Кіріспе
Уильям Лейн (6 қыркүйек 1861 – 26 тамыз 1917) – ағылшын журналисі және жазушысы, Австралия еңбек саясатын қолдаушы және утопиялық социалистік идеолог. Лейн Англияның Бристоль қаласында кедей отбасында дүниеге келген. Білімінде үлкен қабілетін көрсеткеннен кейін, ол Канадаға линотип операторы болып, кейін «Детройт Фри Пресс» газетінің тілшісі болып жұмыс істеді, онда ол болашақ әйелі, Энн Лейн (туған тегі Макгуайр) кездесті. Әйелі, баласы және ағасы Джонмен бірге Австралияға қоныс аударғаннан кейін, ол Австралия еңбек қозғалысында белсенді болып, Австралия еңбек федерациясын құрды және қозғалыстың жемісті журналисі атанды. Ол еңбек құқықтары және ақ ұлтшылдық сияқты тақырыптарды қамтитын еңбектер жазды. Еңбек қозғалысындағы идеологиялық дағдарыстан кейін Австралия саясатының жай-күйіне көңілі толмаған Лейн және оның утопиялық ізбасарларының тобы (сол арадағы белгілі жазушы және ақын Мэри Гилмор) 1892 жылы Парагвайға көшіп, өз утопиялық идеалдарының негізінде жаңа қоғам құру мақсатымен «Жаңа Австралияны» құрды. Колониямен аралас неке және алкоголь тұтынудың заңдылығы туралы келіспеушіліктерден кейін, ол 1894 жылдың мамырында жақын жердегі Косме колониясын (Колония Косме деп те аталады) құру үшін кетіп, 1899 жылы жобадан толығымен бас тартты. Жаңа Зеландияға қайта қоныстанғаннан кейін, ол 1917 жылдың тамызындағы өліміне дейін журналистік қызметін жалғастырды. Ол қайтыс болғаннан кейін утопиялық социализмнің жақтасы ретінде мақталып, сәтсіз жаңа қоғамның мақтаншақ басшысы ретінде айыпталды. Радикалды саясаты мен ауқымды журналистік тәжірибесінің арқасында ол Австралия тарихында даулы тұлға болып қала береді.
William Lane (6 September 1861 – 26 August 1917) was an English born journalist, author, advocate of Australian labour politics and a utopian socialist ideologue. Lane was born in Bristol, England into an impoverished family. After showing great skill in his education, he worked his way into Canada as first a linotype operator, then as a reporter for the Detroit Free Press where he would later meet his future wife Ann Lane, née Macquire. After settling in Australia with his wife and child, as well as his brother John, he became active in the Australian labour movement, founding the Australian Labour Federation and becoming a prolific journalist for the movement. He authored works covering topics such as labour rights and white nationalism. After becoming disillusioned with the state of Australian politics following an ideological split in the labour movement, he and a group of utopian acolytes (among them influential writer and poet Mary Gilmore) moved to Paraguay in 1892 to found New Australia, with the intention of building a new society on the foundations of his utopian ideals. Following disagreement with the colony regarding the legality of miscegenation and alcohol consumption, he left to found the nearby colony Cosme (also known as Colonia Cosme) in May 1894, and later abandoned the project altogether in 1899. Upon resettling in New Zealand, he continued his journalistic endeavours until his death in August 1917. After his death he was both celebrated as a champion of utopian socialism, and condemned as the arrogant leader of a failed new society. Due to his radical politics and his extensive journalistic career, he remains a controversial figure in Australian history.
Ерте өмір
Лэйн 1861 жылғы 6 қыркүйекте Англияның Бристоль қаласында, ирландтық протестант пейзаж бағбаны Джеймс Лэйннің және оның ағылшын әйелі Каролинаның (құрметті аты – Холл) үлкен ұлы ретінде дүниеге келді. Оның күш-жігері көбінесе құрамына ойдан шығарылмаған нәрселер кірмегенімен, Лэйн өзінің саяси философиясын терең көрсететін, өте шағын библиографиясы бар құлшынысты автор болды. 1891 жылғы қырқыштар ереуіліне қатысқандарға көңіл білдіре отырып жазылған аллегориялық роман "Жұмысшының жұмағы" 1892 жылдың басында Джон Миллер псевдонімімен жарияланды. Роман Лэйннің анархизмнің ең асыл әлеуметтік философия екеніне сенетінін көрсетеді. Романның философы және басты кейіпкері арқылы ол қоғамның анархокоммунизм идеалына жету үшін мемлекеттік социализм кезеңін бастан кешіруі мүмкін екеніне сенімін білдіреді. Кейінірек танымал австралиялық жазушы Мэри Гилмор бір хатында: «Лэйн біздің және басқалардың сөздерін жазып алғандықтан, кітаптың барлығы шындыққа сәйкес келеді және тарихи құндылығы бар», - деген пікір білдірді. Оның еңбектерінің ішінде ең танымал туындысы – «Ақ немесе сары? : 1908 жылғы нәсілдік соғыстың тарихы» (1887). Бұл еңбегінде Лэйн қытай халқының Австралияға заңды түрде келіп, ақ қоғамды басып алып, континенттің «бос солтүстігіндегі» табиғи ресурстарды пайдалану үшін маңызды салаларды монополиялауы мүмкін екенін айтты. Австралиялық басып алу әдебиеті ретінде «Ақ немесе сары?» романы «Сары қатер» шабуылға ұшыраған Австралияның болашақ тарихындағы Лэйннің ұлттық нәсілшілдігі мен солшыл саясатын көрсетеді. Лэйн жақын арада британдық капиталистер заң жүйесін манипуляциялап, Австралияға қытай жұмысшыларының жаппай көшіп келуін ұйымдастыратынын, оның австралиялық қарапайым халыққа және олардың қоғамына әлеуметтік-экономикалық салдарларына қарамастан жазады. Капиталистердің Австралия экономикасын манипуляциялауынан туындаған экономикалық, мәдени және жыныстық қақтығыстар ақ қоныс аударушылар мен қытай жұмысшылары арасында континенттің барлық айманында нәсілдік соғысқа ұшырауы мүмкін. «Ақ немесе сары?» романындағы «Сары қатер» идеологиясының нәсілшіл бейнелері қытай жұмысшыларын күштеп шығаруды және өлтіруді Австралияның физикалық және экономикалық бақылауын жоғалтуға жауап ретінде ақтауға тырысады.
Жаңа Австралия отарлығы
Австралиялық еңбек белсенділері арасындағы қанағаттанбағандар мен кейіннен Австралияның Еңбек партиясын құрғандар арасында жік тудырып, Лэйн Квинсленд үкіметінің утопиялық елді мекен құруға арналған жер грантын ұсынуын қабылдамай, Австралияның басқа аймағында жаңа қоғам құру үшін бүкіл елде науқан бастады. Соңында Парагвай таңдалды, Лэйн және оның отбасы, ішінде інісі Джон, сондай-ақ Жаңа Оңтүстік Уэльс, Квинсленд және Оңтүстік Австралиядан келген жүздеген ізбасарларымен (барлығы 238 адам) Оңтүстік Америкаға аттанды. Алғашқы пионерлер тобы 1893 жылдың 1 шілдесінде "Royal Tar" кемесімен Сиднейден жолға шықты. Екінші топ 1893 жылдың соңғы күні Аделаидадан кемемен сапарға аттанды. Көп ұзағаннан кейін, Лэйннің басшылығына қатысты сын мен қарсылықтардың күшеюіне байланысты, колонияны құрайтын екі басты топ арасында күшті дау туды (бірі Лэйннің саясатын және жалпы шешімдерін қолдады, ал екіншісі оларды қатаң сынады). Лэйн бүкіл процестен көңілі толып, өз еркімен Colonia Cosme-ден бас тартып, 1899 жылы Австралияға оралды. Жаңа Австралияның елді мекендерінде әлемге әйгілі комикс жазушысы Робин Вуд сияқты бірнеше маңызды тұлғалар дүниеге келді және өсті; Энн Уайтхедтің 1997 жылғы "Paradise Mislaid" кітабы Робин Вудтың парагвайлік австралиялық отбасымен өткен балалық шағына арналған жеке тарауды ұсынады. Бүгінгі күні Парагвайда 2000-ға дейін австралиялық парагвайлықтар тұрады.
Кейінгі өмірі
Лэйн Космиді отбасымен 1899 жылы 1 тамызда тастап, Австралияға оралды. Жаңа Зеландияға келіп бұрын, ол қысқа мерзімге "Сидней Worker" газетінің редакторы болып жұмыс істеді. Бастапқы көңілсіздіктен кейін, ол 1900 жылдан бастап "Жаңа Зеландия Херальды" газетінде мақала жазу арқылы бұрынғы шабытын қайта тапты, "Тохунга" (маори тілінде "пайғамбар" деген сөз) және тағы бір "Дональд" псевдонимдерімен жазды. Ол 1915 жылғы 25 сәуірде Галлиполи жағалауындағы ANZAC әскерінің жағаға түсуінің алғашқы күнінде де "Дональд" псевдониммен мақала жариялады.
Мұра
Лэйн Дуглас Стюарттың "Terra Australis" поэмасында бейнеленген.