Кіріспе
Поляк-француз математигі Сзолем Мандельбройт (10 қаңтар 1899 – 23 қыркүйек 1983) – математикалық талдау саласында маманданған математик. Ол 1938 жылдан 1972 жылға дейін Францияның Collège de France оқу орнының профессоры болды, онда Аналитикалық механика және Аспан механикасы кафедрасын басқарды.
Szolem Mandelbrojt (10 January 1899 – 23 September 1983) was a Polish French mathematician who specialized in mathematical analysis. He was a professor at the Collège de France from 1938 to 1972, where he held the Chair of Analytical Mechanics and Celestial Mechanics.
Өмірбаян
Сзолем Мандельбройт 1899 жылғы 10 қаңтарда Польшаның Варшава қаласында литвалық еврей отбасында дүниеге келген. Алғашында Варшавада білім алған, содан кейін 1919 жылы Украинаның Харьков қаласына (сол кездегі КСРО) көшіп, бір жыл бойы орыс математигі Сергей Бернштейннің шәкірті болды. Бір жылдан соң Францияға эмиграциялап, Парижде қоныстанды. Келесі жылдары ол Жак Адамар, Анри Лебег, Эмиль Пикар және тағы басқалардың семинарларына қатысты. 1923 жылы Тейлор қатарының аналитикалық жалғасы тақырыбында Париж университетінен докторлық диссертациясын қорғады. Адамар оның ғылыми жетекшісі болды. 1924 жылы Мандельбройт АҚШ-та Рокфеллер стипендиясын алды. 1926 жылдың мамырында Глэдис Мануэль Грунвальдқа (1904 жылғы 28 маусымда Парижде туған) үйленді. 1926-1927 жылдары Хьюстон қаласындағы (Техас штаты) Райс институтында (қазіргі Райс университеті) бір жыл ассистент-профессор болып жұмыс істеді. 1928 жылы Францияға оралды – 1927 жылы француз азаматтығын алғаннан кейін, және Лилль университетінде ассистент-профессор болып тағайындалды. Келесі жылы Клермон-Ферран университетінде толық профессор болды. 1934 жылдың желтоқсан айында Мандельбройт Николас Бурбаки математиктер тобын құрды, ол Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін оның мүшесі болды. 1938 жылы Франция колледжінде Адамардың орнын басып, Аналитикалық механика және Көк механикасы кафедрасын басқарды. Мандельбройт 1936 жылы бірнеше туыстарын Польшадан Францияға көшіруге көмектесті. Олардың бірі, оның жүрегі туысы Бенуа Мандельбро, 1970-ші жылдары Мандельбро жиынтығын ашып, «фрактал» сөзін енгізді. 1939 жылы ол Франция үшін соғысты, ал 1940 жылы Луи Рапкин мен Рокфеллер қорының көмегімен көптеген ғалымдармен бірге АҚШ-қа көшіп барды, Райс институтында қызмет етті. 1944 жылы Лондондағы Бос Франция күштерінің ғылыми комитетіне қосылды. 1945 жылы Мандельбройт Францияға оралып, Колледж де Франстағы кәсіби қызметін жалғастырды, ол 1972 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін сол жерде болды. Зейнеткерлікке шыққан жылы Француз ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Сзолем Мандельбройт 1983 жылғы 23 қыркүйекте 84 жасында Парижде қайтыс болды.
Зерттеу
Мандельбройт Бурбаки тобының ерте мүшесі болғанымен және ол соғыс басталғанға дейін бірнеше Бурбаки жиналысына қатысқан, оның негізгі ғылыми қызығушылықтары абстрактілі алгебрадан мүлдем өзгеше болды. Оның жарияланымдарынан көрініп тұрғанындай (кейін қараңыз), ол күрделі анализ және гармоникалық анализ саласын зерттеді, әсіресе Дирихле қатарлары, аралық қатарлары және толық функцияларға назар аударды. Оны Бурбакиші деп айтудың орнына, Г.Х. Хардидің ізбасары деп санау дұрыс болар. Норберт Винер және Торстен Карлеманмен бірге, ол классикалық Фурье анализінің орташа деңгейдегі жаңартушысы ретінде қарастырылады. Шмуэль Агмон, Жан-Пьер Кахан, Ицхак Катзнелсон, Пол Маллявин және Джордж Пираньян оның шәкірттерінің қатарында.