Цинь әулетінің Тайцзун императоры

Кіріспе

10 ғасырдағы қытай императоры, Лю Сун императоры Тайцзун

Чжао Цзюнь (20 қараша 939 – 8 мамыр 997), 960 жылдан 977 жылға дейін Чжао Гуанъи, ал 960 жылға дейін Чжао Куанъи деп аталған, сондай-ақ храмдық есімімен Сун императоры Тайцзун ретінде танымал, Қытайдың Сун әулетінің екінші императоры болды. Ол 976 жылдан өліміне дейін, 997 жылға дейін билік етті. Ол өзінің ізашары, император Тайцзудың кіші інісі және оның мұрагері, император Чжэньцзунның әкесі болды. Император Тайцзунның неліктен ағасынан кейін, император Тайцзудың есейген ұлдарынан (Чжао Дзэжао мен Чжао Дефан, екеуі де оның билігі кезінде жиырма жасында қайтыс болды) кейін тарихшылар толыққанды түсінік таппады. Ресми тарих бойынша, оның мұрагерлігі император Тайцзудың анасы, императрица Дудың өлім төсегінде берген нұсқауымен расталған. 11 ғасырға дейінгі танымал әңгімеде император Тайцзун бауырын шамның сәулесінде, балтаның дыбысы естілгенде өлтіргені айтылады. Шындық қандай болса да, Чжао Гуанъи 961 жылдан бастап Сун астанасы Кайфэннің префекті болды, онда ол біртіндеп билікті нығайтты. Ол император Тайцзудың билігі кезінде (Жин князі ретінде) тірі қалған жалғыз ханзада болды және тұрақты қабылдауларда барлық үлкен кеңесшілерден жоғары тұрды. Билік құрған алғашқы үш жылында ол Цинъюань әскери билеушісі Чэнь Хунцзинь мен Уюэ патшасы Цянь Чуды бағындырып, Солтүстік Ханды жеңілдікпен басып алды, осылайша 72 жылдан кейін Қытайды біріктірді. Алайда, солтүстіктегі Ляо әулетінен және оңтүстік-шығыстағы Ерте Ле әулетінен бұрынғы Тан әулетінің территорияларын қайтаруға бағытталған соғыстар сәтсіз аяқталды: Гаолян өзені мен Бать Данг шайқастарындағы жеңілістен кейін Он алты округ және Солтүстік Вьетнам (кемінде толығымен) Хан бақылауынан тыс қалды. Император Тайцзун еңбекқор және жауапкершілігі жоғары император ретінде есте қалды. Ол халқының әл-ауқатына үлкен мән берді және Сун империясын гүлдендірді. Ол Кейінгі Чжоудың орталықтандыру саясатын қабылдады, оның ішінде ауыл шаруашылығы өндірісін арттыру, императорлық емтихан жүйесін кеңейту, энциклопедиялар құрастыру, мемлекеттік қызметті кеңейту және цзедушилердің билігін шектеу. Солтүстік Сунның барлық келесі императорлары оның ұрпақтары болды, сондай-ақ Оңтүстік Сунның алғашқы императоры. Алайда, император Сяоцзуннан бастап, келесі императорлар оның ағасы, император Тайцзудың ұрпақтары болды. Бұл негізінен Цзинкан оқиғасынан туындады, онда император Тайцзунның көптеген ұрпақтары Цзинь әулетімен тартылып алынды, император Гаоцзун Тайдзудың ұрпақтарынан мұрагер іздеуге мәжбүр болды, өйткені Гаоцзунның жалғыз ұлы жас кезінде қайтыс болды.

Zhao Jiong (20 November 939 – 8 May 997), known as Zhao Guangyi from 960 to 977 and Zhao Kuangyi before 960, also known by his temple name as the Emperor Taizong of Song, was the second emperor of the Song dynasty of China. He reigned from 976 to his death in 997. He was a younger brother of his predecessor Emperor Taizu, and the father of his successor Emperor Zhenzong. Why Emperor Taizong succeeded his brother rather than Emperor Taizu's grown sons (Zhao Dezhao and Zhao Defang, who both died in their twenties during his reign) is not entirely understood by later historians. According to official history, his succession was confirmed by Emperor Taizu on their mother Empress Dowager Du's deathbed as a result of her instruction. A popular story dating back from at least the 11th century suggests that Emperor Taizong murdered his brother in the dim candlelight when the sound of an axe was allegedly heard. Whatever the truth, Zhao Guangyi had been prefect of the Song capital Kaifeng since 961 where he gradually consolidated power. He was the only living prince during Emperor Taizu's reign (as Prince of Jin) and placed above all grand councilors in regular audiences. In the first three years of his reign, he intimidated the Qingyuan warlord Chen Hongjin and Wuyue king Qian Chu into submission and easily conquered the Northern Han, thus reunifying China proper for the first time in 72 years. However, subsequent irredentist wars to conquer former Tang dynasty territories from the Liao dynasty in the north and the Early Lê dynasty in the southeast proved disastrous: after the failures in the Battle of Gaoliang River and the Battle of Bạch Đằng, the Sixteen Prefectures and Northern Vietnam (at least in their entirety) would remain beyond Han control until the Ming dynasty in the 14th century. Emperor Taizong is remembered as a hardworking and diligent emperor. He paid great attention to the welfare of his people and made the Song Empire more prosperous. He adopted the centralization policies of the Later Zhou, which include increasing agricultural production, broadening the imperial examination system, compiling encyclopaedias, expanding the civil service and further limiting the power of jiedushis. All subsequent emperors of the Northern Song were his descendants, as well as the first emperor of the Southern Song. However, from Emperor Xiaozong onwards, subsequent emperors were descendants of his brother, Emperor Taizu. This largely stemmed from the Jingkang Incident, whereby most of Emperor Taizong's descendants were abducted by the Jin dynasty, forcing Emperor Gaozong to seek a successor among Taizu's descendants, as Gaozong's only son had died young.

Ерте өмір

Император Тайцзун 939 жылы Кайфен қаласында дүниеге келді. Ағасы император Тайзу таққа отырған соң, ол Кайфен қаласының префекті болып тағайындалды. Ағасының билігі тұсында ол Жің патшасы болды.

Таққа ие болу және бауырластықты өлтіру

Император Тайцзун 976 жылы 49 жастағы және ешқандай ауруы болмаған ағасы, император Тайдзу қайтыс болғаннан кейін таққа отырды. Қытай тарихында ұлының емес, ағасының таққа отыруы сирек кездесетін жағдай болғандықтан, бұл оқиға халық арасында күдік тудырды. Ресми тарих бойынша, 961 жылы қайтыс болған императрица-шеше Ду, 34 жастағы император Тайдзудан Сун әулетінің жалғасуын қамтамасыз ету үшін оның інісі таққа отыруын уәделеуін сұрады. Ол император Тайдзуға: "Сіз билікке қалай келгеніңізді білесіз бе? Өйткені, Кейінгі Чжоудың жеті жасар императоры болды!" деді. "Алтын кітаптағы уәде" (金匱誓書) деп аталатын жазбаны хатшы Чжао Пу жазып, мөрмен бекіткен деген аңыз бар. Бұл жазба император Тайцзун таққа отырғаннан кейін ашылып, оның заңдылығын дәлелдеу үшін пайдаланылды. 976 жылы император Тайдзудың үлкен ұлы Чжао Дзэчжао 25 жаста болған, императордың міндеттерін атқаруға толыққанды дайын еді. Сонымен қатар, 973 жылы император Тайдзу жемқорлыққа қатысы бар деген айыппен қуған Чжао Пу 976 жылы астанаға оралып, 977 жылы канцлер болып тағайындалды. Император Тайцзунның немересі, император Жэньцзунның тұсында өмір сүрген буддалық монах Вэнь Ин, император Тайдзудың соңғы түні туралы естелік жазды. Оның айтуынша, император Тайдзу, сол кезде әлі "Кайфэн ханзадасы" болған, шам жарығында тамақтанып, ішімдік ішіп отырған. Сарай евнухтары мен қызметшілер алыстан император Тайцзунның терезедегі көлеңкесі тынышсыздықпен қозғалып тұрғанын көрді. Кешкі уақытқа қарай залдың ішіне бірнеше сантиметр қар жауды. Содан кейін олар балтаның қарды шауып жатқанын естіп, император Тайдзу: "Жақсылап жаса! Жақсылап жаса!" деді. Біраз уақыттан кейін император Тайдзудың ұрқағанын естіді. Бірнеше сағаттан соң, оның інісі, түнде сарайда болған, оның қайтыс болғанын жариялады. Бұл оқиға "жымыр шамның көлеңкесіндегі балтаның дыбысы" (斧聲燭影) деп аталып, бүгінгі күнге дейін халық арасында кеңінен таралды. Қазіргі заманғы тарихшылар император Тайдзунның өліміне қатысты нақты дәлелдер таппады, бірақ "Алтын кітаптағы уәде" император Тайцзун мен Чжао Пу жасаған жалғандық екенін қабылдады. Сонымен қатар, император Тайдзудың үлкен ұлы Чжао Дзэчжаоның әкесінің қайтысынан үш жыл өткен соң өзіне-өзі қол жұмсағанын атап өткен жөн. Император Тайцзунның хитандықтар басқарған Ляо әулетіне қарсы алғашқы жорығы кезінде Чжао Дзэчжао әскерге басшылық етіп тұрғанда, император Тайцзунның жоғалғаны және Чжао Дзэчжаоның жаңа император болуы керек деген қауесет тарады. Бұл хабарды естіген император Тайцзун әскер қайтып келгенде оларға сыйлық бермеді. Чжао Дзэчжао себебін сұрағанда, император Тайцзун: "Жаңа император болғанда солай істейсің!" деп ашуланып айтты. Осы дерекке сәйкес, Чжао Дзэчжао дереу сарайына барып, өзін-өзі өлтірді. Тайцзун оның өлімі туралы естігенде қатты қайғырып, денесін құшақтап жылады. 981 жылы император Тайдзудың екінші ұлы Чжао Дэфан себебі белгісіз аурудан қайтыс болды. Ол 22 жаста болды, бұл өте жас жас еді. Император Тайцзун қатты қайғырып, Дэфанның қабірін барып, 5 күнге кездесулерін тоқтатты. Сол жылы император Тайцзунның және Тайдзудың кіші інісі Чжао Тинмей (бұрын Чжао Гуанмей және Чжао Куанмей деп аталған) "Ци ханзадасы" атағынан айырылып, Батыс астанасына жіберілді. Ол үш жылдан кейін қайтыс болды. Сонымен қатар, император Тайдзудың жесірі императрица Сун қайтыс болғанда, оның денесі марқұм күйеуінің қасына жерленбеді және дәстүрге сәйкес құрмет көрсетілмеді. Император Тайцзун таққа отырғаннан кейін, мұрагерліктің заңдылығына қатысты күмәндер туды және Тайдзудың ұрпақтары бір күні таққа қайта оралады деген халықтық болжам пайда болды (太祖之後當再有天下). Бұл болжам шындыққа айналды, өйткені Тайдзудың жетінші буын ұрпағы Сяоцзун Цзиньканг оқиғасы кезінде Джурчендер Тайдзунның көптеген ұрпақтарын басып алғаннан кейін император болды. Оңтүстік Сун әулетінің алғашқы императоры Гаоцзунның ұлы Чжао Фу жас кезінде қайтыс болды және оның мұрагері болған жоқ.

Emperor Taizong succeeded the throne in 976 after the death of his elder brother, Emperor Taizu, who was 49 and had no recorded illness. It is rather unusual in Chinese history for a brother rather than the son to succeed the throne, so the event fueled popular belief that foul play was involved. According to official history, Empress Dowager Du before her death in 961 asked the 34 year old Emperor Taizu to promise that his brother will succeed him so as to ensure the continuation of the Song dynasty. She reportedly asked Emperor Taizu, "Do you know why you came to power? It was because Later Zhou had a seven year old emperor!" The so called "Golden Shelf Promise" (金匱誓書) was also allegedly recorded and sealed, by secretary Zhao Pu and reopened after Emperor Taizong's succession to prove the latter's legitimacy. Emperor Taizu's eldest son, Zhao Dezhao, was already 25 years old in 976, certainly old enough to handle an emperor's duties. Also suspicious is that Zhao Pu, banished in 973 by Emperor Taizu for allegations of corruption, returned to the capital in 976 and was made the chancellor in 977. Wen Ying, a Buddhist monk who lived in the era of Emperor Taizong's grandson, Emperor Renzong, wrote an account about the last night of Emperor Taizu. According to this account, he was dining and drinking with Emperor Taizong, then still the "Prince of Kaifeng", beside some candles. Palace eunuchs and maids standing in a distance saw that Emperor Taizong's shadow on the window moved a lot and appeared antsy. It was getting late and several inches of snow have fallen on the inside of the hall. Then they heard an axe chopping the snow, with Emperor Taizu saying, "Do it right! Do it right!" Soon enough Emperor Taizu was heard snoring. Several hours later, he was pronounced dead by his brother, who spent the night in his palace. This legend has been referred to as "sound of the axe in the shadow of the flickering candle" (斧声烛影) and proved to be popular to this day. Modern historians were unable to find any concrete evidence suggesting murder; however they generally accept that the "Golden Shelf Promise" as fraud fabricated by Emperor Taizong and Zhao Pu. Also worth mentioning is the suicide of Zhao Dezhao, Emperor Taizu's eldest son, three years after his father's death. During Emperor Taizong's first campaign against the Khitan led Liao dynasty, Zhao Dezhao was leading an army when rumours spread that Emperor Taizong had disappeared, and that Zhao Dezhao should be the new emperor. Upon hearing that, Emperor Taizong did not award the troops when they returned. When Zhao Dezhao asked him, Emperor Taizong barked back, "You do that when you become the new emperor!" According to this account, Zhao Dezhao immediately went to his palace and killed himself and when Taizong heard about the suicide, he was very sad and hugged the corpse crying. Emperor Taizu's second son, Zhao Defang, died in 981 from an unidentified illness. Just 22, he was unusually young. Emperor Taizong was very sad and visited Defang's grave and cancelled meetings for 5 days. During the same year, Emperors Taizong and Taizu's younger brother, Zhao Tingmei (previously known as Zhao Guangmei and Zhao Kuangmei), was also stripped of his title "Prince of Qi" and sent to the Western Capital. He died three years later. Moreover, when Emperor Taizu's widow Empress Song died, her body was not buried with her late husband and not given the recognition according to tradition. After Emperor Taizong's ascension to the throne, there were persistent doubts as to the legitimacy of the succession, and a popular prophecy arose that Taizu's descendants will rightfully return to the throne one day (太祖之後當再有天下). This prophecy proved true when Taizu's seventh generation descendant Xiaozong became emperor after the capture of most of Taizong's line by the Jurchens during the Jingkang incident and Gaozong, the first emperor of the Southern Song dynasty, whose own son Zhao Fu died young, lacked an heir.

Солтүстік ханды жаулап алу

979 жылы император Тайцзун жеке басымен Солтүстік Ханға қарсы жорық жүргізіп, Фэн өзенін ашып, жау қалаларын суға батыруға бұйрық берді. Солтүстік Ханның билеушісі Лю Цзяюань қарсылық танысқаннан кейін бағынуға мәжбүр болды, осылайша Бес әулет және Он патшалық дәуіріндегі барлық патшалықтар мен әулеттердің соңы болды.

Ляо әулетіне қарсы алғашқы жорық

979 жылы Солтүстік Ханды жаулап алған император Тайцзун, осы сәтті пайдаланып, Хитан басшылығымен құрылған Ляо әулетіне қарсы тағы бір әскери науқан бастады. 979 жылдың мамыр айында император Тайцзун Тайюань қаласынан жорыққа шықты және Чжуо мен И префектураларын оңай басып алды. Жеңіске жеткен соң Яньцин қаласын (қазіргі Бейжің) қоршауға алды. Бірақ, Ляо әскерінің генералдарының бірі Елю Сюэгу бекіністі нығайтып қорғағандықтан, қоршау сәтсіз аяқталды. Сонымен қатар, Яньциннің батысындағы Гаолиан өзені маңынан Елю Сюге бастаған Ляо қосымша күштері келді. Император Тайцзун әскеріне осы күштерге шабуыл жасауды бұйырды. Алғашқыда Ляо әскерінің ауыр қатысуда екені туралы хабар келді. Ол, шайқастың толығымен өзінің бақылауында деп ойлап, Ляо әскеріне толық шабуыл жасауға бұйрық берді. Сол сәтте Елю Сюге мен Елю Сизеннің әскерлері екі жақтан шабуылға көшті. Елю Сюге император Тайцзунның негізгі лагеріне шабуыл жасады. Император Тайцзун ойран болды және шайқас алаңынан қашып кетті. Қашқанда Сун әскері Ляо атқыштары тарапынан бөлініп, талқандалды. Дүрлік-шарпының арасында император Тайцзун И префектурасына қарай қашып, генералдарының қорғауымен аман-есен жетті. Оқ тигендіктен атқа міне алмай, Диң префектурасына көлікпен қайтуға мәжбүр болды. Император Тайцзун содан кейін әскерге шегінуге бұйрық берді. Император Тайцзун әскерінен айырылғандықтан Сун әскері бассыз қалды. Әскерлер император Тайдзудың үлкен ұлы Чжао Дзэчжаоның (император Тайдзоңның сіңлісінің ұлы) жаңа император болуын ұсынды. Бұл туралы естіген император Тайцзун күдікке толып, Чжао Дзэчжаоға өз-өзіне қол жұмсауды бұйырды. Гаолиан өзені шайқасының маңызы зор болды, себебі ол Сун әулетінің қорғаныс саясатын қабылдауына себеп болған маңызды факторлардың бірі еді. Бұл Сун әскерінің шайқастағы алғашқы ірі жеңілісі болды. Сонымен қатар, император Тайцзун Чжао Дзэчжаоның төңкеріс жасауы мүмкін деген алаңдаушылыққа да тап болды. Шайқастан кейін император Тайцзун жеке өзі әскерін нығайту және дамытуға көбірек назар аударды. Ол кеңесшілерінің пікірлерін ескермей, мемлекеттік істерді екінші деңгейдегі мәселе деп санады. Сонымен қатар, императорлық отбасының және әскери шенеуніктердің әскерге қатысты билігін шектеді.

Having conquered Northern Han in 979, Emperor Taizong took advantage of the momentum and launched another military campaign against the Khitan led Liao dynasty. In May 979, Emperor Taizong embarked on his campaign from Taiyuan and took Zhuo and Yi Prefectures easily. He besieged Yanjing (present day Beijing) after the success. However, the siege failed when the Liao defending general Yelü Xuegu defended the fortress firmly. Concurrently, Liao reinforcements led by Yelü Xiuge arrived from the Gaoliang River region, west of Yanjing. Emperor Taizong ordered his army to attack the reinforcements. Initially, he received reports that the Liao army was suffering heavy casualties. He ordered a full assault on the Liao army as he thought that the whole battle was under his control. Just then, Yelü Xiuge and Yelü Xiezhen's armies attacked from two sides. Yelü Xiuge concentrated on attacking Emperor Taizong's main camp. Emperor Taizong was shocked and evacuated from the battlefield. During the evacuation, the Song army was divided and obliterated by the Liao cavalry. Amidst the onslaught, Emperor Taizong fled towards Yi Prefecture and arrived there safely with his generals protecting him. He sustained an injury from an arrow and was unable to ride on his horse and had to travel by carriage back to Ding Prefecture. Emperor Taizong ordered a retreat after that. The Song army was without a commander as Emperor Taizong was separated from his troops. The troops suggested that Emperor Taizu's eldest son, Zhao Dezhao (Emperor Taizong's nephew), be the new emperor. Emperor Taizong's suspicions were raised when he heard that and eventually he ordered Zhao Dezhao to commit suicide. The Battle of Gaoliang River was significant as it was one of the major contributing factors to the Song dynasty's decision to adopt a defensive stance. The early Song army suffered its first major defeat in battle. Meanwhile, Emperor Taizong was also troubled by the possibility that Zhao Dezhao would launch a coup. After the battle, Emperor Taizong personally inspected and focused more on the development and strengthening of his military forces. He ignored his subjects' advice and regarded state affairs as of lower importance. He also limited the power and control that the imperial family and military officers had over the army.

Ляо әулетіне қарсы екінші жорық

982 жылы Ляо императоры Цзиньцзунның қайтысынан кейін, Ляо императоры Шэнцзун 12 жасында Ляо династиясының тағына отырды. Император Шэнцзун патшалықты басқаруға тым жас болғандықтан, император жесір әйел Сяо регент болды. 986 жылы император Тайцзун өзінің кеңесшілерінің пікірімен Ляоға қарсы екінші жорықты бастауға шешім қабылдады. Осы уақытта Тайцзунның үлкен ұлы Чжао Юаньцзуо, өзінің інісі Чжао Тиньмэйдің қайтысынан кейін ақыл-есінен айырылып, оны қос түнді күндізге тойға шақырмағандықтан, нәтижесінде Юаньцзуо сарайды өртеп жіберді. Соның салдарынан Тайцзун цензорлардың қысымымен Юаньцзуоны қарапайым халыққа дейін төмендетіп, жер аударып жіберді. Яо Тайцзунға шағымдануға тырысты, бірақ Тайцзун: «Юаньцзи сауатты және білімді, ханзада болуы үшін осы жеткілікті. Егер жас кезінде оның мінезі тым еркін болса, оны түзету үшін өтініш ету қажет. Бірақ егер сен оны негізсіз жамандасаң, ол оған қалай көмектеседі?» деді. Алайда Юаньцзи достарының ықпалымен ауруға шалдыққандай болып, өз міндеттерін орындамай бастады. Тайцзун алаңдап, ханзаданың жағдайын күнделікті тексеріп отырды. Ол Юаньцзидің күтушісін шақырып, ханзада бір ай бойы «ауру» болғаннан кейін, күтуші: «Принц негізінен ауырмайды, бірақ Яо Тан оны тексеріп тұрғандықтан, ол өз ыңғайына сай әрекет ете алмайды, соның салдарынан ауырып қалды» деді. Бұл император Тайцзунды ашуландырып, оны жазалауға бұйырды. Император Тайцзун Бянцзин қаласында қалып, соғысты сол жерден басқарды, өзі жеке майданға бармады. Ол әскерді үш бөлімге бөлді: шығыс, орталық және батыс. Шығыс армиясын Цао Бин, орталық армияны Тянь Чжунцзин, ал батыс армиясын Пан Мэй мен Ян Йе басқарды. Үш әскер де Янцинге үш жағынан шабуыл жасап, оны басып алуға тиіс болды. Бұл жорық Император Тайцзунның билігінің үшінші жылында болғандықтан, оны Юнси Солтүстік жорығы деп атады. Үш әскер бастапқыда бірнеше жеңіске жетті, бірақ кейін ынтымақтастықсыз, жеке-жеке әрекет еткендіктен, бірінен-бірі алшақтап кетті. Цао Бин екі басқа әскердің қолдауысыз шабуыл жасап, тәуекелге барды. Ол Чжуо префектурасын басып алды, бірақ азық-түлік жетіспеушілігі салдарынан кері шегінуге мәжбүр болды. Үш әскер арасында байланыс үзілгендіктен, шығыс армиясы Чжуо префектурасына қайтадан шабуыл жасады. Алайда бұл жолы император жесір әйел Сяо мен Елю Сюге әрқайсысы Чжуо префектурасын қорғауға әскер жіберді. Шығыс армиясы ауыр жеңіліске ұшырап, толығымен жойылды. Император Тайцзун шығыс армиясының жеңілісі бүкіл жорыққа әсер ететінін біліп, кері шегінуге бұйрық берді. Шығыс армиясы қайтуға, орталық армиясы Динг префектурасын, ал батыс армиясы шекараға жақын төрт префектураны күзетуге бұйрық берілді. Шығыс армиясының жеңілісінен кейін, Елю Сячжэнь басқарған Ляо армиясы кері қайтып келе жатқанда оларға шабуыл жасады. Пан Мэй басқарған батыс армиясы Дай префектурасында Елю Сячжэнь әскерімен кездесіп, Ляо армиясынан тағы да жеңіліске ұшырады. Батыс армиясының екі қолбасшысы кері шегіну туралы дауласа бастады. Ян Йе шығыс және орталық армиялар жеңіліске ұшырағандықтан, олардың артықшылығын жоғалтқандықтан, кері шегіну керек деп ұсынды. Алайда Пан Мэйдің жағындағы басқа генералдар Янның Сунға деген адалдығына күмәндана бастады, өйткені Ян Йе бұрын Солтүстік Ханға қызмет еткен. Ян Йе армиясын Ляо әскерлеріне қарсы шығарды, бірақ олар қоршауға түсіп, Ян өзін-өзі өлтірді. Пан Мэй Янға көмекке күш жіберуі керек еді, бірақ ол олай істемеді. Император Тайцзун Елю Сюге мен Елю Сячжэньдің Сун әскерлерін жеңгенінен кейін тағы да кері шегінуге бұйрық берді. Екінші жорықтың сәтсіздігі үш әскер арасындағы байланыс үзілуіне және олардың бірлесіп әрекет ете алмауына байланысты болды. Сонымен қатар, император Тайцзун өз генералдарының шешімдерін де шектеді, өйткені ол Ляоға қарсы жорықтың барлық жоспарын өзі жасаған және оның генералдары оның бұйрықтарын қатаң түрде орындауға міндетті болды. Бұл сәтсіздіктер ішкі көтерілістерге әкелді, олар тез арада басылды. 988 жылы Ляо әскерлері, император жесір әйел Сяо басқаруымен, Сун шекарасына қайтадан шабуыл жасады. Император Тайцзун қарсы шабуылға бұйрық бермей, әскерлеріне тек қорғанысты нығайтуды тапсырды.

After the death of Emperor Jingzong of Liao in 982, the 12 year old Emperor Shengzong of Liao ascended to the throne of the Liao Dynasty. As Emperor Shengzong was too young to rule the kingdom, Empress Dowager Xiao became the regent. Emperor Taizong decided to launch the second campaign against Liao in 986, following the advice of his subjects. During this time, Zhao Yuanzuo, Taizong's oldest son became insane after the death of his uncle, Zhao Tingmei, and that he was not invited to the Double Night Daylight Feast which ultimately caused Yuanzuo to burn down the palace. As a result, Taizong, under the pressure of his censors demoted Yuanzuo to commoner status and exiled him. Yao attempted to complain to Taizong who said "Yuanjie is literate and enjoys learning; that should be sufficient to make him a worthy prince. If when young he is immoderate, then it is necessary to have entreaties to rein in his ridicule. But if you slander him without good reason, how is that going to help him?" However, Yuanjie under peer pressure from his friends feigned illness and began neglecting his duties. Concerned, Taizong checked the Prince's progress daily. He summoned Yuanjie's wet nurse after the Prince still was "ill" for a month with the wet nurse stating "The Prince is basically not sick; it's just that with Yao Tan checking up on him, he can seldom follow his inclinations, and thus has become sick." This enraged Emperor Taizong ordering her to be caned. Emperor Taizong remained in Bianjing and directed the war there without personally entering the battlefield. He split the army into three sections – East, Central and West. The East Army was led by Cao Bin, the Central Army by Tian Zhongjin and the West Army by Pan Mei and Yang Ye. All the three armies would attack Yanjing from three sides and capture it. The campaign was termed as the Yongxi Northern Campaign as it took place in the third year of the Yongxi era of Emperor Taizong's reign. The three armies scored some victories initially but they became more divided later as they acted individually without cooperation. Cao Bin took the risk by attacking without the support of the other two armies. He succeeded in taking Zhuo Prefecture but the lack of food supplies forced him to retreat. As there was miscommunication between the three armies, the East Army attacked Zhuo Prefecture again. However, this time, Empress Dowager Xiao and Yelü Xiuge each led an army to support Zhuo Prefecture. The East Army was inflicted with a crushing defeat and almost completely destroyed. Emperor Taizong was aware that the failure of the East Army would affect the entire campaign and he ordered a retreat. He ordered the East Army to return, the Central Army to guard Ding Prefecture and the West Army to guard four prefectures near the border. Following the defeat of the East Army, the Liao army led by Yelü Xiezhen attacked them as they retreated. The West Army led by Pan Mei met Yelü Xiezhen's army at Dai Prefecture and faced another defeat at the hands of the Liao army. The two commanders of the West Army started to argue about retreating. Yang Ye proposed that they should retreat since the East and Central Armies had already lost the advantage following their defeats. However, the other generals on Pan Mei's side began to doubt Yang's loyalty to Song as Yang Ye used to serve Northern Han. Yang Ye led an army to face the Liao troops but they were trapped and Yang committed suicide eventually. Pan Mei was supposed to arrive with reinforcements to support Yang but he failed to do so. Emperor Taizong ordered another retreat following the Song armies' defeats by Yelü Xiuge and Yelü Xiezhen. The failure of the second campaign was attributed to the miscommunication between the three armies and their failures to operate together. Besides, Emperor Taizong had also restricted the decisions of his generals as he had arbitrarily planned the whole campaign against Liao and his generals had to adhere to his orders strictly. These failures led to internal rebellions which were crushed swiftly. In 988, the Liao armies led by Empress Dowager Xiao attacked the Song border again. Emperor Taizong did not order a counter attack and merely instructed the troops to defend firmly.

988 жылдан кейінгі билік

Император Тайцзун әскери жаулаулар мен жетістіктер тұрғысынан ағасынан (император Тайзудан) оздырып түсе алмайтынын сезінді және өзінің әулетін іштен дамытуға және өзінің есімін қалыптастыруға көбірек назар аударуға шешім қабылдады. Ол ағасынан артық экономикалық және әдеби реформалар жүргізді. Сондай-ақ, ол көптеген құрылыс жобаларын бастады және император Тайзудың билігінде болмаған жаңа жүйелерді енгізді. Император Тайцзун 997 жылы 21 жыл патшалық құрғаннан кейін, 57 жасында қайтыс болды. Оның орнына үшінші ұлы, император Жэньцзун келді.