Кіріспе
1960-1980 жылдардағы жапондық сәулеттік қозғалыс – соғыстан кейінгі жапондық биомиметикалық сәулеттік қозғалыс, ол сәулеттік мегақұрылымдар туралы идеяларды органикалық биологиялық өсіммен үйлестірді. Ол алғаш рет 1959 жылы CIAM отырысында халықаралық деңгейде танымал болды, ал Кензо Тангенің MIT студиясының студенттері оның идеяларын сынақтан өткізді. 1960 жылғы Токиодағы Дүниежүзілік дизайн конференциясына дайындық кезінде Киёнори Кикутаке, Кишо Курокава және Фумихико Маки сияқты жас сәулетшілер мен дизайнерлер тобы «Метаболизм манифестін» жариялады. Оларға марксистік теориялар мен биологиялық процестер сияқты көптеген факторлар әсер етті. Олардың манифесті төрт эсседен тұрды: «Океан қаласы», «Ғарыш қаласы», «Топтық формаға қарай» және «Материал мен адам». Сондай-ақ, мұхиттарда жүзетін алып қалалар мен органикалық өсімді қабылдай алатын капсулалық мұнаралардың жобалары да кірді. Дүниежүзілік дизайн конференциясы метаболистерді халықаралық аренада таныстырды, бірақ олардың идеялары көбінесе теориялық деңгейде қалып қойды. Метаболизм принциптерін қолданған бірнеше шағын, жеке ғимараттар салынды, олардың ішінде Тангедің Яманаши баспасөз және хабар тарату орталығы мен Курокаваның Накагин капсулалық мұнарасы бар. Олардың жұмыстарының ең көп шоғырланған жері 1970 жылғы Осакадағы Дүниежүзілік көрме болды, онда Танге бүкіл алаңды жоспарлауға жауапты болды, ал Кикутаке мен Курокава павильондарды жобалады. 1973 жылғы мұнай дағдарысынан кейін метаболистердің назары Жапониядан Африка мен Таяу Шығысқа ауысты.
was a post war Japanese biomimetic architectural movement that fused ideas about architectural megastructures with those of organic biological growth. It had its first international exposure during CIAM's 1959 meeting and its ideas were tentatively tested by students from Kenzo Tange's MIT studio. During the preparation for the 1960 Tokyo World Design Conference a group of young architects and designers, including Kiyonori Kikutake, Kisho Kurokawa and Fumihiko Maki prepared the publication of the Metabolism manifesto. They were influenced by a wide variety of sources including Marxist theories and biological processes. Their manifesto was a series of four essays entitled: Ocean City, Space City, Towards Group Form, and Material and Man, and it also included designs for vast cities that floated on the oceans and plug in capsule towers that could incorporate organic growth. Although the World Design Conference gave the Metabolists exposure on the international stage, their ideas remained largely theoretical. Some smaller, individual buildings that employed the principles of Metabolism were built and these included Tange's Yamanashi Press and Broadcaster Centre and Kurokawa's Nakagin Capsule Tower. The greatest concentration of their work was to be found at the 1970 World Exposition in Osaka where Tange was responsible for master planning the whole site whilst Kikutake and Kurokawa designed pavilions. After the 1973 oil crisis, the Metabolists turned their attention away from Japan and toward Africa and the Middle East.
Зат алмасудың пайда болуы
Congrès Internationaux d'Architecture Moderne (CIAM) 1928 жылы Швейцарияда модернизмді халықаралық ортаға жылжытқысы келген сәулетшілер қауымдастығы ретінде құрылды. 1930 жылдардың басында олар (АҚШ-тағы жаңа қалалық үлгілерге негізделген) қалаларды дамыту CIAM-нің төрт функционалдық санатына бағытталған болу керек деген идеяны алға тартты: тұрғын үй, жұмыс, көлік және демалыс. 1930 жылдардың ортасына қарай Ле Корбюзье және басқа да сәулетшілер CIAM-ді барлық адамдарға заманауи сәулетті насихаттау мақсатымен жалған саяси партияға айналдырды. Бұл көзқарас соғыстан кейінгі кезеңде Ле Корбюзье мен оның әріптестері Чандигархтағы ғимараттарды жобалай бастаған кезде күш алды. 1950 жылдардың басында CIAM өзінің авангардтық шегін жоғалтып жатыр деп есептелді, сондықтан 1954 жылы "Команда 10" деп аталатын жас мүшелер тобы құрылды. Бұл топқа голланд архитекторлары Якоб Бакема мен Альдо ван Эйк, итальяндық Джанкарло Де Карло, грек Жорж Кандилис, британдық архитекторлар Питер мен Элисон Смитсон және американдық Шадрак Вудс кірді. Team 10 архитекторлары "адамдық қауымдастық", "кластер" және "көші-қон" сияқты ұғымдарды енгізді, ал Бакема сәулет және қала құрылысын жоспарлауды біріктіруге шақырды. Бұл CIAM-нің бұрынғы төрт функциялық механикалық тәсілінен бас тарту болды және CIAM-нің ыдырауына және аяқталуына әкелді. Кензо Танге Нидерландының Оттерло қаласында өткен CIAM '59 қауымдастығының кездесуіне шақырылды. CIAM-нің соңғы кездесуінде ол сәулетші Киёнори Кикутакедің екі теориялық жобасын ұсынды: Мұнара пішіндес қала және Кикутакенің жеке үйі, Аспан үйі. Бұл презентация жаңадан пайда болған метаболистік қозғалысты өзінің алғашқы халықаралық аудиториясына таныстырды. Team 10-ның "адамдық қауымдастық" тұжырымдамалары сияқты, метаболизм де қала құрылысындағы жаңа тұжырымдамаларды зерттеді. Мұнара пішіндес қала – бұл 300 метрлік биік мұнара, онда бүкіл қаланың инфрақұрылымы орналасқан. Оған көлік, қызмет көрсету және фабрикатты үйлерді өндіру зауыты кірді. Мұнара тік "жасанды жер" болды, оған болаттан жасалған, алдын ала жасалған тұрғын үй капсулаларын бекітуге болады. Кикутаке бұл капсулалар әр елу жылда бір рет өздігінен жаңартылып отырады деп болжады, ал қала ағаштың бұтақтары сияқты органикалық түрде өседі. Тау беткейінде салынған Sky House – бұл төрт бетон панельге тірелген платформа, оның үстінде параболоидты қабырға шатыры бар. Бұл – сыртқы шетінде ас үй мен ванна бөлмесі бар қоймалар бөлінген бір орын. Соңғы екеуі үйді пайдалануға сай етіп ауыстыруға арналған және шын мәнінде олар елу жыл ішінде жеті рет ауыстырылды және/немесе жөнделді. Бір кезде кішкентай балалар бөлмесі негізгі қабаттың төменгі жағына жалғастырылды, екі бөлменің арасында кішкентай бала өлшеміне кіретін есігі болды. Кездесуден кейін Танге төрт айға қонақ профессор ретінде Массачусетс технология институтына кетті. Мүмкін, Кикутакенің Оттерлодағы жобаларының қабылдауына сүйене отырып, ол бесінші жылдағы жобаны Бостон шығанағының суында салынатын 25 000 тұрғыны бар тұрғын үй қауымдастығының дизайны ретінде белгілеуді шешті. Танге қала құрылысын жаңа үлгіге негіздеп, супер қалаларға адам секілді әсерін тигізуге ұмтылды. Ол "үлкен" және "кіші" қала құрылымы идеясын және бұның ағаштың діңгегі мен жапырақтары сияқты циклдарда қалай өсуі мүмкін екенін қарастырды. Студенттер жасаған жеті жобаның бірі оның көзқарасының керемет үлгісі болды. Жоба екі негізгі тұрғын үй құрылысынан тұрады, олардың әрқайсысы үшбұрышты қимамен. Жақсы қозғалыс автокөлік жолдары мен монорельстер арқылы қамтамасыз етілді, ал тік қозғалыс көлік тұрақтарынан лифттер арқылы жүзеге асырылды. Оның ішінде қоғамдық орталықтар үшін ашық кеңістіктер болды, ал әрбір үшінші деңгейде отбасылық үйлер қатарланған жаяу жүргіншілер жолдары болды. Жоба Тангедің Женевадағы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының бас кеңсесі үшін өткізілмеген конкурсқа қатысуына негізделген сияқты және екі жоба да оның кейінгі "Токио үшін жоспар – 1960" жобасына жол ашты. Танге Токиодағы Дүниежүзілік дизайн конференциясында Бостон шығанағы жобасы мен Токио жоспарын ұсынды.
Токиодағы Дүниежүзілік дизайн конференциясы, 1960
Конференцияның бастауы 1956 жылы Колорадо штатының Аспен қаласында өткен Халықаралық дизайн конференциясында Жапон комитетінің өкілдері болған Исаму Конмочи мен Сори Янагиден таралды. Олар Аспенде төрт жылда бір рет өткізілетін конференцияның орнына 1960 жылы Токиода өтетін, көшпелі конференция ұйымдастыруды ұсынды. Конференцияны ұйымдастыруға үш жапондық институт жауапкер болды, алайда Жапонияның Өнеркәсіптік Дизайн қауымдастығы бас тартқаннан кейін, тек Жапонияның Сәулетшілер институты мен Жапонияның Жарнама өнері қауымдастығы ғана қалды. 1958 жылы олар Жундзо Сакакура, Кунио Маэкава және Кензо Танге басшылығымен дайындық комитетін құрды. Танге Массачусетс технология институтынан қонақ профессор ретінде шақыру алғандықтан, конференция бағдарламасын ұйымдастыруда оны ауыстыру үшін өзінің кіші әріптесі Такаши Асаданы ұсынды. Жас Асада көмекке екі досын шақырды: сәулет сыншысы және «Шинкенчику» журналының бұрынғы редакторы Нобору Кавазоэ, сондай-ақ Тангедің студенттерінің бірі Кишо Курокава. Бұл екі адам талантты дизайнерлерді іздеуге кірісті, соның ішінде: сәулетшілер Масато Отака мен Киёнори Кикутаке, дизайнерлер Кенджи Экуан мен Киёси Авазу. Курокава таңдалуының себебі, ол жақында Кеңес Одағында өткен халықаралық студенттік конференциядан оралған және марксистік архитектура теоретигі Узо Нишияманың шәкірті болғандық еді. Экуанға Конрад Вахсманның семинарына қатысқандығы үшін сұрақ қойылды (ол лекцияға Ямаха үшін жаңадан жобалаған YA 1 мотоциклімен келді), ал Отака Кунио Маэкаваның кіші серіктесі болды және Токио шығанағындағы Харуми пәтерлер үйін аяқтаған еді. Токиода Грэм қорынан стипендия алып жүрген Фумихико Маки де Тангедің бұрынғы студенті ретінде топқа қосылды. Асада күндіз саясаткерлер, бизнес өкілдері және журналистерден идеялар жинап, түнде жас достарымен кездесіп, жаңа ойларды дамытты. Асада Токиодағы Асакусадағы Рюгетсу Рёкан қонақүйінде тұрып, оны прогрессивті ғалымдар, сәулетшілер мен суретшілердің бас қосып отыру орны ретінде пайдаланды. Ол көбінесе басқа мамандық иелерін лекция оқуға шақыратын, солардың бірі атом физигі Мицуо Такетани болды. Такетани марксистік теорияға қызығушылық танытқан ғалым еді және ол топқа ғылыми теорияларымен бірге осы теорияны әкелді. Такетанидің ғылыми зерттеулерге арналған үш кезеңді әдістемесі Кикутаке жасаған үш кезеңді теорияға әсер етті: ка (жалпы жүйе), ката (абстрактілік бейне) және катачи (құрылыстағы шешім), ол өзінің дизайн процесін кең көріністен нақты архитектуралық формаға дейін түйіндеді. Топ сонымен қатар Жапонияның экономикалық өсуімен байланысты қалалардың үлкен кеңеюіне архитектуралық шешімдер іздестірді және оны пайдалы жердің жетіспеушілігімен қалай үйлестіруге болатынын қарастырды. Олар дәстүрлі жапон сәулетіндегі дөңгелек өсім мен жаңару үлгілерінен, мысалы, Исе ғибадатханасы мен Кацура бөлінген сарайынан шабыт алды. Олар кофеханаларда және Токиодағы Халықаралық үйде жұмыс істеп, өздерінің еңбектерін жинақтап, конференцияның манифесті ретінде жариялауға дайындады. Конференция 1960 жылдың 11-16 мамырында өтті және 227 қонаққа шақыру жолданды, олардың 84-і халықаралық өкілдер болды, соның ішінде сәулетшілер Луи Кан, Ральф Эрскин, Б. В. Доши, Жан Проуве, Пол Рудольф және Питер мен Элисон Смитсон. Жапондық қатысушылардың арасында Кунио Маэкава, Йосинобу Ашихара және Кадзуо Шинохара болды. 13 мамырдағы лекциясынан кейін Луи Кан Кикутакенің Аспан үйіне шақырылып, метаболистердің ішінде бірқатар жапон сәулетшілерімен ұзақ әңгімелесті. Ол түн ортасынан кейінге дейін сұрақтарға жауап берді, ал Маки аудармашы ретінде көмектесті. Кан өзінің дизайнға деген әмбебап көзқарасы туралы айтып, өзінің Ричардс медициналық зерттеу зертханаларын кеңістік пен қозғалыс туралы жаңа ойлармен қалай жаңа дизайндық шешімдерге қол жеткізуге болатынының мысалы ретінде келтірді. Бұл оқиға метаболистердің көптеген өкілдеріне шабыт берді.
Метаболизм атауы
Кикутаке ұсынған Теңіз қаласы жобасының табиғи сипатын талқылағанда Кавазоэ «шиншинтайша» деген жапон сөзін организмдер мен сыртқы орта арасындағы материалдар мен энергияның маңызды алмасуын бейнелейтін символ ретінде пайдаланды (биологиялық мағынадағы метаболизм). Бұл сөз жапон тілінде ескінің жаңамен алмасуы деген ұғымды білдіреді, ал топ мұны қаланың үнемі жаңаруымен және органикалық өсуімен теңестірді. Конференция әлемдік деңгейде өтетінін ескере отырып, Кавазоэ олардың әмбебап сөз қолдануы керек деп ойлады, сонда Кикутаке жапон-ағылшын сөздігінен «шиншинтайша» сөзінің мағынасын қарады. Ол «Метаболизм» деген сөзді тапты.
Метаболизм манифесті
Топтың манифесті "Метаболизм: Жаңа қала құрылысының ұсыныстары" Дүниежүзілік дизайн конференциясында жарияланды. 90 беттік кітаптың екі мың данасы басылып, Курокава мен Авазу оны 500 иенге сатты. Басылымға әр мүшесінің жобалары енгізілді, бірақ құжаттың үштен бірі "Океан қаласы" туралы эсселер мен иллюстрациялармен үлескен Кикутакеге арналды. Курокава "Ғарыш қаласы" жобасын, Кавазое "Материал және адам" жобасын, ал Отака мен Маки "Топтық формаға қарай" жобасын ұсынды. Авазу кітапшаның дизайнын жасады, ал Кавазоенің әйелі Ясуко макетін өңдеді. Манифестке енгізілген кейбір жобалар кейіннен Музейдің 1960 жылғы "Көрнекті архитектура" көрмесінде көрсетілді, бұл жапондық сәулетшілердің жұмысын халықаралық аудиторияға кеңінен таныстырды. 10-топтың қатаң мүшелік құрылымынан өзгеше, метаболистер өз қозғалысын мүшелері еркін келіп-кетуі мүмкін, органикалық формада қарастырды. Топтың біртұтастығына қарамастан, олар өздерін жеке тұлғалар ретінде санады және олардың архитектурасы осыны көрсететін. Бұл әсіресе Танге үшін шындық болды, ол "ресми" мүше емес, топтың кеңесшісі ретінде қалып қойды.
Оушен-Сити
Кикутакенің «Океан қаласы» атты эссесі кітапшадағы алғашқы мақала болып табылады. Ол оның бұрын жарияланған «Мұнара тәрізді қала» және «Теңіз қаласы» атты екі жобасын қамтыды, сондай-ақ осы екеуінің бірігіп жаңа «Океан қаласы» жобасын да ұсынды. Бұл жобалардың алғашқы екеуі метаболисттердің «жасанды жер» идеясын, сондай-ақ «негізгі» және «қосалқы» құрылымдарды таныстырды. Кавазо 1960 жылғы сәуірде «Киндай Кенчику» журналында жарияланған мақаласында «жасанды жер» туралы айтқан. Ірі және кеңейіп келе жатқан қалалардағы жер тапшылығына жауап ретінде ол бетон плиталар, мұхиттар немесе қабырғалардан тұратын «жасанды жер» жасауды ұсынды (оларға капсулаларды орнатуға болады). Оның сөзіне göre, осы «жасанды жерді» құру адамдарға басқа жерлерді табиғирақ пайдалануға мүмкіндік береді. «Теңіз қаласы» үшін Кикутаке мұхитта еркін жүзіп, ешқандай елге тәуелсіз, демек соғыс қаупінен құтылған қала ұсынды. Қаланың жасанды жерінде ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп және ойын-сауық орындары орналасады, ал тұрғын үйлер мұхитқа 200 метр тереңдікке дейін түсетін еді. Қаланың өзі құрлыққа байланбаған, ол мұхитта еркін жүзіп, организм сияқты өсіп-дамуға қабілетті болды. Ол адамдар тұруға жарамсыз болған кезде өздігінен суға батып кететін еді. «Океан қаласы» – «Мұнара тәрізді қала» мен «Теңіз қаласының» бірігуі. Ол бір-біріне жанасқан екі сақинадан тұрады, ішкі сақинада тұрғын үйлер, сыртқы сақинада өндіріс орналасқан. Әкімшілік ғимараттар жанасу нүктесінде орналасқан. Халық саны жоғары шекте 500 000 адамға дейін қатаң түрде бақыланатын еді. Кикутаке қаланың жасуша бөлінуі сияқты көбейіп, кеңейетінін көздеген. Бұл қалалардың кеңеюі биологиялық процесс болуы мүмкін деген метаболисттердің идеясын нығайтты.
Ғарыш қаласы
"Ғарыш қаласы" атты эссесінде Курокава төрт жобаны ұсынды: Нео-Токио жоспары, Қабырға қаласы, Ауыл шаруашылық қаласы және Саңырауқұлақ пішіндес үй. Тангедің сызықтық Токио шығанағы жобасымен салыстырғанда, Курокаваның Нео-Токио жоспары Токионың орталықтандырылмауын және крест тәрізді үлгілерге ұйымдастырылуын көздеді. Ол осы кресттер бойында бамбук пішіндес қалаларды орналастырды, бірақ Кикутакеден өзгеше, Токионың құрылыс кодексіне сәйкес қала мұнараларын 31 метрден төмен ұстады (бұл биіктік шектеулері 1968 жылға дейін қайта қарастырылмады). "Қабырға қаласы" үй мен жұмыс орны арасындағы үнемі ұлғаятын қашықтық мәселесін қарастырды. Ол қабырға пішіндес, шексізге дейін созыла алатын қала болды. Тұрғын үйлер қабырғаның бір жағында, жұмыс орындары – екінші жағында орналасатын еді. Ал қабырғаның ішінде көлік және сервистік қызметтер болар еді. 1959 жылғы Исе шығанағындағы тайфуннан аман қалғаннан кейін Курокава Ауыл шаруашылық қаласын жобалауға шабыттанды. Ол 4 метрлік тіреулерге орнатылған, тор тәрізді қаладан тұрады. 500 шаршы метрлік қала бетон плитаға орнатылды, ол өнеркәсіп пен инфрақұрылымды ауыл шаруашылығынан жоғары орналастырып, ауылдық жерді және қаланы біртұтасқа біріктіруге бағытталған. Ол өзінің Саңырауқұлақ үйлерінің Ауыл шаруашылық қаласының плитасынан шығатынын көздеді. Бұл үйлер саңырауқұлақ бас сияқты қапталған, ол қабырға да, шатыр да емес, ішінде шайхана мен тұрғын бөлмесі бар кеңістікті қоршап тұрды. Бұл қаланың жылдам және болжамсыз қажеттіліктерін жақсырақ қанағаттандыруға мүмкіндік беретін еді. Отака инфрақұрылым мен сәулет арасындағы байланыс туралы алғаш рет 1949 жылғы дипломдық жұмысында ойланды және Маэкава кеңсесінде жұмыс істеген кезінде "жасанды жер" туралы идеяларды зерттеуді жалғастырды. Сол сияқты, шетелде саяхат барысында Маки де жергілікті ғимараттардың топтастырылуы мен формаларына әсерленді. Олар өз идеяларын көрсету үшін Синдзюку станциясын қайта дамыту жобасын ұсынды, онда станцияның үстіндегі жасанды жерде сауда орталықтары, кеңселер және ойын-сауық орындары орналасатын еді.
Материал мен адам
Кавазо "Мен мұхит қабықшасы, мен қалып, мен рух болғым келеді" деген тақырыпта қысқа эссе жазды. Эсседе Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Жапонияның бастан өткерген мәдени күйзелісі көрсетілген және адам мен табиғаттың біртүтастығы туралы идея ұсынылған.
Токионың жоспары, 19602025
1961 жылғы 1 қаңтарда Кензо Танге Токио шығанағы (1960) үшін жаңа жоспарын NHK General TV телеарнасында 45 минуттық телебағдарламада таныстырды. Бұл жоба 10 миллионнан астам халқы бар астананы қайта ұйымдастыру және кеңейтудің радикалды жоспары болды. Жобаның өзі – Токио шығанағының бойымен солтүстік-батыстағы Икебукуродан оңтүстік-шығыстағы Кисаразуға дейін 80 шақырымға созылатын, 9 шақырымдық модульдерден тұратын сызықты қала еді. Әрбір модульдің шекарасы үш деңгейлі айналма автожолдармен ұйымдастырылды, себебі Танге тиімді байланыс жүйесінің қазіргі заманғы өмірдің кілті екеніне сенді. Модульдер құрылыс аймақтары мен көлік хабтарынан тұрды, сонымен қатар кеңсе, мемлекеттік басқару және сауда аудандары, жаңа Токио вокзалы және Токионың басқа аймақтарына қосылатын автожолдар да болды. Тұрғын үйлер негізгі сызықтық оске перпендикуляр бағытта орналасқан параллель көшелерде салынуы тиіс еді, ал адамдар алып А-тәрізді құрылымдардың ішінде өз үйлерін салатын. Жобаны Танге және Токио университетіндегі студиясының басқа мүшелері, оның ішінде Курокава мен Арата Изозаки жасады. Алғашқыда жоспарды Дүниежүзілік дизайн конференциясында жариялау жоспарланған (сондықтан "1960" атауы), бірақ сол мүшелер конференцияны ұйымдастырумен айналысқандықтан жариялау кешіктірілді. Танге бірнеше мемлекеттік мекемелерден қызығушылық пен қолдау алды, бірақ жоба ешқашан іске аспады. Кикутаке де, Курокава да Тангедің 1960 жылғы жоспарына деген қызығушылықты пайдаланып, Токио үшін өздерінің жобаларын жасады. Кикутаке жоспары құрлықта да, теңізде де үш элементті қамтыды және шығанақтың айналасындағы барлық префектураларды байланыстыратын айналма автожолды қамтыды. Алайда Тангеден айырмашылығы, оның қарапайым графикалық бейнелеуі көптеген адамдарды ойын қозғады. Курокаваның жоспары шығанақтың сыртына қарай созылатын ұялар ішінде жүзіп жүрген спираль тәрізді мегақұрылыстардан тұрды. Жобаның көндірерлік графикалық бейнелеуі фильмнің бөлігі ретінде ұсынылса да, жоба іске аспады.
Яманаши баспасөз және телерадио хабар тарату орталығы
1961 жылы Кензо Танге Яманаси News Group компаниясынан Кофу қаласында жаңа кеңсе жобалау тапсырысын алды. Ғимаратқа екі жаңалық агенттігі мен баспаханадан өзге, бірінші қабатта халыққа қызмет ететін кафе және дүкендер де орналастырылуы керек болды, осылайша ғимарат көршілес қаламен байланысқа түсуі тиіс еді. Сонымен қатар, болашақта кеңейтуге мүмкіндік беру үшін ғимараттың құрылымы икемді болуі қажет еді. Танге үш компанияның кеңістігін функциялық мақсатына қарай ұйымдастырды, осы арқылы олар ортақ пайдалануға арналған жабдықтарды қолдана алатын болды. Ол осы функцияларды қажеттілікке сәйкес тік бағытта орналастырды, мысалы, баспахана жүк тиеу және тасымалдау үшін көшеге қол жеткізуді жеңілдету үшін жер қабатында орналасқан. Содан кейін ол лифттер, санитарлық бөлмелер және құбырлар сияқты барлық инженерлік жүйелерді 5 метр диаметрі бар 16 темірбетон цилиндрлі мұнараға біріктірді. Оларды торға орналастырып, функционалдық топтардың ғимараттары мен кеңселерді ішке енгізді. Бұл элементтер құрылымнан тәуелсіз және қажет болған жағдайда икемді түрде орналастырылатын контейнерлер ретінде жобаланды. Осы икемділік Танге дизайнын ашық кеңсе кеңістіктері мен инженерлік жүйелер блогы бар басқа сәулетшілердің жобаларынан, мысалы Канның Ричардс медициналық зерттеу орталығынан ерекшелендірді. Танге цилиндрлі мұнараларды әртүрлі биіктікте аяқтады, бұл вертикальды кеңейтуге орын бар екенін көрсетеді. Ғимарат 1974 жылы Танге алдымен жоспарлағандай кеңейтілді, бірақ бұл ғимараттың қаланың мегақұрылысына айналуына ықпал етпеді. Ғимарат құрылымдық ерекшеліктері мен бейімделу қабілетіне басымдық беріп, адамдардың пайдалануына немқұрайлы қарағаны үшін сынға ұшырады.
Шидзуока баспасөз және радио хабар тарату мұнарасы
1966 жылы Танге Токионың Гинза ауданындағы Шизуока баспа және хабар тарату мұнарасын жобалады. Бұл жолы тек бір өзекті пайдаланып, Танге кеңселерді консольдік болат және шыны қораптар түрінде орналастырды. Консольдік конструкция үш қабатты блоктардың арасына бір қабатты шыны балкон қою арқылы күшейтілген. Ғимараттың бетон қалыптары алюминий қалыптармен құйылды және алюминий қаптама ретінде қалдырылды. Тангедің басқа қалалық жобаларында да қолданылған "өзектік типтегі" жүйе ретінде жоспарланғанмен, мұнара жеке тұр және басқа байланыстардан өзгешеленеді.
Накагин капсула мұнарасы
Метаболизмнің символы – Курокаваның Накагин капсулалық мұнарасы 1972 жылы Токионың Гинза ауданында салынды және бар болғаны 30 күнде аяқталды. Әдетте контейнерлер шығаратын Шига префектурасындағы зауытта дайындалған, ол 11 және 13 қабатты екі негізгі бөлікке орнатылған 140 капсуладан тұрады. Капсулалар сол кездегі соңғы үлгідегі құрылғылармен жабдықталған және Токио қызметкерлері үшін шағын кеңселер мен уақытша тұруға арналған жерлер ретінде салынған. Капсулалар жеңіл болаттан дәнекерленген фермалардан жасалған, сыртынан темір бетон негіздерге бекітілген болат жамылғымен қапталған. Капсулалардың ені 2,5 метр, ұзындығы 4 метр, ал бір жағында диаметрі 1,3 метр болатын терезесі бар еді. Бастапқыда капсулалардың ішінде төсек, шкафтар, ванна бөлмесі, түсті теледидар, сағат, тоңазытқыш және кондиционер болды, сонымен қатар стерео жүйесі сияқты қосымша опциялар да қол жетімді болды. Капсулалар көптеп өндірілу үшін жобаланғанмен, оларға сұраныс тумады. 2017 жылға қарай көптеген капсулалар жаңартылып, тұрғын үй және кеңсе ретінде пайдаланылды, ал ғимарат әкімшілігі Airbnb немесе басқа да қысқа мерзімді жалдау түрлерін тыйым салды. Мұнара 2022 жылдың сәуір айында бұзылды.
Хиллсайд террасасы, Токио
Дүниежүзілік дизайн конференциясынан кейін Маки метаболистер қозғалысынан қашықтады, бірақ оның топтық формадағы зерттеулері метаболистер үшін әлі де қызығушылық тудыратын. 1964 жылы ол "Коллективтік форманы зерттеулер" атты кітапша жариялады, онда үш қалалық форманы қарастырды: композициялық форма, мегаструктура және топтық форма. Hillside Terrace – Асакура отбасы тапсырыс берген және 1967 жылдан 1992 жылға дейін жеті кезеңде жүзеге асырылған жобалар сериясы. Оған тұрғын үйлер, кеңселер, мәдени ғимараттар, сондай-ақ Дания Корольдік елшілігі кіреді және ол Токионың Дайканаяма ауданындағы Кю Яматэ даңғылының екі жағында орналасқан. Дизайнды іске асыру кезеңдер бойынша дамиды, сыртқы формалар ішкі функциялардан тәуелсіз болып, жаңа материалдар қолданылады. Мысалы, бірінші кезеңде дүкендер мен мейрамханаға қол жеткізуге мүмкіндік беретін жоғары жаяу жүргіншілер жолы болды, және ол кейінгі кезеңдерде кеңейтілуі тиіс болған, бірақ бұл идея бастапқы жоспармен бірге кейінгі кезеңдерде қабылданбады. Үшінші кезеңде Маки форма функцияны қалайша білдіретін деген модернистік қағидадан бас тартып, ғимараттың сыртқы түрін жақын аймаққа сәйкес етіп жобалай бастады. Бұл жоба Дайканаяма станциясы маңындағы аумақты қайта дамытуға серпіліс берді.
Метаболизмнің контексті
Метаболизм мәдени өзіндігіне күмән келтірген соғыстан кейінгі Жапонияда дамыды. Алғашқыда топ өрт сөндіруші күл мектебі деген атты таңдады, бұл жаппай бомбалау салдарынан қираған жапон қалаларының хал-ахуалын және оларды радикалды түрде қайта құру мүмкіндігін көрсетеді. Ядролық физика және биологиялық өсім идеялары буддалық жаңару концепцияларымен байланысты болды. Метаболизм өткенге сілтеме жасайтын визуалды элементтерді қабылдамаса да, дәстүрлі жапон сәулетінен алдын ала дайындау және жаңару принциптерін қабылдады, әсіресе Исе киіз үйінің 20 жылдық қайта құру циклын (1953 жылы Танге мен Кавазоэ оған шақырылды). Метаболистер киіз үй салынған қасиетті тастарды императорлық амбициялар мен Батыстан келген жаңартуларға дейінгі жапон рухын бейнелейтін нәрсе деп қарады. Маки өзінің "Коллективті форманы зерттеу" еңбегінде мегақұрылым терминін қаланың толық немесе бір бөлігін бір ғимаратта орналастыратын құрылымдарды атау үшін қолданды. Ол бұл идеяны қазіргі заманғы технологиялардың көмегімен ауылдық сәулеттің дәстүрлі формаларынан алып, оларды үлкен құрылымдарға жобалады. Рейнер Банэм 1976 жылы шығарған кітабының атауы ретінде Мегақұрылымды пайдаланды, онда көптеген салынған және салынбаған жобалар келтірілген. Ол мегақұрылымдарды ұзақ қызмет ету мерзіміне ие құрылымдық каркасқа бекітілген модульдік бөліктер ретінде анықтады. Кейін Маки мегақұрылымдық тәсілді сынға алып, оның орнына қаланың тәртіпсіздігіне жақсырақ бейімделетін топтық форма идеясын ұсынды. Архитектор Робин Бойд 1968 жылғы "Жапон архитектурасының жаңа бағыттары" кітабында метаболизм және Архиграмм сөздерін жиі алмастырады. Шындығында, екі топ та 1960 жылдары пайда болып, 1970 жылдары тарады және мегақұрылымдар мен жасушалар бейнелерін қолданды, бірақ олардың қалалық және сәулеттік ұсыныстары өте ерекше болды. Идеалдары тұрғысынан утопиялық болғанымен, метаболистер биологиялық шабыттанған сәулеттері арқылы қоғамның әлеуметтік құрылымын жақсартуға ұмтылды, ал Архиграмм механика, ақпарат және электрондық медиадан әсер алды, олардың сәулеті утопиялық және аз әлеуметтік болды.
Осака көрмесінің 1970 жылы
1970 жылы әлемдік көрмені өткізуге Жапония таңдалды және Осака префектурасындағы Сенри төбелерінде 330 гектар жер бөлінді. Жапония 1940 жылы әлемдік көрмені өткізуді жоспарлаған, бірақ соғыс күшейгенімен ол тоқтатылды. 1940 жылы билет алған миллион адамға 1970 жылы оларды пайдалануға рұқсат берілді. Кензо Танге көрменің тақырыптық комитетіне қосылды және Усо Нишиямамен бірге алаңның бас жоспарын жасауға жауапкер болды. Көрменің тақырыбы – «Адамзаттың дамуы мен үйлесімділігі». Танге Арата Изозаки, Отака және Кикутаке сияқты он екі сәулетшіні жеке элементтерді жобалауға шақырды. Ол сондай-ақ Экуаннан жиһаз бен көлік дизайнын қадағалауды, ал Кавазоеден үлкен кеңістікте орналасқан Mid Air көрмесін ұйымдастыруды сұрады. Токио шығанағы жобасында Танге тірі организмде екі түрлі ақпарат тарату жүйесі бар екенін айтты: сұйық және электрондық. Бұл жобада ағаш діңі мен бұтақтары қаламен байланысты осындай ақпаратты таратады деген идея қолданылды. Кавазое Фестиваль алаңының кеңістіктік жабыны электрондық тарату жүйесіне, ал оған қосылған әуедегі тақырыптық дисплейлер гормоналды жүйеге ұқсайды деді. Кавазое, Маки және Курокава әлемдік сәулетшілерді шатырдың ішіне енгізілетін Mid Air көрмесінің дисплейлерін жобалауға шақырды. Архитекторлардың арасында Моше Сафди, Йона Фридман, Ханс Холейн және Джанкарло Де Карло болды. Танге кеңістіктік жабынның икемділігі теориясына қызығушылық танытса да, дисплейлерді нақты орнату үшін ол іс жүзінде тиімді емес екенін мойындады. Кикутаке экспо-мұнарасын аумақтағы ең биік төбеге орналастырды, ол келушілер үшін бағдаршам болды. Ол тік шар мен буындардан тұрды, оған бірнеше кабиналар бекітілді. Бұл жоба 360 м³ стандартты құрылыс кабинасына негізделген, икемді тік тұрғын үйдің жобалау жоспары болды, ол құйма алюминий мен шыныдан жасалған мембранамен қапталған және мұнараның кез келген жеріне икемді түрде орналастырылуы мүмкін. Бұл түрлі байқау платформалары мен VIP бөлмелерімен, сондай-ақ ақпараттық бюроға айналған жердегі бір кабинамен көрсетілді. Курокава екі корпоративтік павильонға тапсырыс алды: Такара Бьютиллион және Тошиба IHI павильоны. Біріншісі алты нүктелі шеңберге қосылған капсулалардан құралған және алты күнде құрастырылды, ал екіншісі – оның Helix City қаласына негізделген тетраэдр модульдерінен тұратын кеңістіктік жабын, ол 14 түрлі бағытта өсіп, органикалық өсуге ұқсайды. «Экспо-70» көрмесі метаболист қозғалысының шыңы ретінде сипатталды. Энергия дағдарысы Жапонияның импорттық мұнайға тәуелділігін көрсетті және сәулетшілерді утопиялық жобалардан аулақ болып, шағын қалалық араласуларға қарай жобалау мен жоспарлауды қайта қарауға итерді.
Кейінгі жылдар
1970 жылғы Эксподан кейін Танге және метаболистер назарын Жапониядан Таяу Шығыс пен Африкаға бұрды. Бұл елдер мұнайдан түскен табыс есебінен кеңейіп, жапон мәдениетіне және метаболистердің қала құрылысы саласындағы біліктілігіне қызығушылық танытты. Танге мен Курокава тапсырыстардың көп бөлігін өздеріне алды, бірақ Кикутаке мен Маки де қатысты. Танге жобаларының ішінде Фаисал патшасы үшін 57 000 орындық стадион және спорт орталығы, сондай-ақ 1974 жылғы Панараб ойындары үшін жоспарланған Кувейттегі спорт қаласы бар. Алайда, екеуі де 1973 жылғы төртінші араб-израиль соғысының басталуына байланысты тоқтап қалды. Сондай-ақ, Тегеранның жаңа қалалық орталығына қатысты жоспар 1979 жылғы революциядан кейін күшін жойды. Дегенмен ол 1970 жылы Токиодағы Кувейт елшілігін, Кувейт халықаралық әуежайын, сондай-ақ Дамаскідегі Президенттік сарайды аяқтады. Курокаваның жұмыстарына Әбу-Дабидің Ұлттық театры үшін өткізілген байқауда жеңіс (1977), Бағдадтағы қонақүй үшін капсулалық мұнаралардың эскиздері (1975) және Ливиядағы шөлдегі қала (1979–1984) кірді. Кикутакенің жүзбелі мұнаралар туралы көзқарасы 1975 жылы Окинава мұхит көрмесі үшін Aquapolis құрылысын жобалап, салған кезде ішінара іске асты. 100 x 100 метрлік жүзбелі қалалық блок банкет залы, кеңселер және 40 қызметкерге арналған тұрғын үйлерді қамтыды. Ол Хиросимада салынғаннан кейін Окинаваға сүйретілді. Теңіз зерттеулері үшін Гавайидегі жүзбелі қала және табиғи апаттар кезінде жылжымалы үйлерді қамтамасыз етуге болатын тұрғын үйлер мен кеңселер бар жүзбелі А-тәрізді құрылымдар сияқты басқа да жүзбелі қала жобалары жүзеге асырылды.