Жан Александр Эжен Дюдонне: Француз математигінің өмірі мен еңбектері
Jean Dieudonné
Жан Дюдонне – француз математигі (1906-1992), абстракті алгебра, геометрия, функционалдық анализ салаларындағы зерттемелерімен, Bourbaki тобындағы қатысуымен танымал.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз математигі (1906–1992)
French mathematician (1906–1992)
Жан Александр Эжен Диодонне (; 1 шілде 1906 – 29 қараша 1992) – француз математигі, абстрактілі алгебра, алгебралық геометрия және функционалдық талдау салаларындағы зерттеулерімен, Николя Бурбаки псевдонимді тобымен және Александр Гротендиктің «Элемент де геометрия алгебра» жобасымен тығыз байланысы үшін, сондай-ақ математика тарихшысы ретінде, әсіресе функционалдық талдау және алгебралық топология салаларындағы еңбектерімен танымал. Оның классикалық топтар туралы жұмысы («La Géométrie des groupes classiques» кітабы 1955 жылы жарық көрді) және формальды топтар бойынша қазір Диодонне модульдері деп аталатын ұғымды енгізуі осы салаларға зор әсер етті. Ол Лилль қаласында туып өсті, Англияда білімін жетілдірді, онда алгебрамен танысты. 1924 жылы Андре Вейльмен бірге École Normale Supérieure-ге қабылданды. Ол күрделі талдау саласында жұмыс істеуді бастады. 1934 жылы Вейль ұйымдастырған нормалиендер тобының мүшесі болды, бұл топ кейін «Бурбаки» деп аталды.
Jean Alexandre Eugène Dieudonné (; 1 July 1906 – 29 November 1992) was a French mathematician, notable for research in abstract algebra, algebraic geometry, and functional analysis, for close involvement with the Nicolas Bourbaki pseudonymous group and the Éléments de géométrie algébrique project of Alexander Grothendieck, and as a historian of mathematics, particularly in the fields of functional analysis and algebraic topology. His work on the classical groups (the book La Géométrie des groupes classiques was published in 1955), and on formal groups, introducing what now are called Dieudonné modules, had a major effect on those fields. He was born and brought up in Lille, with a formative stay in England where he was introduced to algebra. In 1924 he was admitted to the École Normale Supérieure, where André Weil was a classmate. He began working in complex analysis. In 1934 he was one of the group of normaliens convened by Weil, which would become 'Bourbaki'.
Білім беру және оқыту
Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде француз армиясында қызмет етті, содан кейін Франция азат етілгенге дейін Клермон-Ферранда сабақ берді. Сан-Паулу университетінде (1946–1947), Нанси университетінде (1948–1952) және Мичиган университетінде (1952–1953) профессор болып жұмыс істегеннен кейін, ол 1953 жылы Солтүстік-Батыс университетінің математика кафедрасына қосылды, ал кейін Францияға қайтып, Жоғары ғылыми зерттеулер институтының (Institut des Hautes Études Scientifiques) негізін қалаушылардың бірі болды. 1964 жылы Ницца университетіне математика кафедрасын құру үшін көшті және 1970 жылы зейнетке шықты. 1968 жылы Ғылым академиясының мүшесі болып сайланды.
He served in the French Army during World War II, and then taught in Clermont Ferrand until the liberation of France. After holding professorships at the University of São Paulo (1946–47), the University of Nancy (1948–1952) and the University of Michigan (1952–53), he joined the Department of Mathematics at Northwestern University in 1953, before returning to France as a founding member of the Institut des Hautes Études Scientifiques. He moved to the University of Nice to found the Department of Mathematics in 1964, and retired in 1970. He was elected as a member of the Académie des Sciences in 1968.
Мансап
Диодонн Бурбакидің көптеген мәтіндер сериясын, ЭГА алгебралық геометрия сериясының көптеген томдарын және өзінің тоғыз томдық «Éléments d'Analyse» еңбегін жазды. «Traité»-дің бірінші томы – 1960 жылы жарық көрген және функционалдық талдау бойынша магистратура студенттеріне арналған оқулыққа айналған «Қазіргі талдау негіздері» кітабының француз тіліндегі нұсқасы. Ол сонымен қатар «Инфинитезимальды есептеу», «Сызықтық алгебра» және «Элементар геометрия», инварианттар теориясы, коммутативтік алгебра, алгебралық геометрия және формальды топтар туралы жеке монографиялар жазды. Лоран Шварцпен бірге Александр Гротендиктің алғашқы зерттеулеріне жетекшілік етті. Кейін 1959-1964 жылдары Гротендикпен бірге Institut des Hautes Études Scientifiques институтында жұмыс істеді, схемалардың жаңа негізінде алгебралық геометрияны қайта құру жобасын қолдау үшін қажетті түсіндіру жұмыстарын бірлесіп жасады.
Dieudonné drafted much of the Bourbaki series of texts, the many volumes of the EGA algebraic geometry series, and nine volumes of his own Éléments d'Analyse. The first volume of the Traité is a French version of the book Foundations of Modern Analysis (1960), which had become a graduate textbook on functional analysis. He also wrote individual monographs on Infinitesimal Calculus, Linear Algebra and Elementary Geometry, invariant theory, commutative algebra, algebraic geometry, and formal groups. With Laurent Schwartz he supervised the early research of Alexander Grothendieck. Later from 1959 to 1964 he was at the Institut des Hautes Études Scientifiques alongside Grothendieck, and collaborating on the expository work needed to support the project of refounding algebraic geometry on the new basis of schemes.