Католик кардиналы және кондотьер Джованни Мария Вителлески

Кіріспе

Католик кардиналы Джованни Мария Вителлески (1396 – 2 сәуір 1440) – итальяндық кардинал және кондотьер.

Өмірбаян

Вителлески Римнен бірнеше шақырым солтүстікке қарай Корнетода (қазіргі Таркиния, содан кейін Папалық мемлекеттердің бір бөлігі) Вителлески ақсүйек отбасының мүшесі ретінде дүниеге келді. Ол әскери білім алды, оны папа Мартин V басшылығымен апостолдық протонотарий ретінде жетілдірді. 1431 жылдан бастап Реканатидің жауынгерлік епискобы, кейін кардинал болды. Римдегі Колонна фракциясы, Евгенийнің Мартин V-тің (Колонна мүшесі) орнына тағайындалуынан кейін олардың тағдырының өзгеруіне ашуланып, Римде уақытша республика көтерілісін қолдады. Қала келесі қазан айында Джованни Вителлескинің күшімен қайта бағынышты болды, бұл қатыгездіктің жарқын көрінісі болды. Вителлески барлық римдік құқықтарды жойып, Рим Сенатының оны Ромулдан бері елдің үшінші әкесі (tertius pater patriae post Romulum) деп жариялауына себепкер болды. Ол папа әскерлеріне Анжулық Ренеге қарсы, Неаполь тағына талапкерге қарсы қолбасшылық етті. 1439 жылы папа оны Фолиньодан көтерілісші Коррадо IV Тринциді қууға жіберді, ол оны қоршап алып, тұтқынға алды. Ақсүйек бас кесіліп, қала Папаның билігіне қайта қосылды. Вителлески жас кезінде Тартальяның отрядында әскери оқудан өтті және апостолдық пронотарий етіп тағайындаған папа Мартин V-нің жетекшілігімен білімін жетілдірді. Римде республикашылдарды басудағы табысы оған Александрияның Латын патриархы деген құрметті атақ пен Флоренция архиепископынің тікелей лауазымын сыйлады. Ол 1437 жылғы 9 тамызда кардинал болып тағайындалды және Макиавелли айтқандай, оны «Флоренция кардиналы» деп атады, онда оған терең күдікпен қарады: Ол батыл және айлакер еді; үлкен ықпалға ие болғаннан кейін, шіркеудің барлық күштеріне қолбасшылық етуге және папаның барлық істерін Тосканада, Романьяда, Неаполь патшалығында немесе Римде жүргізуге тағайындалды. Осылайша ол понтифик пен папа әскерлеріне соншалықты билік иеленді, бұрынғысы оған бұйрық беруден қорқып, ал соңғысы ешкімге бағынбады. Флоренция тыңшылары поштаны мұқият бақылап, көп ұзамай патриархтың Никколо Пичининоға жазған хаттарын ұстады, ол соңғы уақытта Тоскананы әскерімен қиратып жатқан еді. Хабарлама шифрланған және айналдыра сөйлеген сөздерге толы болды, бірақ Папа үшін қауіпті деп түсіндірілді. Евгений IV патриархты түрмеге қамауға бел буды. Римдегі Сан-Анжело бекінісіндегі кастелян Антонио Ридоның (Падуандық) оны қалай ұстағанын Макиавелли баяндайды. Патриарх Тосканаға баруды шешіп, келесі күні Римнен кетуге дайындалды және таңертең бекіністің көпірінде болуға кастелянға бұйрық берді, себебі ол онымен сөйлескісі келді. Антонио бұл қолайлы сәт деп санады, өз адамдарына не істеу керектігін айтты және патриархтың көпірге келуін күтті, ол ғимаратқа жанасып, қауіпсіздік үшін қажет болған жағдайда көтерілуі немесе төмендетілуі мүмкін еді. Белгіленген уақытқа ол келді, және Антонио, әңгіме үшін ыңғайлылықпен, оны көпірге тартты, бірден оның адамдарына сигнал берді, олар бірден көпірді көтерді, және бір сәтте кардинал, әскерлерге қолбасшылық етуден, кастелянның тұтқынына айналды. Патриархтың ізбасарлары алдымен қаулы-қабылдармен сөйлеуге тырысты, бірақ папаның нұсқауларын білгеннен кейін олар тынышталды. Кастелян оны мейірімді сөздермен жұбатқанда, ол: «үлкендер бір-бірін босату үшін тұтқынға алмайды және кімді ұстау керек болса, оны босатудың қажеті жоқ» деді. Ол көп ұзамай түрмеде қайтыс болды. Вителлески 1440 жылы қайтыс болды, оның орнын Людовико Тревизан иеленді. Вителлески әулеті Орталық Италиядағы маңызды күшін сақтап қалды. Вителлескидің туысы, Корнето мен Монтефиасконе епискобы (1463 жылғы 13 желтоқсанда қайтыс болды), 1444 жылғы 6 сәуірде кардинал болып тағайындалды. Джованни Вителлески Таркиниядағы сарайы үшін Филиппо Липпиге әйгілі «Курсыдағы Ана мен Бала» (қазіргі Римдегі Палаццо Барбериниде) суретін салуды тапсырды.

Vitelleschi was born in Corneto (modern Tarquinia, then part of the Papal States), some kilometres north of Rome, as a member of the Vitelleschi noble family. He received a military education, which he refined as apostolic protonotary under Pope Martin V. The fighting bishop of Recanati from 1431, and afterwards made a cardinal, he was commander of the papal armies of Pope Eugene IV when the Colonna faction at Rome, infuriated by the reversal of their fortunes when Eugene succeeded Martin V (a member of the Colonna), backed an insurrection that raised a temporary republic at Rome and forced Eugene into exile at Florence in May 1434. The city was restored to obedience by Giovanni Vitelleschi in the following October, in a display of ferocious cruelty. Vitelleschi abrogated all Roman rights and had the Roman Senate declare him tertius pater patriae post Romulum ("the third Father of his Country since Romulus"). He commanded the papal troops against René of Anjou, who claimed the throne of Naples. In 1439 he was sent by the Pope to expel the rebel Corrado IV Trinci from Foligno, which he besieged and captured. The nobleman was beheaded and the city restored to Papal authority. Vitelleschi had received his military training as a youth in the banda of Tartaglia and refined his education under the tutelage of Pope Martin V, who made him apostolic pronotary. His success at putting down the republicans at Rome earned him the purely honorary title Latin Patriarch of Alexandria and the more immediate one of archbishop of Florence. He was made a cardinal on 9 August 1437 and was called the "Cardinal of Florence" where, according to Machiavelli, he was regarded with deep distrust:
He was bold and cunning; and, having obtained great influence, was appointed to command all the forces of the church, and conduct all the enterprises of the pontiff, whether in Tuscany, Romagna, the kingdom of Naples, or in Rome. Hence he acquired so much power over the pontiff, and the papal troops, that the former was afraid of commanding him, and the latter obeyed no one else

Florence's spies kept a close watch over the mail and soon intercepted letters from the Patriarch to Niccolò Piccinino, who was currently ravaging Tuscany with his warband. The correspondence was in cypher and full of circumlocutions but was interpreted as dangerous to the Pope himself. Eugene IV determined to incarcerate the Patriarch. The manner in which he was caught at Castel Sant'Angelo in Rome by its castellan, Antonio Rido of Padua, is recounted by Machiavelli
The patriarch, having determined to go into Tuscany, prepared to leave Rome on the following day, and ordered the castellan to be upon the drawbridge of the fortress in the morning, for he wished to speak with him as he passed. Antonio perceived this to be the favourable moment, informed his people what they were to do, and awaited the arrival of the patriarch upon the bridge, which adjoined the building, and might for the purpose of security be raised or lowered as occasion required. The appointed time found him punctual; and Antonio, having drawn him, as if for the convenience of conversation, on to the bridge, gave a signal to his men, who immediately raised it, and in a moment the cardinal, from being a commander of armies, found himself a prisoner of the castellan. The patriarch's followers at first began to use threats, but being informed of the pope's directions they were appeased. The castellan comforting him with kind words, he replied, that "the great do not make each other prisoners to let them go again; and that those whom it is proper to take, it is not well to set free." He shortly afterwards died in prison. Vitelleschi died in 1440 and was succeeded by Ludovico Trevisan. The Vitelleschi clan retained considerable weight in Central Italy. Vitelleschi's nephew, it (died 13 December 1463), bishop of Corneto and Montefiascone, was made a cardinal on 6 April 1444. Giovanni Vitelleschi commissioned Filippo Lippi to paint the famous Madonna and Child Enthroned (now in Palazzo Barberini, Rome) for his palace in Tarquinia.