Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Академиялық Карелия қоғамы (Akateeminen Karjala Seura, AKS) – 1922 жылы Финляндия университетінің оқытушылары мен студенттері құрған, жаңадан тәуелсіздік алған Финляндияның дамуы мен өркендеуін мақсат еткен фин ұлтшыл және фин-уғырлық белсенді ұйым. Оның мүшелері сол дәуірдегі академиялық өмірде, сондай-ақ армия офицерлері қатарында да ықпалды қызметтер атқарды. АХС 1920 жылдардың ортасынан бастап 1944 жылға дейін Хелсинки университеті студенттік одағын бақылады, содан кейін Ұлттық соғыстың салдарынан қоғам таратылды.
The Academic Karelia Society (Akateeminen Karjala Seura, AKS) was a Finnish nationalist and Finno Ugric activist organization aiming at the growth and improvement of newly independent Finland, founded by academics and students of the University of Finland in 1922. Its members retained influential positions in the academic life of the era as well as within the officer corps of the Army. The AKS controlled the student union of the University of Helsinki from the mid 1920s right up to 1944, when the Society was disbanded in the aftermath of the Continuation War.
Идеологиялық негіздері
АКС-тің саяси және философиялық идеологиясы негізінен 19 ғасырдағы феннофиль мемлекет қайраткері Йохан Вильгельм Снелманның философиясына қатысты, ол мықты ұлттық мемлекеттің қажеттігін және фин тілін фин мәдени өмірінің алдына шығару қажеттігін баса көрсетті, бұл мәдени өмірге швед тілі басымдық құрған болатын. АКС-тің ұлтшылдық идеологиясы президент Уилсонның 14 қағидасына негізделген ұлттық құқықтар жөніндегі жалпы еуропалық пікірталасқа да қатысты. Фин азамат соғысының тәжірибесі сол кездегі фин ұлтшылдарының арасында антисоциалистік көзқарасты күшейтті. АКС қолданған ұрандарының бірі – "Pirua ja ryssää vastaan!" ("Шайтан мен орыстарға қарсы!"), мұнда "шайтан" дегені – Қоғамның басты ішкі жауы – социалистер мен коммунистерді білдіреді. Италия фашистік қозғалысына жақын болғанына қарамастан, сырттан ешқандай ықпал болған жоқ, АКС 1922 жылдың ақпанында, Римге жасалған наурыз жорығынан бұрын құрылды және оның тамыры толығымен отандық болды. Топты Элиас Симойоки, Эркки Райкконен және Рейно Вахэкаллио құрды.
The political and philosophical ideology of the AKS had its main roots in the philosophy of the 19th century Fennophile statesman Johan Vilhelm Snellman who emphasized a strong national state and the need of bringing the Finnish language into the forefront of the Finnish cultural life, which was dominated almost exclusively by the Swedish language. The nationalistic ideology of the AKS also stemmed from the common European discussion of national rights based on the 14 points of President Wilson. Also the experience of the Finnish Civil War bolstered a deep anti socialist sentiment in the Finnish nationalist circles of that time. One of the slogans the AKS used was "Pirua ja ryssää vastaan!" (Against the devil and the Ruskies!) where the devil is referring to the Society's main domestic enemies, the socialists and communists. Despite holding views close to the Fascist movement of Italy, there was no influence from abroad the AKS was founded in February 1922 before the March on Rome and its origins were purely domestic. The group was founded by Elias Simojoki, Erkki Räikkönen and Reino Vähäkallio.
Карелия
АКС-тің негізін қалаушыларының көпшілігі Карелия соғыстарының қатысушылары болғандықтан, Кеңес Карелиясындағы карелия тілді халықтың қиын жағдайы туралы жақсы білген. Карельдер фин тайпасының бір бөлігі саналды және олардың тағдыры АКС үшін ең маңызды мәселе болды. Академиялық Карелия қоғамының бағдарламасы негізгі талабына бағынған: Кеңес Ресейінен Шығыс Карелияны қосып алу және карелиялық туыстарды азат ету. Осы мақсатқа жету үшін, көбінесе, бұл мәселені қоғам назарында ұстауға бағытталған насихат жұмыстары жүргізілді. АКС сонымен қатар Кеңес Ресейіндегі фин азшылықтарына және одан келген қашқынға көмек көрсетті, сондай-ақ Солтүстік Швеция мен Норвегиядағы фин тілінде сөйлейтін азшылықтарға көмектесу үшін мәдени шараларды қолға алды. Олар жаңадан тәуелсіздік алған Финляндия мен Эстония (сондай-ақ, шамалы дәрежеде Венгрия) мемлекеттері арасындағы достық қарым-қатынасты нығайтуға да тырысты.
Many of the founders of the AKS were veterans of the Karelian wars and thus had knowledge of the plight of the Karelian speaking population in Soviet Karelia. The Karelians were considered to be a part of the Finnish heimo (folk) and their fate was of utmost importance for the AKS. The Academic Karelia Society's program was centered around their main demand: the acquisition of East Karelia from Soviet Russia and the liberation of the Karelian kinfolk. The work towards this goal was mainly done by propagandist efforts to keep the matter in the public eye. AKS also organized aid to Finnic minorities in Soviet Russia and refugees from there and promoted cultural efforts to help the Finnish speaking minorities of northern Sweden and Norway. They also tried to cultivate friendship between the newly independent states of Finland and Estonia (and, to a lesser degree, Hungary).
АКС-тің ішкі саясаты
Ішкі саясатта АКС қарулы күштерді күшейтуді және социалистерге қатаң шектеулер қоюды қолдады, бірақ сонымен бірге ұлттық бірлік мүддесінде жұмысшы табының жағдайын жақсарту қажеттігін баса көрсетті. Олар сондай-ақ фин тілінің елде, әсіресе университеттерде және мемлекеттік бюрократияда бірінші тіл болу құқығын жақтады. Алғашқыда бұл топ демократияға бейтарап қатысты, бірақ Вилхо Хеланен төраға болғаннан кейін демократия тұжырымдамасына қарсы шықты. 1930 жылдары АКС ультраоңшыл Патриотикалық Халық қозғалысы партиясымен одақтас болды. АКС «Вихан Велжет» деп аталатын жауынгерлік құпия қоғаммен де тығыз байланыста болды. Кейбір авторлар «Вихан Велжеттің» іс жүзінде АКС-тің құрамындағы топ болғанын, жеке ұйым емес екенін айтады, бірақ оны растайтын көп мәлімет жоқ.
Domestically the AKS was an emphatic proponent for a strengthened army and for strict restrictions against Socialists, although it at the same time stressed the need of improving the lot of the working classes in the interest of the national community. It also promoted the rights of the Finnish language to become the first language in the country, especially in the Universities and in the bureaucracy of the state. Initially the group was ambiguous to democracy but under the chairmanship of Vilho Helanen it came to oppose the concept. In the 1930s, the AKS was an ally of the ultra right Patriotic People's Movement party. AKS also maintained close ties with a militant secret society called Vihan Veljet. Some authors claim that Vihan Veljet was actually a group inside the AKS, not a separate organization, but there is not much evidence either way.
АКС мұрасы
Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін ұйым "фашистік" деп танылып, 1944 жылдың қыркүйегінде Одақтас контролдік комиссиясының бұйрығымен ресми түрде таратылды. АКС-тің мұрағаты, бастапқыда Хельсинки қаласының орталық бөлігіндегі Жаңа студенттер үйінде сақталған, сол кезде маңызды емес деп есептелгендіктен, ұйым мүшелері тарапынан жасырылды немесе жойылды. Ристо Алапуроның сөзіне сүйенсек, 1970 жылдарға дейін АКС негізінен Финляндияның мәдени өміріне ықпал етті.
After the end of World War II, the organization was labeled "fascistic" and officially disbanded in September 1944 on the order of the Allied Control Commission. The archives of AKS, which were originally located in the New Student House in the heart of Helsinki, were hidden or destroyed by its members because they were considered insignificant at the time. Up to the 1970's AKS influenced primarily on the cultural life of Finland according to Risto Alapuro.