1438 жылғы "Үш Ұлт Одағы": Трансильвания тарихындағы серттес күрес және одаздасу.
Unio Trium Nationum
1438 ж. Трансильванияның үш қауымы – аристократия, саксон қалалары мен шекелер өзара көмек келісіміне келді. Шаруаларға қарсы бағытталған одақ, феодалдық құрылымды көрсетеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Unio Trium Nationum (лат. "Үш ұлттың одағы") – 1438 жылы Трансильванияның үш қауымы: (көбінесе венгр) ақсүйектер, саксон (неміс) патрицийлер (Трансильваниялық саксон университеті арқылы ұсынылған) және еркін әскери секельдер арасында жасалған өзара көмек туралы шарт. Одақ, Трансильвания шаруаларының көтерілісіне жауап ретінде, ұлтына қарамастан, барлық шаруаларға қарсы бағытталған. Бұл әдеттегі феодалдық қауымда шаруалар (мажар, саксон, секель немесе румын тегінен) өкілдік етілмеді және олардың шешімдерінен ешқандай пайда көре алмады, себебі қара халық осы феодалдық "ұлттардың" құрамына жатпады.
Unio Trium Nationum (Latin for "Union of the Three Nations") was a pact of mutual aid codified in 1438 by three Estates of Transylvania: the (largely Hungarian) nobility, the Saxon (German) patrician class (represented by the Transylvanian Saxon University), and the free military Székelys. The union was directed against the whole of the peasantry, regardless of ethnicity, in response to the Transylvanian peasant revolt. In this typical feudal estate parliament, the peasants (whether Hungarian, Saxon, Székely, or Romanian in origin) were not represented, and they did not benefit from its acts, as the commoners were not considered to be members of these feudal "nations".
Трансильванияның ортағасырлық әкімшілік құрылымы
Орта ғасырларда Трансильвания екі түрлі аумақтық бірлікке ұйымдастырылды: Асыл округтер (Комитеттер) феодалдық жер иелерімен басқарылды. Мұнда халықтың көп бөлігі венгр және румын шаруаларынан тұрды. Ал Сейс деп аталатын басқа аймақтарда еркін секел және саксон ұлттары феодалдық жер иелерісіз өмір сүрді және жергілікті билік және өздерін-өз басқару құқығына ие болды.
In medieval times, Transylvania was organised into two separate types of territorial units: the Noble Counties (Comitates) were ruled by feudal landlords. Here, the majority of population were Hungarian and Romanian serfs. In other regions called Seats, the free Székely and Saxon nations lived without feudal landlords and had the royal privilege to have local authority and self government.
Одаққа әкелген оқиғалар
Осман империясының күшеуімен бірге 1421 жылы Венгрия Корольдігінің Трансильвания аймақтарына қарсы алғашқы маңызды Осман әскери жорығы ұйымдастырылды. Басқыншы әскерлер Валахия арқылы аймаққа енді. Шекаралық аймақта тұратын сакстар мен секелилер өздерін қорғауға тырысты, бірақ олардың саны басқыншыларға қарағанда кем болды. Патша Сигизмунд жаңадан Богемия тәжін мұраға алғандықтан және гусит соғыстарына қатысқандықтан дереу әрекет ете алмады. Сонымен қатар, Трансильвания диеталары ондаған жылдар бойы өткізілмегендіктен, үш елдің қорғанысқа дайындығын үйлестіруге арналған форум болған жоқ. Қорғаусыз қалған сакс Бурзендісі мен Шекара аймағындағы Харомсек Секели Орталығы қиратылды. Сигизмунд шабуылға бірнеше жылдан кейін ғана жауап беріп, Валахияда Османдықтарға қарсы бірқатар әскери жорықтар ұйымдастырды. 1432 жылы Валахия воеводасымен одақтасқан Осман әскері қайта оралды, және Оңтүстік Трансильвания қайтадан ауыр зардап шекті. Осы кезеңде Трансильванияның орталық бөлігіндегі ақсүйектер мен шіркеу басшылары көтерілісші шаруалардың наразылығына алаңдады. Венгр және румын (влах) шаруалары жоғары салықтар мен еркін қозғалысқа қойылған шектеулерге наразы болды. Шашыраңқы шаруалардың наразылықтары 1437 жылы шаруалар мен венгр ақсүйектері жер иелерінің әскерін жеңген кезде үлкен көтеріліске ұласты. Будай-Наджи-Антал көтерілісі Трансильвания епископының салық жинау әрекетінен басталды. Көтеріліс венгр ақсүйекі Антал Наджи де Буда басқарғанмен, ол Трансильвания қоғамының әртүрлі топтарынан құралған коалиция болды. Оған венгр және румын шаруалары, сондай-ақ Колошвар (Клаузенбург, Клуж) қаласының тұрғындары кірді, нәтижесінде Колошмоностор шартында төмендетілген салықтар бекітілді. Көтерілістің көшбасшыларының бірі Пал Важдахази осы құжатта vexilifer Universitatis regnicolarum Hungarorum et Valachorum huius principatus Hungariae (осы Венгрия провинциясының венгр және румын халқының одағының штандарт ұстаушысы) деп аталды. Осыдан келіп, көтерілісшілер өздерін венгрлер мен румындардың мемлекетінің (Universitas Hungarorum et Valachorum) тұрғындары деп санаған болуы мүмкін.
With the rise of the Ottoman Empire, one of the first major Ottoman military campaigns against Transylvanian parts of the Kingdom of Hungary was organised in 1421. The invading forces entered the region from Wallachia. The Saxons and Székelys living in the border area tried to defend themselves, but were heavily outnumbered by the intruders. King Sigismund was not able to react promptly because he had recently inherited the Bohemian throne and was involved there in the Hussite Wars. Also, Transylvanian Diets had not been organized for decades and there was no forum to coordinate defence preparations of the three nations. Left alone, the Saxon Burzenland and the Székely Seat of Háromszék, both in the border region, were ravaged. Sigismund reacted to the attack only years later, leading a series of military campaigns against the Ottomans in Wallachia. The Ottomans, allied with the Wallachian Voivode, returned in 1432 and Southern Transylvania suffered serious damages again. In the same period, nobles and church authorities in Central Transylvania were concerned about protesting and revolting serfs. Hungarian and Romanian (Vlach) peasants were dissatisfied with high taxes and restrictions to their free movement. Scattered peasant protests turned into a serious revolt in 1437, when peasants and Hungarian nobles defeated the troops of the landholders. The Budai Nagy Antal Revolt was triggered by an attempt by the Bishop of Transylvania to collect taxes. Although the revolt was led by Hungarian noble Antal Nagy de Buda, it consisted of a coalition of various elements of Transylvanian society. This included Hungarian and Romanian serfs as well as the burghers of Kolozsvár (Klausenburg, Cluj), and resulted in the lower taxes codified by the Treaty of Kolozsmonostor. Pál Vajdaházi, one of the leaders of the revolt, was referred to in this document as vexilifer Universitatis regnicolarum Hungarorum et Valachorum huius principatus Hungariae (Standard bearer of the Union of Hungarian and Romanian inhabitants of this province of Hungary). Consequently, it is possible that the rebels considered themselves inhabitants of the Estate of Hungarians and Romanians (Universitas Hungarorum et Valachorum).
Бауырлас одақ (Капольна одағы)
Осы мәселелердің маңыздылығына қарамастан, Трансильваниялық диета Воевода тарапынан әлі шақырылмағандықтан, әртүрлі ақсүйектер үш ұлттың кездесуін ұйымдастырды. Шамамен жарты ғасырдан кейін, билік иелері Трансильвания мәселелерін бірлесе талқылау мүмкіндігіне ие болды. Осы оқиғада ақсүйектер, Осман шапқындығынан әлі де қорқатын Секелилер мен сакстармен одақ құрды. Капольнада (қазіргі (Căpâlna)) жасалған өзара көмекке негізделген одақ Fraterna Unio (Туыстық одақ) деп аталды және оның мақсаты тараптарды бүліктер мен Осман шабуылдарынан қорғау болды. Одақтың құрылуы жергілікті тұрғындарға бұрынғы келісімдердің шарттарын қайта қарастыруға және ішінара өзгертуге мүмкіндік берді, бірақ 1437 жылдың соңына дейін одақ ешқандай ірі әскери операция өткізбеді. Сол кезде, король Зигизмундтың желтоқсан айында қайтыс болуынан кейін, одақ қарсыластарын жеңді.
Despite the pressing issues at hand, the Transylvanian Diet was still not called together by the Voivode, resulting in the various nobles initiating a meeting of the three nations. After a gap of almost half a century, the estates now had the opportunity to discuss Transylvanian issues together. On this occasion, the nobles set up an alliance with Székelys and Saxons who were still afraid of possible Ottoman incursions. The alliance of mutual aid, signed in Kápolna (present day (Căpâlna), was called the Fraterna Unio (Brotherly Union), and was designed to protect the parties both from revolts and Ottoman attacks. While the existence of the Union helped the indigenous inhabitants to re negotiate and partly modify the terms of the previous agreement, the alliance did not organize any serious military operations until the end of 1437. At that time, the alliance defeated the opposition after the death of King Sigismund in December.
Үш ұлттың одағының құрылуы
Жетістікке жеткен науқаннан кейін 1438 жылғы 2 ақпанда Венгрия ақсүйектері, секелилер және саксониялық элитаның одағы "Үш ұлт одағы" (Unio Trium Nationum) деп бекітілді. Бауырлас одақ сияқты, жаңа одақ та шаруалардың көтерілісіне және Осман шабуылдарына қарсы өзара көмек көрсетті. Одақ (венгр және румын) крепостнойларының Трансильванияның саяси өмірінен мүлдем шеттетілуін қамтамасыз етті, дегенмен олар асыл округтерде (комитеттерде) халықтың басым бөлігін құрады. Румындар Шығыс православиесін ұстанды, ол католиктік Венгрияда еретик саналды. Үш жеңілдік алған қауымның одағы ғасырлар бойы тиімді болды және Трансильванияның ішкі және халықаралық қатынастарының негізін құрады. 18-шы ғасырдан кейін, Осман немесе татар шабуылдарының қаупі азайғаннан соң, одақ Трансильвания диетасында өкілдік етілмегендерден өздерінің иелік құқықтарын қорғау үшін үш қауымның одағына айналды. 19-шы ғасырда "үш ұлт" термині этникалық мәселелермен байланысты болды, себебі румындар Трансильвания үкіметінен шеттетілді. 1711 жылы Альвинц және Дева болгарлары (шіркеу басшысы Балазс Маринович басшылығымен) және армяндар да төртінші және бесінші ұлттың жеңілдіктерін талап етті, бірақ олардың талаптары қанағаттандырылмады және олардың қауымдастықтары артықшылықты мәртебеге көтерілген жоқ.
After the successful campaign, the alliance of Hungarian nobles, Székelys, and Saxon elite was codified in the Unio Trium Nationum ("Union of Three Nations") on February 2, 1438. Like the Brotherly Union, the new Union provided mutual aid against peasant revolts and Ottoman attacks. The Union ensured that the (Hungarian and Romanian) serfs continued to be excluded from the political life of Transylvania, although they were the majority of the population in the Noble Counties (Comitates). The Romanians adhered to Eastern Orthodoxy, which in predominantly Catholic Hungary was considered heretical. The alliance of the three privileged estates was effective for centuries and provided the framework of internal and international relations of Transylvania. After the 18th century, when the danger of Ottoman or Tatar attacks was over, the Union became an alliance of the three estates to protect their vested rights from those who were not represented in the Transylvanian Diet. In the 19th century, the term "three nations" became charged with ethnic considerations, because Romanians were consequently excluded from Transylvanian government. In 1711, the Bulgarians of Alvinc and Déva (led by church leader Balázs Marinovics) and the Armenians also claimed the privileges of a fourth and fifth natio, but their demands were not met with the elevation of their communities to that privileged status.