Винфрид Зебальд: Жазушы, ғалым және тыңшы

Кіріспе

Неміс жазушысы және ғалымы (1944–2001)
ФБР-дің қос агенті

Винфрид Георг Себальд (18 мамыр 1944 – 14 желтоқсан 2001), W. G. Sebald немесе (өз қалауынша) Макс Себальд деп танылған неміс жазушысы және ғалымы. 57 жасында қайтыс болған кезде, "The New Yorker" журналының мәліметінше, ол "әлемдік әдебиетке ерекше үлес қосқаны үшін кеңінен танылды". Оның әкесі 1929 жылы Рейхсверге қосылып, нацистер кезінде Вермахтта қызмет еткен. Әкесі 1947 жылға дейін соғыс тұтқыны болып, жақын араласпайтын адам болып қалды; анасының әкесі, шағын қала полиция қызметкері Йозеф Эгельхофер (1872–1956), оның балалық шағындағы ең маңызды ер адам болды. Себальд Оберстдорф мектебінде оқып жүргенде Холокост туралы суреттер көрсетілді және олар көргендерін қалай түсіндіруге ешкімнің білмейтінін еске алды. Кейіннен Холокост және еуропалық модернизм, әсіресе соғыс және қуғын-сүргін әдістері, оның туындыларындағы басты тақырыптарға айналды. Себальд алдымен Фрайбург университетінде, содан кейін Швейцариядағы Фрибург университетінде неміс және ағылшын әдебиетін оқыды, онда ол 1965 жылы диплом алды. 1966 жылдан 1969 жылға дейін Манчестер университетінде лектор болып жұмыс істеді. Бір жылға Швейцариядағы Сент-Галленге мұғалім болып жұмыс істеу ниетімен оралды, бірақ орналаса алмады. Себальд 1967 жылы австриялық Утеге үйленді. 1970 жылы Шығыс Англия университетінде (UEA) оқытушы болды. Ол 1973 жылы "Мифтің қайта жандануы: Альфред Дёблиннің романдарына қатысты зерттеу" тақырыбындағы диссертациясымен PhD дәрежесін аяқтады. Себальд 1986 жылы Гамбург университетінен хабилитация алды. 1987 жылы ол UEA-да Еуропа әдебиеті кафедрасының профессоры болып тағайындалды. 1989 жылы ол Ұлыбритания әдебиет аударма орталығының негізін қалаушы директоры болды. Ол UEA-да Уиммондам және Порингленд қалаларында тұрды.

Соңғы жыл

2001 жылы «Аустерлиц» (неміс және ағылшын тілдерінде) жарық көргені Себальдтың бүкіл әлемге әйгілі болуына ықпал етті: «Аустерлиц халықаралық деңгейде зор қуанышпен қарсы алынды; әдеби сыншылар оны шумен мақтап, кітап Себальдты заманауи классик ретінде орнықтырды». Ол болашақта Әдебиет бойынша Нобель сыйлығын алуға үміткер деп есептелді. Оның абыройы артып, одан әрі өсіп келе жатқандықтан, Батыс Еуропаның әдеби мекемелері мен радио бағдарламалары оған үлкен қызығушылық танытты. Германия, Австрия, Бельгия, Нидерланды, Ұлыбритания және АҚШ газеттері мен журналдары оны сұхбатқа шақырып, мақалалар жарыққа шығарды. 2001 жылдың маусым айында Андреас Доршельге жазған хатында, бір сапардан оралғаннан кейін жаңа сапарға аттанғанын айта келіп: «Мен тыныштық таппаймын, қорқамын», - деп жазды. Себальд туа біткен жүрек жеткіліксіздігінен хабардар болған еді; 2001 жылдың тамызында АҚШ-тан келген бір кісіге өзін «жақын арада кету керектігін білетін адам» деп сипаттады. Себальд 2001 жылдың желтоқсан айында Норвич маңында жүргізіп бара жатып қаза тапты. Бұл жайт әдеби ортаны үлкен қайғыға ұрды. Себальд апаттан аман қалған қызы Аннамен бірге саяхаттап жатқан. Апаттан шамамен алты ай өткен соң сот медициналық сараптамасы бойынша Себальд жүрек талмасынан қайтыс болған, содан кейін көлігі бағытын жоғалтып, қарсы қозғалып келе жатқан жүк көлігімен соқтығысқан. В. Г. Себальд өмір сүрген жеріне жақын Фрамингем графтығындағы Сент-Эндрю шіркеуінің маңына жерленген.

Тақырыптар мен стиль

Себальдтың шығармалары көбінесе есте сақтау мен есте сақтауды жоғалту (жеке және ұжымдық) және ыдырау (цивилизациялардың, дәстүрлердің немесе материалдық заттардың) тақырыптарымен айналысады. Олар, ең алдымен, екінші дүниежүзілік соғыстың салдарымен және оның неміс халқына тигізген әсерімен санасуға, оны әдеби тұрғыдан қарастыруға жасалған тыраштар. "Жарамсыздықтың табиғи тарихы" (1999) еңбегінде ол неміс қалаларының соғыс кезіндегі бомбалауы және неміс жазуында оған лайықты жауап болмауы туралы эссе жазды. Оның Холокостқа қатысты алаңдаушылығы бірнеше кітабында еврейлермен жеке байланыстарын нәзікпен зерттеу арқылы көрінеді. Германияның саяси және интеллектуалдық қауымдастығынан өзгеше, Себальд Холокостың ерекшелігін жоққа шығарды: «Немістердің салдарынан туған апатты, қаншалықты қорқынышты болса да, бірегей оқиға деп есептемеймін – ол Еуропа тарихынан белгілі бір логикамен дамыды, содан кейін сол себепті Еуропа тарихына сіңіп кетті». Сондықтан Себальд әдеби шығармаларында Холокосты әрдайым қазіргі Еуропа тарихының контекстінде орналастыруға тырысты, тіпті Германияға ерекше назар аудармауға ұмтылды. Себальд 1950-1970 жылдардағы Батыс Германия әдебиетінің бағытын, Генрих Бёлль мен Гюнтер Грасс сияқты авторларды мүлдем қабылдамады: «Мен соғыстан кейінгі неміс романын оба сияқты жек көремін». Ол қасақана қарсы позиция алды. Себальдтың ерекше және жаңашыл романдары (олар көбінесе жай ғана «проза» деп аталады) қасақана көне стильде және күрделі тілмен жазылған (Аустерлицтегі бір бөлімінде 9 беттік сөйлем бар). Себальд ағылшын тіліне жасалған аудармаларды (негізінен Антеа Белл мен Майкл Хулз жасаған) тығыз бақылады. Оларға «Vertigo», «The Emigrants», «The Rings of Saturn» және «Austerlitz» кіреді. Олар фактінің (немесе көрінетін фактінің), естеліктердің және ойдан шығарылғанның ерекше және кең ауқымды қоспасымен ерекшеленеді, көбінесе тікелей иллюстрациялаудың орнына, повестьке контраст жасап тұратын, анық емес қара-ақ фотосуреттермен толықтырылады. Оның романдары Еуропаны аралап саяхаттайтын кезінде жасалған бақылаулар мен естеліктер ретінде ұсынылады. Оларда сондай-ақ құрғақ және әзіл-қалжыңға толы юмор бар. Себальд сонымен қатар үш поэзия кітабының авторы: «For Years Now with Tess Jaray» (2001), «After Nature» (1988) және «Unrecounted» (2004).

Sebald's works are largely concerned with the themes of memory and loss of memory (both personal and collective) and decay (of civilizations, traditions or physical objects). They are, in particular, attempts to reconcile himself with, and deal in literary terms with, the trauma of the Second World War and its effect on the German people. In On the Natural History of Destruction (1999), he wrote an essay on the wartime bombing of German cities and the absence in German writing of any real response. His concern with The Holocaust is expressed in several books delicately tracing his own biographical connections with Jews. Contrary to Germany's political and intellectual establishment, Sebald denied the singularity of the Holocaust: "I see the catastrophe caused by the Germans, dreadful as it was, by no means as a singular event – it developed with a certain logic from European history and then, for the same reason, ate itself into European history." Consequently, Sebald, in his literary work, always tried to situate and contextualize the Holocaust within modern European history, even avoiding a focus on Germany. Sebald completely rejected the mainstream of Western German literature of the 1950s to 1970s, as represented by Heinrich Böll and Günter Grass: "I hate [ ] the German postwar novel like pestilence." He took a deliberate counter stance. Sebald's distinctive and innovative novels (which he mostly called simply: prose ("Prosa")) were written in an intentionally somewhat old fashioned and elaborate German (one passage in Austerlitz famously contains a sentence that is 9 pages long). Sebald closely supervised the English translations (principally by Anthea Bell and Michael Hulse). They include Vertigo, The Emigrants, The Rings of Saturn and Austerlitz. They are notable for their curious and wide ranging mixture of fact (or apparent fact), recollection and fiction, often punctuated by indistinct black and white photographs set in evocative counterpoint to the narrative rather than illustrating it directly. His novels are presented as observations and recollections made while travelling around Europe. They also have a dry and mischievous sense of humour. Sebald was also the author of three books of poetry: For Years Now with Tess Jaray (2001), After Nature (1988), and Unrecounted (2004).

Шығармалары

1988 жылғы "Табиғаттан кейін". Лондон: Хамиш Хамильтон. (Nach der Natur. Ein Elementargedicht) Ағылшын тілінде басылған, 2002 ж.
1990 жылғы "Айбау". Лондон: Харвилл. (Schwindel. Gefühle) Ағылшын тілінде басылған, 1999 ж.
1992 жылғы "Эмигранттар". Лондон: Харвилл. (Die Ausgewanderten. Vier lange Erzählungen) Ағылшын тілінде басылған, 1996 ж.
1995 жылғы "Сатурнның сақиналары". Лондон: Харвилл. (Die Ringe des Saturn. Eine englische Wallfahrt) Ағылшын тілінде басылған, 1998 ж.
1998 жылғы "Ауылдағы орын". (Logis in einem Landhaus) Ағылшын тілінде басылған, 2013 ж.
1999 жылғы "Жаратылыстанудың табиғи тарихы туралы". Лондон: Хамиш Хамильтон. (Luftkrieg und Literatur: Mit einem Essay zu Alfred Andersch) Ағылшын тілінде басылған, 2003 ж.
2001 жылғы "Аустерлиц". Лондон: Хамиш Хамильтон. (Austerlitz) Ағылшын тілінде басылған, 2001 ж.
2001 жылғы "Жылдар бойы". Лондон: Short Books. 2003 жылғы "Белгісіз Лондон" (Хэмиш Хамильтон). (Unerzählt, 33 Texte) Ағылшын тілінде басылған, 2004 ж.
2003 жылғы "Кампо Санто". Лондон: Хамиш Хамильтон. (Campo Santo, Prosa, Essays) Ағылшын тілінде басылған, 2005 ж.
2008 жылғы "Жер мен су арқылы: таңдалған өлеңдер, 1964–2001". (Über das Land und das Wasser. Ausgewählte Gedichte 1964–2001.) Ағылшын тілінде басылған, 2012 ж.

Әсерлер

Хорхе Луис Борхестің шығармалары, әсіресе "Тарбаға түйілген бақша" және "Тлон, Укбар, Орбис Тертиус" Себальдқа зор әсер етті. ("Тлон мен Укбар" "Сатурн сақиналарында" кездеседі.) Соңғы курсында болған әңгімеде Себальд Готфрид Келлер, Адалберт Стифтер, Генрих фон Клейст және Жан Полды әдеби үлгілері ретінде атады. Ол австриялық романист Томас Бернхардтың да өзінің туындыларына үлкен ықпал еткенін айтты, сондай-ақ Кафка мен Набоковқа шығармаларында құрмет көрсетті (Набоковтың кейіпкері "Көшпенділердің" барлық төрт бөлімінде де кездеседі).

Sebaldweg ("Себальд жолы")

Жазушының естелігі ретінде 2005 жылы Вертах қаласы он бір шақырымдық серуендеу жолын құрды. Ол Оберхохтағы шекара бекетінен (1159 м) Вертахтағы Грунтенсее көшесіндегі 3 нөмірдегі В.Г. Себальдтың туған үйіне (915 м) дейін созылады. Бұл маршрут В.Г. Себальдтың "Шарлану" ("Schwindel. Gefühle") шығармасының соңғы бөлімі – "Отанға оралу" повесіндегі баяндамашы жүрген жолмен сәйкес келеді. Жол бойында кітаптан алынған мәтіндері бар алты стела орнатылған, олар тиісті жер-сипаттамалық орынға, сондай-ақ Себальдтың басты тақырыптарының екеуі – отқа және Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан адамдарға сілтеме жасайды.

Себальд Копсе

Норвичтегі Шығыс Англия университетінің аумағында, 2003 жылы В. Г. Себальдтың отбасы есіміне отырғызған мыс шұбатының айналасын дөңгелек ағаш орындық қоршап тұр. Бұл аймақ, жазушының бұрынғы студенттері сыйлаған басқа да ағаштармен бірге "Себальд тоғайы" деп аталады. "Сатурн сақиналарына" ұқсас пішіндегі орындықта, "Unrecounted" ("Айтылмаған") атты өлеңнің соңғы алдындағы шумағынан алынған жазу бар: "Unerzählt bleibt die Geschichte der abgewandten Gesichter" ("Айтылмаған қалпында қалады бұрылған бет-әлпеттердің тарихы").

Сабыр (Себальдтан кейін)

2011 жылы Грант Джи автордың Шығыс Англия аймағындағы жолы туралы "Сабырлық (Себальдтан кейін)" деректі фильмін жасады.

Жалпы және келтірілген дереккөздер

Арнольд, Хайнц Людвиг (ред.). В. Г. Себальд. Мюнхен, 2003 (Text+Kritik. "Әдебиет журналы" (Zeitschrift für Literatur). IV, 158). Кітапнама қоса берілген. Биус, Тимоти. "Әдеби ландшафт дегеніміз не? Имманенттілік және форманың этикасы". differences, 16 том, № 1 (көктем, 2005), 63–102. Себальд және Фланнери О’Коннордың туындыларындағы ландшафтқа қатысты мәселелер талқыланады. Бигсби, Кристофер. Холокостты еске түсіру және қиялдау: Естелік тізбегі. Кембридж, Кембридж университетінің баспасы, 2006. Блэклер, Диан. В. Г. Себальдты оқу: Оқиға және бағынбаушылық. Camden House, 2007. Брюер, Тео, "Ең жақсыларының бірі. W. G. Sebald (1944–2001)" T. B., Kiesel & Kastanie. Жаңа өлеңдер мен әңгімелер, YE басылымы, 2008. Денхам, Скотт және Марк МакКулло (ред.). В. Г. Себальд: Тарих, естелік, травма. Берлин, Walter de Gruyter, 2005. Грамли, Джон, "Өлгендермен әңгіме: Себальд, тіршілік және қарапайым өмір философиясы", European Legacy, 16,4 (2011), 505–518. Джейкобс, Кэрол. Себальдтың көрігі. Нью-Йорк: Columbia University Press, 2017. Лонг, Дж. Дж. В. Г. Себальд: Кескін, мұрағат, қазіргі заман. Нью-Йорк, Columbia University Press, 2008. Лонг, Дж. Дж. және Энн Уайтхед (ред.). В. Г. Себальд: Сынақ серігі. Эдинбург, Edinburgh University Press, 2006. МакКулло, Марк Р. В. Г. Себальдты түсіну. Оңтүстік Каролина университетінің баспасы, 2003. Патт, Лизе және т.б. (ред.). Себальдты іздеу: В. Г. Себальдтан кейінгі фотосурет. ICI Press, 2007. Себальдтың кескіндерін пайдалану туралы эсселер жинағы, Себальдтан шабыттанған суретшілердің жобалары. Уайли, Джон. "В. Г. Себальдтың көлеңкелі географиясы". Cultural Geographies, 14,2 (2007), 171–188. Заслов, Джерри. "В. Г. Себальд және жер аударылу естелігі: жер аударылу және қайта орналасу космогониясының фотосуреттері". Interdisciplinary Crossroads журналы, 3 том (№ 1) (сәуір, 2006). Руппрехт, Кэролайн. “Жібекқұрттар мен концентрациялық лагерьлер: В. Г. Себальдтың «Сатурн сақиналары» және «Аустерлиц»”. Азиялық синтез: Азиялық-неміс авангардындағы жаңа кездесулер, Peter Lang, 2020. 33–54 беттер.

Arnold, Heinz Ludwig (ed.). W. G. Sebald. Munich, 2003 (Text+Kritik. Zeitschrift für Literatur. IV, 158). Includes bibliography. Bewes, Timothy. "What is a Literary Landscape? Immanence and the Ethics of Form". differences, vol. 16, no. 1 (Spring 2005), 63–102. Discusses the relation to landscape in the work of Sebald and Flannery O'Connor. Bigsby, Christopher. Remembering and Imagining the Holocaust: The Chain of Memory. Cambridge, Cambridge University Press, 2006. Blackler, Deane. Reading W. G. Sebald: Adventure and Disobedience. Camden House, 2007. Breuer, Theo, "Einer der Besten. W. G. Sebald (1944–2001)" in T. B., Kiesel & Kastanie. Von neuen Gedichten und Geschichten, Edition YE 2008. Denham, Scott and Mark McCulloh (eds.). W. G. Sebald: History, Memory, Trauma. Berlin, Walter de Gruyter, 2005. Grumley, John, "Dialogue with the Dead: Sebald, Creatureliness, and the Philosophy of Mere Life", The European Legacy, 16,4 (2011), 505–518. Jacobs, Carol. Sebald's Vision. New York: Columbia University Press, 2017. Long, J. J. W. G. Sebald: Image, Archive, Modernity. New York, Columbia University Press, 2008. Long, J. J. and Anne Whitehead (eds.). W. G. Sebald: A Critical Companion. Edinburgh, Edinburgh University Press, 2006. McCulloh, Mark R. Understanding W. G. Sebald. University of South Carolina Press, 2003. Patt, Lise et al. (eds.). Searching for Sebald: Photography after W. G. Sebald. ICI Press, 2007. An anthology of essays on Sebald's use of images, with artist's projects inspired by Sebald. Wylie, John. "The Spectral Geographies of W. G. Sebald". Cultural Geographies, 14,2 (2007), 171–188. Zaslove, Jerry. "W. G. Sebald and Exilic Memory: His Photographic Images of the Cosmogony of Exile and Restitution". Journal of the Interdisciplinary Crossroads, Vol. 3 (No. 1) (April 2006). Rupprecht, Caroline. “Silkworms and Concentration Camps: W. G. Sebald’s The Rings of Saturn and Austerlitz” Asian Fusion: New Encounters in the Asian German Avant garde, Peter Lang, 2020. 33 54.