Кіріспе

Мұхаммедтің алтыншы әйелі (шамамен 580/596 – 680/683)

Хинд бинт Әби Умайя (هِنْد ابِنْت أَبِي أُمَيَّة, Hind ʾibnat ʾAbī ʾUmayya, 580 немесе 596 – 680 немесе 683), көбінесе Умм Салама (أُمّ سَلَمَة) немесе Хинд әл Махзумия (هِنْد ٱلْمَخْزُومِيَّة) деп танылады, Мұхаммедтің алтыншы әйелі болды. "Умм Салама" – оның куниясы, яғни "Саламаның анасы" деген мағынаны білдіреді. Ол Мұхаммедтің ең ықпалды әйел сахабаларының бірі болды. Ол Мұхаммедке байланысты көптеген хадистерді, яғни оның сөздерін және хабарларын еске түсіргенімен ерекше көзге түседі. Шиа мұсылмандары Умм Саламаны Хадижадан кейін Мұхаммедтің ең маңызды әйелі деп санайды.

Мұхаммедпен некеге тұрмас бұрын

Умм Саламаның туған аты Хинд еді. Оның әкесі Әбу Умайя ибн әл-Мүғира ибн Абдулла ибн Омар ибн Махзум ибн Яқзах, сондай-ақ Сухайл немесе Зад ар-Рақиб деп те белгілі болған. Ол Құрайш тайпасының жоғары дәрежелі мүшесі еді, өте жомарттығымен, әсіресе саяхатшыларға көмектесуімен танымал еді. Оның анасы 'Атика бинт 'Амир ибн Раби'а, Кинана тайпасының Фирас ибн Ганам тармағынан шыққан.

Әбу Саламамен неке

Мұхаммедке үйленер алдында Умм Салама Әбу Салама Абд Алла ибн Абд әл-Асадқа үйленген, оның анасы Барра бинт Абдул Мутталиб болған. Әбу Салама Мұхаммедтің сүт бауырласы және оның жақын серіктерінің бірі еді. Умм Салама Әбу Саламадан төрт бала көрді: Салама, Омар, Зәйнәп және Руқайя.

Әбу Саламаның өлімі

Әбу Саламамен некеде болған кезде, Умм Салама (Зияд ибн Әби Марям баяндаған оқиғада) күйеуінен екеуінің біреуі қайтыс болған жағдайда екіншісі қайта үйленбеу үшін келісім жасауын сұрады. Бірақ, осы риуаятта Әбу Салама Умм Саламаға өлімінен кейін қайта үйленуге кеңес берді. Ол дұға етіп: "Уа, Аллам! Менен кейін Умм Саламаға менің орнымды басатын, оны қайғыға қалдырмайтын және қиындық тудырмайтын жақсырақ адамды нәсіп ет!" деді. Ухуд шайқасында (625 жылдың наурыз айында) Әбу Салама ауыр жарақат алды. Әбу Салама осы жарақаттардан көз жұмқанда, ол Умм Саламаға Мұхаммедтен естіген бір хабарды еске түсірді: "Алла елшісінің: «Кімде-кім қиындыққа ұшыраса, «Шынында біз Аллаға қайтамыз» десін», – дегенін естігемін." Ол сондай-ақ дұға етіп: «Уа, Раббым! Оның орнына маған одан да жақсысын бер! Бұл тек Сен ғана бере аласың, Сен – Ең Көкпейіл және Ең Құдіреттісің!» деді. Бұл дәстүрлі оқиға түрлі нұсқаларда жеткенімен, хадистің негізгі принциптері өзгермеген. Күйеуі Ухуд шайқасында алған жарақаттарынан көз жұмды. Әбу Бәкір, сосын Омар оған үйленуге ұсыныс жасады, бірақ ол бас тартты. Фатима бинт Асад (4-ші халифа Әлидің анасы) қайтыс болғанда, Мұхаммед Умм Саламаны Фатима бинт Мұхаммедтің қамқоршысы етіп тағайындады.

Умм Салама және Мұхаммедтің әйелдері

Мединаға көшіп келгеннен кейінгі төртінші жылы (4-хижри) Мұхаммед (с.ғ.с.) Умм Саламаға неке ұсынысын жасады. Некеге қатысты үш алаңдаушылығын білдіргеннен кейін және Мұхаммедтің (с.ғ.с.) жауабын естіген соң, Умм Салама ұсынысты қабылдағанына қатты қуанды. Умм Салама Мұхаммедтің (с.ғ.с.) барлық әйелдерінің ең үлкені болды. Ол Хадишадан кейін Мұхаммедтің (с.ғ.с.) ең жоғары дәрежелі әйелі болды. Оның қалған әйелдерден артықшылығына себеп – көптеген соғыстарға қатысуы және Мұхаммедтің (с.ғ.с.) отбасын қорғауы болды. Умм Саламаны Мұхаммедтің (с.ғ.с.) басқа әйелдерінен ерекшелейтін қасиеттер: Фатиманың тәрбиесіндегі рөлі (Мұхаммедтің (с.ғ.с.) ең көрнекті қызы, Умм Салама оның барлық істерде бұрын-соңды болмағандай білімді екенін айтқан), оның саяси белсенділігі, Мұхаммедтің (с.ғ.с.) хадистерін жеткізуі және Мұхаммедтің (с.ғ.с.) қайтысынан кейін Әлидың тұлғасы мен басшылығын тұрақты қорғауы. Умм Салама – өте орақ ойлы әйел еді. Ол ертедегі ислам қоғамында әйелдер құқығы үшін күресте де белсенділік танытты. Бір күні ол Мұхаммедке (с.ғ.с.) өте маңызды саяси сұрақ қойды: "Неге Құранда ер адамдар туралы айтылған, ал біз туралы ештеңе жоқ?" Умм Саламаның ой-өрісі өте кең, ойлау қабілеті жылдам, дұрыс пікірлер айту шеберлігі теңдесіз еді.

Худайбия келісім-шарты

Умм Салама 628 жылы (6 а.х.) мекеліктермен Худайбия шарты бойынша келіссөздер жүргізілген кезде Мұхаммедтің кеңесшісі болды. Осы шарттың басты мақсаты – Мұхаммед пен Медина мұсылмандары мен Меккедегі Құрайштардың арақатынастарын анықтау еді. Шарты екі тарап арасында бейбітшілік орнатуға және мұсылмандарға жыл сайынғы қажылық сапарын, яғни Хажжы аяқтауға мүмкіндік беруге бағытталған. Олар осыны келесі жылы, 629 жылы (7 а.х.) іске асырды. Бұл шарт екі тарап арасында 10 жылға бейбіт келісім орнатуға себеп болғандықтан маңызды болды. Алайда, 629 жылы (8 а.х.) шарт бұзылып, Мекке жаулануына әкеп соқты.

Мұхаммедтен кейін

Мұхаммедтің қайтысынан кейін Умм Салама исламға әсерін тигізе берді. Оның көптеген хадистерді жеткізуі діннің болашағына ұзақ мерзімдік әсер етті. Умм Салама Түйе шайқасында да белсенді ұстаным танытты, онда Айша мен Әлидің тараптары тікелей қарама-қарсы келді. Умм Салама Айшаның шайқасқа қатысуына қарсылық білдірді. Ол Әлидің жағын күшті қолдады және шайқасқа қатысты Мұхаммедтің Әли мен Фатиманы жоғары бағалағандығы туралы әңгімелерді еске түсіріп, өз пікірін қорғады. Умм Салама тіпті ұлы Омарды Әлинің жеңісі үшін күресуге жіберді. Ол жеткізген хадистердің арасында:

Тазалау аяты 33:33

Үйлеріңде тыныштық сақтап, бұрынғы надандық дәуірлеріндегідей көзге шалынбаңдар, намазды толық орындаңдар және зекет беріңдер. Аллаһқа және Оның елшісіне бойынсұныңдар! Аллаһ сіздерден, үйдің иелері, барлық жамандықты кетіріп, сіздерді толық тазалауды қалайды. Тазарту аяты (Аят әл-Татир) аятының соңғы жолындағы тазалық туралы айтылуына байланысты осылай аталады. Умм Саламаның айтуынша, бұл аят оның үйінде Мұхаммед (с.ғ.с.), Әли, Фатима, Хасан және Хусейн ғана болғанда түсірілген. Тарбаси мен Талаби сияқты ғалымдар Умм Саламаның былай деп баяндағанын айтады: "Бір күні Фатима ханым Пайғамбарымызға тамақ пісіріп, үйіме әкелді. Пайғамбарымыз (с.ғ.с.): "Ей, көзімнің нұры, Әлиді және ұлдарыңды шақыр, осы тамақты бірге жейік", - деді. Барлығы жиналған соң, тамақтан жеген кезде, Жәбірейіл періште түсіп, келесі аятты уахи етті: "Шын мәнінде, Аллаһ сендерден, үйдің иелері, барлық жамандықты кетіріп, сіздерді толық тазалауды қалайды."

33:35 сағат

Мұсылман ерлер мен әйелдер, сенімді ерлер мен әйелдер, Аллаға бойұсынған ерлер мен әйелдер, шыншыл ерлер мен әйелдер, сабырлы және тұрақты ерлер мен әйелдер, өзіне-өзі жан сақтайтын ерлер мен әйелдер, садақа беретін ерлер мен әйелдер, ораза ұстап, нәпсісін тыйған ерлер мен әйелдер, ұяттылығын сақтайтын ерлер мен әйелдер, Алланы көп зікір ететін ерлер мен әйелдер – олар үшін Алла кешірім мен ұлы сыйлық дайындаған. Ол былай деп айтқан: "Мен Пайғамбардан неге Құран біз туралы, ерлер туралы айтқандай айтпайды деп сұрадым. Бір күні түстен кейін шашымды тарап жатқанда, менбардан оның даусы естілді де, қатты таңқалдым. Мен асыққаннан шашымды жинап, жақсырақ еститін бөлмеге жүгірдім."