Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1400 ж.б.з.б. Хетт империясының патшасы, Хетт жаңа патшалығының алғашқы "Тудхалиясы"
1400s BC king of the Hittite Empire
the first "Tudhaliya" of the Hittite New Kingdom
Тудхалия I (кейде Тудхалия II немесе Тудхалия I/II) шамамен б.з.д. 14 ғасырдың басында Хетт империясының (Жаңа патшалық) патшасы болды.
Tudhaliya I (sometimes Tudhaliya II or Tudhaliya I/II) was a king of the Hittite Empire (New Kingdom) in c. the early 14th century BC.
Жеке тұлға
Хеттердің Тюдалия есімін тасқан билеушілерінің дұрыс реттілігін анықтау қиын. Хатия дәуірінде Тюдалия есімді тұлға болған, ол патша ретінде билеген немесе билемеген болуы мүмкін. Кейбір болжамдар бойынша, Тюдалия Муватали I-ден кейін, бірақ бұл жерде талқыланған Тюдалиядан бұрын келген. Кейбір ғалымдар Тюдалия I-ді Жаңа Мемлекеттің немесе Империяның алғашқы патшасы деп санайды, ал басқалары бұл құрметті Суппилулума I-ге береді. Тюдалия Орта Мемлекет билеушісі Хұзия II-нің немересі болуы мүмкін. Ол Муватали I-ді құлатып, тікелей мұрагері болуы да мүмкін. Дегенмен, Жаңа Мемлекеттің басындағы мұрагерлік тізбегі Хаттусили II-ні орналастыру қиындығынан белгісіз болып қалады. Тюдалия I билік еткен кезеңде күйеу баласы және асырап алған ұлы Арнуванда I-мен бірге билік еткен.
Proper numbering of the Hittite rulers who bore the name Tudhaliya is problematic. There was a Hattian era figure who bore the name Tudhaliya who may or may not have ruled as king. Other reconstructions insert a Tudhaliya directly after Muwatalli I, but before the Tudhaliya discussed here. Some scholars call Tudhaliya I the first king of the New Kingdom, or Empire. Others give this honor to Suppiluliuma I. Tudhaliya may have been the grandson of the Middle Kingdom ruler Huzziya II. He may have been the direct successor of Muwatalli I, having overthrown him. The exact sequence of succession at the beginning of the New Kingdom is uncertain, however, because of the difficulty of placing Hattusili II. Tudhaliya I's reign includes a period of co regency with Arnuwanda I, his son in law and adopted son.
Өмірбаян
Тудалияның ең танымал оқиғасы – оның Ассуа жерін бағындыруы. Кейбір ғалымдар Ассуа атауының қазіргі Азия атауының бастауы болғанын айтады, бірақ бұл пікір әлі де даулы. Сонымен қатар, Ассуаның құрамында Таруиса және Вилусия сияқты көптеген аймақтар болды, олар қазір Троя/Илиосқа сілтеме ретінде қарастырылады, алайда осы екі аймақтың бір жерге қалай байланысты екенін түсіндіруге жеткілікті мәлімет жоқ.
The most famous event of Tudhaliya's reign was his conquest of the land Assuwa. Assuwa's name is believed by some scholars to be the origin of the modern place name Asia, although this is not beyond dispute. Further, there were many component territories within Assuwa, including the lands Taruisa and Wilusiya, which are now generally accepted to be references to Troy/Ilios, although there is not enough evidence at this time to explain how these two lands came to apply to a single location.
Отбасы
Тудалияның әйелі Никал-мати еді. Оның Арнувандаға үйленген Ашму Никал деген қызы болды.
Tudhaliya's wife was Nikal mati. He had a daughter Ašmu nikal who married Arnuwanda.
Киелі кітапта
Қазіргі заманғы көптеген библиялық ғалымдар Тюдалия I немесе прото-хетт Тюдалиясының, Жараттыстың кітабында Ханаандағы көтерілісшілерге қарсы шабуыл жасаған Кедорлаомерге қосылған Ұлттардың патшасы Тидалмен бір адам болғанын айтады.
A number of modern biblical scholars believe that either Tudhaliya I, or the proto Hittite Tudhaliya, was the same individual as Tidal, king of Nations, who is mentioned in the Book of Genesis as having joined Chedorlaomer in attacking rebels in Canaan.