Кіріспе

Жаңа Зеландияның Еңбек партиясының саясаткері, ағылшын клавишашысы Рут Сюзанн Дайсон (11 тамыз 1957 жылы туған) – Жаңа Зеландияның бұрынғы саясаткері. Ол 1993 жылдан 2020 жылға дейін Парламент мүшесі болды. Ол сайлау округін сайлаудан бастап 2020 жылға дейін өкілдік етті. Ол сонымен қатар Еңбек партиясында бірнеше жоғары лауазымды қызметтер атқарды, оның ішінде президенттік лауазымда болды.

Ерте өмір және мансап

Дайсон 1957 жылы Лоуэр-Хатт қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Жаңа Зеландия армиясында қызмет еткендіктен, Дайсонның отбасы ел ішінде жиі көшіп-қонып жүрді. Дайсон 1979 жылы Вестпортта Еңбек партиясына қосылды және 1981 және 1984 жылдардағы сайлау науқанында Батыс жағалау округінен Еңбек партиясының депутаты Керри Берк үшін науқан ұйымдастырушысы болып жұмыс істеді. 1985 жылы Веллингтонға көшіп, 1986 жылы Жұмыспен қамту министрі кеңсесінде Беркке кеңесші болып жұмыс істеместен бұрын, Гомосексуалдық заңды реформалау туралы заң жобасы бойынша Еңбек партиясының депутаты Фран Уайльдпен бірге жұмыс істеді. Ол 1987 жылғы сайлауда Веллингтон орталық округінде Уайльдтің қайта сайлау науқанының ұйымдастырушысы болып жұмыс істеді. Содан кейін Дайсон Веллингтон аймақтық жұмыспен қамту және ACCESS бақылау басқармасында атқарушы қызметкер болып жұмыс істеді. Ол Еңбек партиясының иерархиясында бірнеше жоғары лауазымдарды атқарды. 1984 жылы ол Еңбек партиясының Жаңа Зеландия кеңесіндегі әйелдер өкілі болып сайланды, ал 1986 жылы партияның атқарушы мүшесі болды. 1987 жылғы Еңбек партиясының конференциясында партияның вице-президенті болып сайланды. Даулы Төртінші Еңбек үкіметінің жеңілісінен кейін Дайсон 1990 жылдан 1993 жылға дейін оқыту және жұмыспен қамту жөніндегі консультант ретінде жеке жұмыс істеді.

Парламент мүшесі

Дайсон алғаш рет парламентке 2004 жылы кіріп, Ұлттық партияның Дэвид Картермен сайыста жеңіске жетті. 1996 жылы Литтлтон сайлау округі таратылып, Дайсон 1996 жылы сайлауға түсті, бірақ бұл жолы 1994 жылғы Сельвин округі бойынша сайлауда жеңіс алған Картерге жеңіліп қалды. Ол Лейбористік партия тізіміндегі орны арқасында парламент депутаты болды. 1996 жылғы сайлаудан кейін Лейбористік партияның лидері Хелен Кларк Дайсонды АСК және мүгедектер қызметі жөніндегі өкілі етіп тағайындады. Ол өз кезегінде Картерді жеңіп, Банкс түбегі сайлау округін жеңіп алды. Ол сол уақыттан бері осы аймақтың депутаты болып келеді (кейін Порт Хиллз деп аталды), 2020 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін осы мандатты сақтап қалды. Дайсон Хелен Кларк басқарған Бесінші Еңбек үкіметінде Лейбористік партияның жетекші мүшесі болды және денсаулық сақтау және жұмыспен қамту салаларындағы бірқатар министрлік қызметтерді атқарды, оның ішінде Мүгедектер мәселелері жөніндегі министр (1999–2000; 2001–2008), АСК министрі (2002–2007), Еңбек министрі (2005–2007) және Әлеуметтік даму және жұмыспен қамту министрі (2007–2008).

Бесінші лейбористік үкімет, 1999-2008

1999 жылғы жалпы сайлауда Еңбек партиясы билікті жеңген кезде Дайсон бірқатар екінші дәрежелі министрлік лауазымдарға тағайындалды, соның ішінде мүгедектер мәселелері, денсаулық сақтау және әлеуметтік даму салаларындағы орынбасар министрлік қызметтер. Алайда, ол 2000 жылдың 31 қазанында мас күйде көлік жүргізуге қатысқандығы үшін ұсталғаннан кейін осы лауазымдарынан бас тартты. 2001 жылдың 4 маусымында ол министрлік өкілеттіктерінің көп бөлігін қайта алды. Ол өзінің жас кезінде марихуана иелігі үшін сотталғанын және айып төлегенін мойындады, сондай-ақ: «Шамамен 25 жыл өткен соң, біреудің осы ақпаратты анонимді түрде журналистерге жеткізгеніне қынжылуымды білдіремін» деді. Мүгедектер мәселелері жөніндегі министр ретінде ол 2006 жылғы Жаңа Зеландия тілдері заңының әзірленуіне жетекшілік етті, бұл заң Жаңа Зеландияның қол тіліне Жаңа Зеландияның ресми тілі мәртебесін берді. 2020 жылы өзінің қоштасу сөзінде Дайсон осы заң туралы былай деді: «Оның іске асырылуында талаптар жеткіліксіз болғанына өкінемін, себебі оның енгізілуі күтілгеннен баяу болды. Бұл түзетілуі керек». 2007 жылдың 31 қазанындағы қайта құру кезінде Дайсон әлеуметтік даму министрі болып тағайындалды және 2008 жылғы жалпы сайлауда Кларк үкіметі билікті жоғалтқанға дейін осы лауазымды атқарды. Бұл сайлауда Еңбек партиясына қарсы үрдіс болғанына қарамастан, Дайсон Порт-Хиллз сайлау округінде үлкен артықшылықпен жеңіске жетті.

Қарсылық, 2008-2017

Ұлттық партия 2008 жылғы сайлауда жеңіске жетіп, Лейбористік партияны келесі тоғыз жылға оппозицияға жіберді. Осы кезеңде Дайсон түрлі салалардағы министрлік портфельдерді атқарды, оның ішінде денсаулық сақтау (2008–2011), ішкі істер (2011–2013), қоршаған ортаны қорғау және мүгедектік мәселелер (2013–2015), Кентербери жер сілкінісінің салдарын жою (2013–2014) және зейнеткерлер (2013–2017). Ол сонымен қатар Денсаулық сақтау комитеті төрағасының орынбасары (2008–2011) және Үкіметтік басқару комитеті төрағасы (2011–2017) қызметін атқарды. 2009 жылдың желтоқсанында Дайсонның «Ресурстарды басқару (өкілетті органдарды талап ету) туралы» түзетулерге енгізілген заң жобасы, 1991 жылғы «Ресурстарды басқару» заңына өзгертулер енгізіп, өкілетті органдарды талап ететін жобалар үшін қоғамдық маңызын бағалауды қайта енгізу мақсатында, депутаттардың таңдауы арқылы қарауға алынды. Аталған заң жобасы бірінші оқылымда мақұлданбады.

Алтыншы лейбористік үкімет 2017-2020 және зейнеткерлік

Дайсон 2017 жылғы жалпы сайлауда Еңбек партиясы жеңіске жетсе, Төменгі палатаның вице-спикері (Тревор Маллардқа) болуға дайын тұрды. Еңбек партиясы Жаңа Зеландия Бірінші партиясымен коалиция құрып үкімет құрғанмен, Ұлттық партияның Энн Толли вице-спикер болып тағайындалды. Дайсонға Еңбек партиясының аға ұйымдастырушысының рөлі берілді. Алайда, 2019 жылдың шілдесінде спикердің көмекшісі Пото Уильямс кабинетке кірмейтін министр болып тағайындалғанда, Дайсон оның орнына келді. Дайсон сондай-ақ Аборт заңнамасы комитетінің төрағасы (Аборт заңнамасы жобасын қараған арнайы комиссия) және Эпидемияға жауап беру комитетінің мүшесі (COVID-19 пандемиясына үкіметтің жауабын қараған) болды. 2019 жылдың наурыз айында Дайсон 2020 жылғы жалпы сайлауда қайта сайлануға түспейтінін мәлімдеді. Порт-Хиллз сайлау округі сол сайлау үшін таратылса, Еңбек партиясының Банкс түбегі сайлау округіндегі үміткері Трейси Маклелан болды. 2021 жылғы Королеваның туған күніне орай Дайсон Парламент мүшесі ретіндегі қызметі мен мүгедектерге көрсеткен көмегі үшін Корольдік қызмет орденінің серігі атағымен марапатталды. 2023 жылдың наурыз айында Дайсонды Жер сілкінісі және Өрттен қорғау және төтенше жағдайлар жөніндегі комиссия төрағасының орынбасары ретінде саяси бейтараптық танытпағаны үшін айыптады, бұл мемлекеттік қызметкерлер мен үкімет тағайындаған кеңес мүшелерінен күтілетін нәрсе. Ол өзінің Корольдік мекемесінің кеңесінің мүшесі ретіндегі қызметін реттейтін әдеп кодексін оқымағанын мойындады. Ол: «Мен барлық әлеуметтік желідегі жазбаларымды қарап шығуға және олар стандартқа сай келе ме, жоқ па, соны ойластыруға дайынмын. Әзірге соны істемедім» деді. Ол Twitter-де: «Ох, жаман жағдай. Бір жаман кіші қызметкер мырза Лаксонға дұрыс емес сөздерді айтқан сияқты! #Waitangi2023» деп жазған еді. Премьер-министр Крис Хипкинс: «Мен оның [Әдеп кодексін] оқығанын күтемін. Менің түсінігімше, ол кейіннен тиісті министрдің кеңсесімен байланысқа шығып, әдеп кодексін оқып, оған сәйкес келетінін мәлімдеді» деді.