Азия крокодилінің түрі

Кіріспе

Азиядағы крокодил түрлері

Мұңғыр крокодилі (Crocodylus palustris) – орташа өлшемді, кең мұрынды крокодил, сонымен қатар мұңғыр және батпақты крокодил деп те аталады. Ол Иранның оңтүстігінен Үндістан субконтинентіне дейінгі тұщы сулы ортада табиғи түрде қоныстанды, батпақтарда, көлдерде, өзендерде және жасанды тоғандарда мекендейді. Ол сирек жағдайда дене ұзындығына жетеді, күшті жүзуге қабілетті, бірақ ыстық маусымда қолайлы суаттарды іздеу үшін құрлықта да жүреді. Жастар да, ересек мұңғыр крокодилдері де қоршаған ортаның температурасы төмен немесе артық болғанда тығынатын қуыстар қазады. Аналықтары құмға ұя салу үшін шұңқыр қазып, құрғақ маусымда 46-ға дейін жұмыртқа салады. Шабалдардың жынысы инкубация кезіндегі температураға байланысты болады. Екі ата-ана да балаларын бір жылға дейін қорғайды. Олар жәндіктермен қоректенеді, ал ересектер балық, бауырымен жорғалаушылар, құстар және сүтқоректілерді жейді. Мұңғыр крокодилі кем дегенде дамыған және Веда дәуірінен бері өзендердің жемісті және құртқыш күштерінің символы болып табылады. Ол алғаш рет 1831 жылы ғылыми тұрғыдан сипатталған және Иран, Үндістан және Шри-Ланка заңдарымен қорғалған. 1982 жылдан бері IUCN Қызыл тізімінде «Қауіпті жағдайға жақын» деп тіркелген. Қорғау аймақтарынан тыс жерлерде табиғи ортаның өзгеруінен, балық аулау торларына түсуінен, адам мен жануарлар арасындағы қақтығыстарда және жол апаттарында қауіп төнеді.

Таксономия және эволюция

Crocodilus palustris – 1831 жылы Рене Лессон ұсынған ғылыми атау, ол Ганг жазығынан алынған типтік үлгіні сипаттаған. Кейінгі жылдары бірнеше табиғат зерттеушілері мен табиғи тарих мұражайларының кураторлары зоологиялық үлгілерді сипаттап, әртүрлі атаулар ұсынды, оның ішінде: Джон Эдвард Грейдің 1844 жылы Бенгалия Корольдік Азия қоғамының мұражайынан Британдық Табиғи Тарих мұражайына жіберілген үлгі үшін C. bombifrons, сондай-ақ Грейдің 1844 жылы Үндістаннан алынған жас қарақшы крокодилінің үлгісі үшін C. trigonops. Палеогеномикалық талдау Crocodylus Африкада пайда болып, Оңтүстік-Шығыс Азия мен Америкаға тарағанын, ең жақын туысы – Мадагаскардың жойылған Voay түрінен Олигоцен/Миоцен шекарасына жақын уақытта бөлінгенін көрсетті. Crocodylus тұқымында қарақшы крокодилінің ең жақын туыстары – сиамдық крокодил және тұзды су крокодилі. Андхра-Прадеш штатының Пракасам ауданында Плейстоценнің соңына жататын вулкандық күл қабатында қарақшы крокодилінің ұзын қазылған бас сүйегі табылды. Сивалик тауларындағы соңғы плиоцен шөгінділерінен табылған Crocodylus palaeindicus қарақшы крокодилінің ата-тегі деп саналады. C. palaeindicus қалдықтары сондай-ақ Орталық Мьянмадағы Баган маңынан да қазылып алынған. Төмендегі кладограмма – морфологиялық, молекулалық ДНК тізбегі және стратиграфиялық қазылған қалдықтардың жасын бірдей пайдаланып, Crocodylidae ішіндегі байланыстарды анықтау үшін жасалған ұшқыш сәйкестік зерттеуінен алынған. Қарақшы крокодилі орташа өлшемді крокодил болып есептеледі, бірақ тірі крокодилдердің арасында ең кең тұмсығы бар. Оның күшті құйрығы және қанатты аяқтары бар. Көру, есту және иіс сезу қабілеттері өте дамыған. Ересек әйелдердің орташа ұзындығы ал эми еркектер әдетте ұзындығына жетеді, бірақ сирек жағдайда ғана осы өлшемге жетеді. Ең ірі екі белгілі қарақшы крокодилінің ұзындығы және олар Шри-Ланкада өлтірілген. Салмағы бар бір жеке крокодилдің тіс күші шамамен ал ірі еркектер салмағына жете алады. Британдық Табиғи Тарих мұражайындағы ең үлкен зоологиялық үлгісінің ұзындығы .

Crocodilus palustris was the scientific name proposed by René Lesson in 1831 who described the type specimen from the Gangetic plains. In subsequent years, several naturalists and curators of natural history museums described zoological specimens and proposed different names, including:
C. bombifrons by John Edward Gray in 1844 for a specimen sent by the Museum of the Royal Asiatic Society of Bengal to the British Museum of Natural History. C. trigonops also by Gray in 1844 for a young mugger specimen from India. A paleogenomics analysis indicated that Crocodylus likely originated in Africa and radiated towards Southeast Asia and the Americas, diverging from its closest recent relative, the extinct Voay of Madagascar, around near the Oligocene/Miocene boundary. Within Crocodylus, the mugger crocodile's closest living relatives are the Siamese crocodile and the saltwater crocodile. In Andhra Pradesh’s Prakasam district, a long fossilized skull of a mugger crocodile was found in a volcanic ash bed that probably dates to the late Pleistocene. Crocodylus palaeindicus from late Pliocene sediments in the Sivalik Hills is thought to be an ancestor of the mugger crocodile. Fossil remains of C. palaeindicus were also excavated in the vicinity of Bagan in central Myanmar. Below cladogram is from a tip dating study, for which morphological, molecular DNA sequencing and stratigraphic fossil age data were simultaneously used to establish the inter relationships within Crocodylidae. The mugger crocodile is considered a medium sized crocodilian, but has the broadest snout among living crocodiles. It has a powerful tail and webbed feet. Its visual, hearing and smelling senses are acute. Adult female muggers are on average; males usually measure , but rarely reach a length of The two largest known muggers measured and were killed in Sri Lanka. One individual weighing had a bite force of Large males may reach a weight of
The largest zoological specimen in the British Museum of Natural History measures .

Құралдарды қолдану

Қарақшы крокодилдердің құстарды аулау үшін жем қолданатыны анықталды. Бұл оларды құралдарды пайдаланған алғашқы бауырымен жорғалаушылардың қатарына қосады. Олар бастарына таяқтар мен бұтақтарды теңдестіріп қойып, ұя салуға материал іздеп келген құстарды өздеріне тартып алады. Бұл стратегия ұялау маусымында ерекше тиімді.

Көбею

Әйелдер шамамен 6,5 жасында, ал ерлер шамамен жасында жыныстық жетілуге жетеді. Көбелек циклы қараша айында, суық маусымның басталуымен, құдайылау және жұптасу арқылы басталады. Ақпан мен маусым аралығында аналықтары су жағасынан шамамен алыс жерлерде ұя салу үшін терең шұңқырлар қазады. Олар әрқайсысы 8–46 жұмыртқадан тұратын екі топқа дейін жұмыртқалайды. Жұмыртқалар орташа салмаққа ие. Бір жұмыртқа тобын салу әдетте жарты сағаттан кем уақыт алады. Содан кейін аналықтары ұяны құммен жабады. Аталықтарының аналықтарына ұя қазуға және ұялау орындарын қорғауға көмектесетіні байқалған. Жұмыртқадан жарылу маусымы екі айдан кейін, Оңтүстік Үндістанда сәуір мен маусым аралығында, ал Шри-Ланкада тамыз бен қыркүйек аралығында болады. Содан кейін аналықтары жас крокодилдерді қазып шығарып, тұмсықтарымен алып, суға апарып салады. Аналықтары да, аталықтары да жас крокодилдерді бір жылға дейін қорғайды. Жас крокодилдер бір айлық болғанда орташа еңі және салмағы болады. Олар айына шамамен өседі және екі жасқа келгенде дене ұзындығына жетеді. |image2=Раджбау, Рантамборда үлкен крокодилмен бірге ер жолбарысы. jpg |caption2=Рантамбор ұлттық паркіндегі мұғра крокодилі мен жолбарысы |image3=Мұғра крокодилі және гариал (42701836700). jpg |caption3=Мұғра крокодилі және гариал Мұғра крокодилінің таралу аймағы бірнеше жағалау аймақтарында тұзды су крокодилімен (Crocodylus porosus) қабаттасады, бірақ ол тұзды суға сирек кіреді және көбінесе ағысы баяу, жасыл суларды ұнатады. Бұл тұщы су экожүйесіндегі ең ірі жыртқыш. Ол Рапти және Нараяни өзендерінде, шығыс Маханадиде және Ганг және Ямуна өзендерінің салаларында гариалмен (Gavialis gangeticus) бірге тіршілік етеді. Бенгал жолбарысы (Panthera tigris tigris) кейде олжа үшін мұғра крокодилдерімен күреседі және Рантамбор ұлттық паркінде ересек мұғра крокодилдерін сирек жейді. Азия арыстаны (Panthera leo leo) кейде құрғақ, ыстық айларда Гир ұлттық паркіндегі Камалешвар бөгетінің жағалауында крокодилдерді аулайды.

Қауіптер

Табиғи орталардың ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік пайдалану үшін өзгеруі салдарынан қарақшы крокодилдің қоныс аумағы жойылу қаупі төндірілуде. Адамдар оның қоныс аумағына еніп келгенде, қақтығыс жағдайлары көбейеді. Крокодилдер балық аулау құралдарына ілініп, суға батып қайтыс болады, сондай-ақ балықшылар оларды өзіне бәсекелес деп санайтын аймақтарда өлтіріледі. 2005 және 2018 жылдар аралығында Гуджарат штатындағы жолдар мен теміржол жолдарында 38 қарақшы крокодил жол-көлік оқиғаларының құрбаны болды; 29-ы өлген күйде табылды, төртеусі емдеу барысында қайтыс болды, ал бесеуі медициналық көмек көрсетілгеннен кейін табиғи ортаға қайтарылды.

Қорғау

Крокдилді тонаушы CITES-тің I қосымшасына енгізілген, демек халықаралық коммерциялық саудаға тыйым салынған. 1982 жылдан бері IUCN Қызыл тізімінде осал түр ретінде тіркелген. 2013 жылға қарай, жабайы табиғатта 8700-ден аз ересек жеке дарақ қалғандығы және ешбір популяциялық топтың 1000-нан аспауы естіртілді. Иранда крокдилді тонаушы құрып бара жатқан түр ретінде саналады және 2013 жылдан бері заңмен қорғалады; оны ұстау және өлтіру 100 миллион ирандық риал айыппұлмен жазаланады. Ірі крокдилдер кейде мал-мүлікті алып кететіндіктен, олардың мекендемесіне жақын тұратын жергілікті халықпен қақтығыс туындайды. Махараштрада жақын туыстарын және малын жоғалтқан жергілікті тұрғындарға өтемақы төленеді. Балучистанның жергілікті халқы крокдилді тонаушыны су тұрғын жануары ретінде құрметтейді және оған зиян келтірмейді. Егер біреу мал өлтірсе, оның иесіне өтемақы беріледі. Ауыр қақтығыс жағдайында крокдилді тонаушыны қоныстандыру шаралары қолданылады. Хинди тілінде крокодилді "магар" деп атайды. Ағылшын тілінде 20 ғасырдың басында "mugger" және "magar" есімдерінің екеуі де қолданылған. 1930 жылдардың соңынан бері "сортаң крокодил" және "кең мұрынды крокодил" атаулары қолданылып келеді. Ол макараның прототипі ретінде танылады және өзендердің құнарлы және құртқыш күштерін бейнелейді. Бұл Веда құдайы Варунаның және бірнеше табиғат рухтары – якшалардың жануарлық көлігі. Инду мифологиясында ол Ганганың көлігі және Камадеваның символы ретінде ерлікті білдіреді. Б.з.д. 100 жыл шамасында салынған Бхархут ступасының қақпасының бір бөлігінде крокдилді тонаушының бейнесі салынған тас мүсіні болған. Үндістанның қасиетті әулиесі Ади Шанкараның дәстүрлі өмірбаянында Калади өзенінде оны крокодил ұстап алады, бірақ анасы оның Саньясаның аскетикалық жолын таңдауына келіскеннен кейін ғана босатады. Мұсылман әулиесі Пир Манго 13 ғасырда Карачи маңындағы жартастан ағып шыққан бұлақты жасап, крокодилдерге күтім жасады. Кейіннен бұл жер қоршаумен қоршалып, 1870 жылдары Магар Талао деп аталатын су қоймасында шамамен 40 крокдилді тонаушы ұсталды. Олар индустар мен мұсылман паломниктерімен тамақтандырылды. Крокдилді тонаушылар өзендердің жанында салынған индуистік храмдардың жанындағы резервуарларда да ұсталған; бұл крокодилдер қасиетті саналады. 20 ғасырдың басында жас үйленген әйелдер балалы болу ниетімен Джессордағы Хан Джахан Алидің резервуарында крокодилдерді тамақтандырды. Гуджараттың Васава, Гамит және Чодхри тайпалары балалы болу, жақсы егін және сиырларының сүт өнімділігі үшін крокодил құдайы Могра Девке құлшылық етеді. Олар Могра Девтің бейнесін бейнелейтін ағаштан жасалған мүсіндерді ойып, оларды бағаналарға орнатады. Олардың құрбандықтарына күріш, сүт, шарап, тауықтың жүрегі мен бауыры, алқызыл бояу, май және кокос талшықтары кіреді. Гуджарат және Махараштрада крокдилді тонаушының адамдарға шабуыл жасауы туралы жағдайлар тіркелген, бірақ олар құрбандарын сирек жеген, олар суға батып қайтыс болған. Буддалық дәстүрлердің Джатака ертегілерінде ақылды маймылдың крокодилді алдап кеткені туралы айтылады. Үш халық ертегісінде крокодилдер мен шақалдар бейнеленген. Крокдилді тонаушы "Жұмбақ кітабының екінші бөліміндегі "Қорықшылар" тарауының кейіпкерлерінің бірі. "Непал бақасының оқиғалары" атты балалар кітабында Читван ұлттық паркіндегі Рапти өзенінің жағасында тұратын крокодил Мэггер кейіпкері бейнеленген.

The mugger crocodile is listed in CITES Appendix I, hence international commercial trade is prohibited. It has been listed as Vulnerable on the IUCN Red List since 1982. By 2013, less than 8,700 mature individuals were estimated to live in the wild and no population unit to comprise more than 1,000 individuals. In Iran, the mugger crocodile is listed as endangered and has been legally protected since 2013; capturing and killing a crocodile is punished with a fine of 100 million Iranian rials. Since large muggers occasionally take livestock, this leads to conflict with local people living close to mugger habitat. In Maharashtra, local people are compensated for loss of close relatives and livestock. Local people in Baluchestan respect the mugger crocodile as a water living creature and do not harm it. If an individual kills livestock, the owner is compensated for the loss. The mugger crocodile is translocated in severe conflict cases. The Hindi word for crocodile is मगर 'magar'. In English language, both names 'mugger' and 'magar' were used around the turn of the 20th century. The names 'marsh crocodile' and 'broad snouted crocodile' have been used since the late 1930s. The crocodile is acknowledged as the prototype of the makara and symbolises both the fructifying and the destructive powers of the rivers. It is the animal vehicle of the Vedic deity Varuna and of several nature spirits called yakshas. In Hindu mythology, it represents virility as a vehicle of Ganga and as an emblem of Kamadeva. A stone carving of a mugger crocodile was part of a beam of a gateway to the Bharhut Stupa built around 100 BC. The traditional biography of the Indian saint Adi Shankara includes an incident where he is grabbed by a crocodile in the Kaladi river, which releases him only after his mother reluctantly let him choose the ascetic path of a Sannyasa. The Muslim saint Pīr Mango is said to have taken care of crocodiles and created a stream to trickle out of a rock near Karachi in the 13th century. This place was later walled around, and about 40 mugger crocodiles were kept in the reservoir called Magar Talao in the 1870s; they were fed by both Hindu and Muslim pilgrims. Mugger crocodiles have also been kept in tanks near Hindu temples built in the vicinity of rivers; these crocodiles are considered sacred. In the early 20th century, young married women fed the crocodiles in Khan Jahan Ali's Tank in Jessore in the hope of being blessed with children. Vasava, Gamit and Chodhri tribes in Gujarat worship the crocodile god Mogra Dev asking for children, good crops and milk yield of their cows. They carve wooden statues symbolising Mogra Dev and mount them on poles. Their offerings during the installation ceremony include rice, milk, wine, heart and liver of a chicken, and a mixture of vermillion, oil and coconut fibres. Fatal attacks of mugger crocodiles on humans were documented in Gujarat and Maharasthra, but they rarely consumed the victims who died of drowning. A fable from the Jataka tales of Buddhist traditions features a clever monkey outwitting a crocodile. Three folktales feature crocodiles and jackals. A mugger crocodile is one of the characters in The Undertakers, a chapter of The Second Jungle Book. The children’s book Adventures of a Nepali Frog features the character Mugger, the crocodile who lives by the Rapti River in Chitwan National Park.