Тропиктік медицина: аурулар мен зерттеулер

Кіріспе

Тропикалық медицина – тропикалық және субтропикалық аймақтарда ғана кездесетін, кең таралған немесе бақылауы қиын денсаулық мәселелерімен айналысатын медицинаның салааралық саласы. Осы саладағы дәрігерлер түрлі аурулар мен ауруларды диагностикалайды және емдейді. Олармен күресетін инфекциялардың көпшілігі тропиктерге тән. Олардың ең танымалдары – безгек, ЖИТС және туберкулез. Олар Шагастың ауруы, құтыру және денге қызуы сияқты 18 сирек танымал тропикалық ауруды білуі керек. Тропикалық елдердің дамып келе жатқан аймақтарындағы нашар тұрмыс жағдайы жұқпалы емес аурулардың көбеюіне және еленбеген тропикалық аурулардың таралуына әкеліп соқты. Бұл аурулардың қатарында бұрын дамыған елдерде көбірек алаңдататын қатерлі ісік және жүрек-қан тамырлары аурулары да бар. Тропикалық медицинада оқыған дәрігерлер осы ауруларды диагностикалауға және емдеуге дайын болуы керек. Сэр Патрик Мэнсон тропикалық медицинаның негізін қалаушысы ретінде танылады. Ол 1899 жылы Лондондық гигиена және тропикалық медицина мектебін құрды. Ол слоновий аурудың адамдарға қалай жұғатынын анықтады. Ол бұл микроскопиялық нематод құрт – filaria sanguinis hominis екенін білді. Ол осы құртты және оның тіршілік циклын зерттеуді жалғастырды және құрттардың аналық culex fatigans масаларының ішінде метаморфозаға ұшырайтынын анықтады. Осылайша ол слоновий аурудың таратушысы ретінде масаларды ашты. Осы жаңалықтан кейін ол Рональд Росспен бірге маса арқылы безгектің таралуын зерттеді. Векторларды жұқтыру жолдары ретінде ашқан оның еңбегі тропикалық медицинаның негізін қалауда және көптеген тропикалық ауруларды қазіргі түсінуде маңызды рөл атқарды.

АИТВ

Тек дамушы елдерде 22 миллион адам ВИЧ-пен ауырады. Жұқтырғандардың көп бөлігі әлі де Африкада, бірақ Еуропа, Азия, Латын Америкасы және Кариб аймағында да жұқпалы аурулардың саны артып келеді. Жаңа инфекциялардың 95% тропиктік аймақтағы төмен кірісті елдерде тіркелуі күтілуде. Малярияны тудыратын паразиттер плазмодий тұқымдасына жатады. Жұққаннан кейін безгек түрлі формада және симптомдармен көрінеді. Ауру күрделі емес немесе ауыр санатқа жатады. Егер ауруды ерте анықтап, емдесе, толық жазылу мүмкін. Дегенмен, бүйрек жеткіліксіздігі, қан анемиясы және тыныс алудың ауыр синдромы сияқты симптомдар уақтылы және дұрыс емделмесе, өлімге алып келуі мүмкін. Плазмодийдің кейбір түрлері бауырда ұйықтап жатқан паразиттерді қалдырады, олар айлар немесе жылдар өткен соң қайта белсенділеніп, аурудың қайталануына себеп болуы мүмкін. 2016 жылғы Дүниежүзілік безгек есебінде Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы 212 миллион адамның безгекке шалдыққанын, оның 90% Африка аймағында болғанын хабарлады. Алайда, есеп жарияланған кезде 2010 жылдан бері безгекке шалдығу көрсеткіші 21% төмендеді. ДДҰ мәліметінше, 2015 жылы 429 000 адам қайтыс болды. 2010 жылдан бері бүкіл әлем бойынша безгекке байланысты өлім-жітім 29% азайды. 2015 жылы 5 жасқа дейінгі 303 000 бала безгек салдарынан көз жұмды. Бірақ 2010 жылдан бері 5 жасқа дейінгі балалардың өлім-жітімі шамамен 35% төмендеді. Туберкулез жасырын немесе белсенді түрінде болуы мүмкін. Туберкулез жылдар бойы, кейде он жылдан астам жасырын күйде қалуы мүмкін. Зерттеулер көрсеткендей, егер адам ВИЧ жұқтырса, жасырын туберкулездің белсенді туберкулезге айналу қаупі 12-20 есе артады. 2001 жылғы «Аурулардың жаһандық ауыртпалығы» зерттеуінде Сахарадан оңтүстік Африкадағы өлімдердің 20% жұқпалы емес аурулардың салдарынан болғандығы анықталды. 2005 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы жүргізген зерттеуде созылмалы аурулардан қайтыс болғандардың 80% төмен және орташа кірісті елдерде тіркелді. Тропикалық аурулардың әсерін мүгедектікпен түзетілген өмір сүру жылы (DALY) арқылы өлшеуге болады. Әр DALY – өлім немесе мүгедектік салдарынан жоғалған бір жылдық салауатты өмірге тең. 2010 жылы 26,6 миллион DALY жоғалған деп есептелді. Бұдан өзге, ТТБ эндемиялық елдерде өнімділіктің 15-30% жоғалуына себеп етеді деп саналады.

In developing countries alone, 22 million people are living with HIV. Most infections are still in Africa, but Europe, Asia, Latin America, and the Caribbean are now seeing large numbers of infections as well. 95% of expected new infections will occur in the low income countries in the tropics. The parasite that causes malaria belongs to the genus Plasmodium. Once infected, malaria can take a wide variety of forms and symptoms. The disease is placed into the uncomplicated category or the severe category. If quickly diagnosed and treated, malaria can be cured. However, some of the more serious symptoms, such as acute kidney failure, severe anemia, and acute respiratory distress syndrome can be fatal if not dealt with swiftly and properly. Certain types of Plasmodium can leave dormant parasites in the liver that can reawaken months or years later, causing additional relapses of the disease. In the World Malaria Report of 2016, the World Health Organization reported a malaria infection rate of 212 million, 90% of which occurred in the African region. However, malaria infection rates had fallen 21% since 2010 at the time of the report. The WHO also reported an estimated mortality rate of 429,000 deaths in the year 2015. The malaria mortality rate had fallen 29% globally since 2010. Children under 5 contract the malaria disease more easily than others, and in the year 2015, an estimated 303,000 children under the age of 5 were killed by malaria. Since the year 2010 however, the mortality rate of children under 5 fell by an estimated 35%. TB can either be in its latent or active form. TB can be latent for years, sometimes over a decade. Research has shown that if the subject is infected with HIV, the risk of latent TB becoming active TB is between 12 and 20 times higher. In the Global Burden of Disease Study of 2001, it was discovered that 20% of deaths in sub Saharan Africa were caused by non communicable diseases. In 2005, the World Health Organization performed a study that showed 80% of chronic disease deaths occurred in low to middle income countries. Neglected tropical diseases effect can be measured in disability adjusted life year (DALY). Each DALY corresponds to one lost year of healthy life, whether by death or disability. In the year 2010, it was estimated 26.6 million DALYs were lost. In addition to this, it is estimated NTDs cause a loss of 15–30% of productivity in countries that NTDs are endemic too.

Пәндер аралық тәсіл

Тропикалық медицина инфекциялар мен аурулар кең ауқымды және ерекше болғандықтан, салааралық тәсілді қажет етеді. Тропикалық медицина эпидемиология, микробиология, вирусология, паразитология және логистика салаларындағы зерттеулер мен көмекке мұқтаж. Тропикалық медицина дәрігерлері тиімді коммуникация дағдыларына ие болуы керек, себебі олармен байланысатын көптеген науқастар ағылшын тілін еркін меңгермейді. Олар клиникалық және диагностикалық білімдерін жақсы білуі шарт, өйткені далада жұмыс істегенде көбінесе жоғары технологиялық диагностикалық құралдар қолжетімді болмайды. Мысалы, Боливиялық иммигранттар арқылы Бразилияның Шагас ауруынан дерлік құтылған Сан-Паулу қаласына әкелінген Шагас ауруын басқару үшін салааралық команда құрылды. Сан-Паулудағы боливиялық иммигранттардың арасында Шагас ауруының таралуы 4,4% құрады, ал Сан-Паулуда Шагас ауруының таралуы 1970 жылдан бері бақылауда ұсталып келеді. Шагас ауруының осы ағыны салааралық команда құруға себеп болды. Бұл команда Шагас ауруын және оның таралуын алғашқы медициналық көмек деңгейінде басқару мүмкіндігін тексерді. Салааралық командаға қоғамдық денсаулық қызметкерлері, Шагас инфекциясын жұқтырған адамдарды іздеу үшін кеңсе қызметкерлері, дәрігерлер, медбикелер, зертхана мамандары және қоғамдық агенттер кірді. Сондай-ақ, педиатр мен кардиолог та дайын күйде болды. Олардың әрқайсысы патология, паразитология, экоэпидемиология, сондай-ақ Шагас ауруын алдын алу, диагностикалау және бақылау бойынша оқытылды. Осы салалардағы сарапшылардан оқыту қажет болды. Олар емге бағынудың себептерін зерттеп, осы білімді өздерінің араласуларының тиімділігін арттыру үшін пайдаланды. Бұл салааралық тәсіл Бразилия бойынша көптеген командаларды Шагас ауруын басқаруға оқыту үшін қолданылды. Тропикалық медицина профилактикалық тәсілді де қамтиды, әсіресе білім беру саласында. Мысалы, 2009 жылдан 2011 жылға дейін Лондон гигиена және тропикалық медицина мектебі Батыс Африкадағы Буркина-Фасодағы Уагадугу қаласында әйел секс-жұмыскерлері (FSW) арасында зерттеу жүргізді. 321 ЖИТС-ке шақпаған әйел секс-жұмыскеріне әріптестерімен бірге ЖИТС/ЖҚС туралы білім беру, ЖИТС/ЖҚС-ке тест жасау және күтім көрсету, психологиялық қолдау, жалпы денсаулық сақтау және репродуктивті денсаулыққа қатысты қызметтер ұсынылды. Осы топ 21 ай бойы тоқсан сайын бақылауда болды. Әр бақылау кезінде олар ЖИТС-ке тексеріліп, қажет болған жағдайда алдын алу шараларын қолдана алды. Осы зерттеуге қатыспаған жағдайда, ЖИТС инфекциясының күтілетін таралуы 100 адам-жылға 1,23 инфекцияны құрады. Бірақ, араласуға қол жеткізген нақты топта 409 адам-жылдық бақылау кезеңінде бірде-бір ЖИТС инфекциясы тіркелмеді.

Tropical medicine requires an interdisciplinary approach, as the infections and diseases tropical medicine faces are both broad and unique. Tropical medicine requires research and assistance from the fields of epidemiology, microbiology, virology, parasitology, and logistics. Physicians of tropical medicine must have effective communication skills, as many of the patients they interact with do not speak English comfortably. They must be proficient in their knowledge of clinical and diagnostic skills, as they are often without high tech diagnostic tools when in the field. For example, in an attempt to manage the Chagas disease being brought into the almost Chagas free Brazilian city São Paulo by Bolivian immigrants, an interdisciplinary team was set up. The Bolivian immigrant population in São Paulo had a prevalence of Chagas disease of 4.4%, while Chagas disease transmission in São Paulo has been under control since the 1970s. This influx of Chagas disease led to an interdisciplinary team being brought together, This team tested the feasibility of managing Chagas disease and transmission at the primary healthcare level. The interdisciplinary team consisted of community health agents and clerical healthcare workers to recruit Chagas infected persons for the study, physicians, nurses, lab workers, and community agents. A pediatrician and cardiologist were also on call. Each were trained in pathology, parasitology, ecoepidemiology, and how to prevent, diagnose, and control Chagas disease. Training from experts in these respective fields was required. They examined reasons for lack of adherence to treatment, and used this knowledge to improve the effectiveness of their interventions. This interdisciplinary approach has been used to train many teams across Brazil in the management of Chagas disease. Tropical medicine also consists of a preventive approach, especially in an educational aspect. For example, from 2009 to 2011, the London School of Hygiene & Tropical Medicine did an interventional study on a cohort of female sex workers (FSW) in Ouagadougou, Burkina Faso, a country in Western Africa. 321 HIV unaffected FSWs were provided with peer led HIV/STI education, HIV/STI testing and care, psychological support, general healthcare, and services for reproductive health. The same cohort would continue to follow up, quarterly, for 21 months. At each follow up they were tested for HIV and were able to utilize the preventive interventions if need be. Using models based on the same study population had their been no interventions, the expected prevalence of HIV infections was 1.23 infection per 100 person years. In the actual cohort with access to interventions not a single HIV infection was observed in the collective 409 person years of follow up.

Тропиктік зерттеулер әскери салада

Тарих бойы Американың әскери күштері көптеген тропикалық ауруларға ұшыраған. Екінші дүниежүзілік соғыста ғана шамамен бір миллион сарбазға қызмет кезінде тропикалық ауру жұққан. Көбінесе зардап шеккен сарбаздар Тынық мұхиты аймағында, әсіресе Филиппин мен Жаңа Гвинеяда қызмет еткен. Малярия Тынық мұхитында кеңінен таралған, бірақ Оңтүстік Еуропа мен Солтүстік Африкадағы сарбаздар да тропикалық ауруларға шалдыққан. Көптеген аурулар, қазір елендірілген тропикалық аурулар деп аталады, американдық сарбаздарға да әсер еткен. Олардың ішінде гельминтоз, шистосомоз, денге және лимфалық филяриоз болды. Лимфалық филяриоз мәселесі соншалық, АҚШ әскерлерін Жаңа Гвинея мен Тонга аралдарынан 100 миллион долларға эвакуациялауға себеп болды. Корея және Вьетнам соғыстарында АҚШ әскері тропикалық аурулардың әсеріне түсуін жалғастырды. Әскерилерге ең көп әсер еткен аурулар – безгек пен денге болды. А гепатиті, қызыл суық тиф және ішек құртының жұқпасы осы қақтығыстарда әскерлерге жұққан басқа да тропикалық инфекциялардың арасында болды. Тропикалық аурулардың күштеріне тигізетін маңызды әсерін күштендіру үшін АҚШ әскерилері дәрі-дәрмектерді, вакциналарды және ауруды бақылаудың басқа да әдістерін әзірлеу үшін көп жұмыс істеді. Уолтер Рид армиялық зерттеу институтында (WRAIR), Әскери-теңіз медициналық зерттеу орталығында (NMRC) және олармен байланысты әртүрлі зерттеу орталықтарында жүргізілген зерттеулер әскерилердің тропикалық ауруларға қарсы дайындығын едәуір жақсартты. 1967 жылы капитан Роберт Филлипс холераның өлім-жітім көрсеткішін 60%-дан 1%-ға дейін төмендеткен инфузиялық терапияның түрін жасағаны үшін Ласкер сыйлығын алды. АҚШ армиясы лицензиялаған басқа да шараларға А гепатитіне және жапон энцефалитіне қарсы вакциналар кіреді. Олар сондай-ақ безгекті емдеу үшін қолданылатын мефлохин және маларон препараттарын әзірледі. Болашақта АҚШ әскерилері қазірдің өзінде безгек, аденовирустық инфекция, денге және АИТС/ЖҚС вакциналарын сынап көру үшін клиникалық сынақтар жүргізіп жатыр. Алайда, әскери бюджетке үлкен қысқартулар енгізілгендіктен, бұл зерттеу орталықтары қаржыландыруды азайтып, көптеген мердігерлерді жоғалтты.

Throughout history, American military forces have been affected by many tropical diseases. In World War II alone, it was estimated almost one million soldiers had been infected by a tropical disease while serving. Most affected soldiers served in the Pacific, especially in the Philippines and New Guinea. Malaria was especially widespread in the Pacific, though soldiers in Southern Europe and Northern Africa also contracted tropical diseases. Many diseases now known as neglected tropical diseases affected American soldiers as well. These included helminthiasis, schistosomiasis, dengue, and lymphatic filariasis. Lymphatic filariasis was such a problem it caused a $100 million evacuation of U. S. troops out of New Guinea and the Tonga Islands. In both the Korean and Vietnam Wars the United States army continued to be affected by tropical diseases. The most prevalent diseases to affect their military were malaria and dengue. Hepatitis A, scrub typhus, and hookworm infections were among the other tropical infections picked up by troops in these conflicts. To combat the significant effects tropical diseases were having on their forces, the United States Military worked hard to develop drugs, vaccines, and other methods of disease control. Research done at the Walter Reed Army Institute of Research (WRAIR), the Naval Medical Research Center (NMRC), and various affiliated research centers have greatly improved the military's preparedness against tropical disease. In 1967, Captain Robert Phillips earned the Lasker Award for developing a type of IV therapy that reduced cholera's fatality rate from 60% to less than 1%. Other interventions licensed by the US Army include vaccines for hepatitis A and Japanese encephalitis. They have also developed the drugs mefloquine and malarone, both used in the treatment of malaria. Looking forward, the United States military currently has clinical trials testing for vaccines of malaria, adenovirus infection, dengue, and HIV/AIDS underway. However, with massive budget cuts to their military, these research centers are getting less and less funding and have lost many contractors already.