертификаттау стандарттары

Әуе кемесінің ұшуға жарамдылығын сертификаттау стандарттарында көптеген талаптар қарастырылған. Осы талаптардың кейбіреулерін орындау үшін әуе кемесінің ең жоғары салмағын белгілеп, осы белгіленген шекке дейін және оның ішінде, барлық салмақтарда талаптар орындалатынын көрсету қажет. Мұндай шектеулер көбінесе конструкциялық талаптармен байланысты – әуе кемесінің құрылымы ұшып тұрғанда оған түсетін барлық күштерге төтеп бере алатынына кепілдік беру үшін, сондай-ақ кейде ұшудың ең жоғары салмағымен шартталған.

Көптік MTOW

Ұшақты құрылымдық максимумнан төмендетілген MTOW-мен сертификаттауға болады, бұл төмен MTOW негізінде есептелетін алымдарды – мысалы, сақтандыру сыйлықақыларын, қону және әуе қозғалысын басқару ақыларын төмендетуге мүмкіндік береді. Бұл өзгеріс тұрақты болып саналады. Ұшақтың MTOW-ы қосымша немесе күштірек материалдарды пайдалану арқылы арттырылуы мүмкін. Мысалы, Airbus A330-тың 242 тонналық MTOW нұсқасы / A330neo бос салмақты арттырмау үшін скандий-алюминий (скалмаллой) қорытпасын қолданады.

Ұшуға рұқсат етілген ең жоғары салмақ немесе ең жоғары рұқсат етілген ұшу салмағы

Көп жағдайда ұшақ ең жоғары ұшу салмағында (MTOW) ұшуға рұқсат етілмейді. Мұндай жағдайларда ұшуға рұқсат етілген ең жоғары салмақ келесі факторларды ескере отырып анықталады:
* Қанаттың қисықтығы (flap setting). Spanair Flight 5022 апатына қараңыз.
* Әуежайдың биіктігі (теңіз деңгейінен биіктігі) – Бұл ауа қысымына әсер етеді, ол қозғалтқыштың ең жоғары қуатына немесе итермесіне әсер етеді.
* Ауа температурасы – Бұл ауа тығыздығына әсер етеді, ол қозғалтқыштың ең жоғары қуатына немесе итермесіне әсер етеді.
* Ұшу-қону жолағының ұзындығы – Ұшу-қону жолағының қысқа болуы ұшақтың ұшу жылдамдығына дейін үдеуі үшін аз қашықтық қалдырады. Егер ұшу-қону жолағында кеңейтім (clearway) және/немесе тоқтату жолағы (stopway) болса, ең жоғары рұқсат етілген ұшу салмағын есептеу үшін ұзындығы түзетілуі мүмкін.
* Ұшу-қону жолағындағы желдің бағыты – Ең жақсы жағдай – ұшу-қону жолағы бойындағы күшті қарсы жел. Ең нашар жағдай – соққы жел. Егер көлденең жел болса, ұшу-қону жолағы бойындағы желдің компонентін ескеру қажет.
* Ұшу-қону жолағының жағдайы – Ұшуға ең қолайлы жағдай – құрғақ, асфальтталған ұшу-қону жолағы. Асфальтталмаған немесе қар іздері бар жолақта сүрткіш күш артып, ұшақтың үдеуі баяулайды. Мюнхендегі әуе апатына қараңыз.
* Кедергілер – Ұшақ ұшуға шығып, ұшу-қону жолағының соңынан тыс жердегі барлық кедергілер мен жер бедерін басып өту үшін жеткілікті биіктікке көтерілуі керек. Жоғарыда аталған факторларды ескере отырып, ұшуға талпынуға болатын ең жоғары салмақ ең жоғары рұқсат етілген ұшу салмағы, ең жоғары қабылданған ұшу салмағы немесе реттелген ұшу салмағы деп аталады.