Кіріспе

Самоалық Жаңа Зеландия саясаткері (1952–2021)

Тайто Филипп Ханс Филд (26 қыркүйек 1952 – 23 қыркүйек 2021) – Самоада туған Жаңа Зеландиялық кәсіподақ жетекшісі және саясаткер. 1993 жылдан 2008 жылға дейін Оңтүстік Окленд сайлау округінің Парламент мүшесі болған Филд, Пасифика тегінен шыққан Жаңа Зеландияның алғашқы депутаты еді. 2003–2005 жылдары лейбористер басқарған үкіметте Кабинетке кірмейтін министр болды. Пара алу және әділетті сот процесіне кедересі келтіргені үшін айыпталғаннан кейін Филд 2008 жылғы Жаңа Зеландияның жалпы сайлауында жеңіліске ұшырады. 2009 жылдың тамызында ол айыптаудың бір бөлігі бойынша кінәлі деп танылды және 2009 жылдың қазан айында алты жылға бас бостандығынан айырылды.

Ерте өмір

Апиада, сол кездегі Батыс Самоа аумағының астанасында дүниеге келген ол 1975 жылы Саваии, Самоадағы Манасе ауылының матай (ең жоғары басшы) атағын алды. Оның тегі – самоалық, Кук аралдары, неміс, ағылшын және еврей ұрпақтарынан тараған. Лейборист партиясында болған кезінде ол Пасификалық Жаңа Зеландиялықтар үшін жол ашқан тұлға болды. 1970 жылдары Жаңа Зеландияның Қаржы министрлігінде жұмыс істеді, содан кейін Қонақ үй, Аурухана және Ресторандар кәсіподағы мен Қызметкерлер кәсіподағының (қазіргі E tū) өкілі болып қызмет етті.

Парламент мүшесі

Филд алғаш рет 1993 жылғы сайлауда Оңтүстік Оклендтен Отара округінен сайланғанда Парламент мүшесі болды. Ол 1990 жылы зейнеткерлікке шыққан Колин Мойлді алмастыру үшін Отарадан кандидат болды, бірақ 1990 жылы Лейбористерге қарсы болған өзгерістер салдарынан Ұлттық партияның Тревор Роджерсіне жеңіліп қалды. 1996 жылы Дэвид Лангеден кейін Мангере округінен депутат болып сайланды. 2002 жылы Тынық мұхиты аралдары мәселелері, әлеуметтік қызметтер және әділет жөніндегі парламенттік хатшы болып тағайындалды. 2003 жылдан 2005 жылы қызметтен алынғанға дейін Тынық мұхиты аралдары мәселелері жөніндегі министрдің орынбасары, әлеуметтік даму және жұмыспен қамту жөніндегі министрдің орынбасары, және әділет жөніндегі министрдің орынбасары лауазымдарын атқарды. 2005 жылдың қыркүйек айында өткен жалпы сайлауда Филд өзінің ең жақын қарсыласы, Ұлттық партияның Клем Симишінен 16 000-нан астам дауыспен басымдықпен жеңіске жетті. Бұл Жаңа Зеландиядағы кез келген сайлау округіндегі ең үлкен басымдық көрсеткіші болды.

Мүдделер қақтығысы туралы мәлімдемелер

2005 жылдың қазан айында Филд депутат ретіндегі ықпалын дұрыс пайдаланбаған деген айыптарға байланысты туған дау-дамайлар салдарынан министрлік лауазымдарынан айырылды. Атап айтқанда, ол Парламент мүшесі ретінде Самоадағы үйінде плитка төлеуші ретінде жұмыс істеген, тұрғын емес адамға жұмыс рұқсатын алу үшін лауазымын пайдаланған деп айыпталды, бұл жұмысшы сағаттық жалақысын төмендетілген тарифпен алған. Сондай-ақ, Филд сайлау округіндегі аз қамтылған әлеуметтік жәрдемақы алушылармен жасаған жылжымайтын мүлік мәмілесі үшін жеңілдікпен баға алуға өзінің лауазымын пайдаланғаны да айтылды. Жүргізілген тергеу оны мүдделер қақтығысынан ақтап, бірақ оның осы оқиғаларға қатысты шешімдерін сынады. 2006 жылдың 27 тамызында Жаңа Зеландия телеарнасының «Жексенбі» бағдарламасында орынсыз мінез-құлыққа қатысты тағы да айыптаулар жасалды, осыған байланысты премьер-министр Хелен Кларк Филдтің депутаттыққа қайта баға беруін қажет етті. Полиция келесі күні Филдтің иммиграциялық өтініштерге көмектесу арқылы пайда тапқаны туралы мәлімдемелер бойынша тергеу бастады. Лейборист партиясы Филдті парламенттен мерзімізсіз, жалақысымен демалысқа жіберді. Филд бұқаралық ақпарат құралдарына болашақ сайлауда Лейборист партиясына қарсы түсуі мүмкін екенін мәлімдегеннен кейін, 2007 жылдың 13 ақпанында Лейборист партиясы Филдті партиядан шығаруға қадам жасады.

Тәуелсіз

2007 жылдың 14 ақпанында Филд Лейбористік партиясының парламенттік фракциясынан ресми түрде шығарылды. Бұл туралы Өкілдер палатасының спикері Маргарет Уилсон хабарлады. Лейбористік партиясынан толығымен шығаруға бағытталған әрекеттерге жол бермес үшін Филд 2007 жылдың 16 ақпанында өкілдігінен түсіп, тәуелсіз депутат ретінде парламентке оралды, бірақ үкіметтің заңнамалық бағдарламасын қолдайтынын мәлімдеді. Дегенмен, 21 ақпанда ол Жасыл партиясының депутаты Сью Брэдфордтың 1961 жылғы Қылмыстық кодекс 59-бабына түзету енгізу жөніндегі депутаттық заң жобасына қарсы дауыс берді (Балаларды тәртіпке келтіру туралы 2007 жылғы заңды қараңыз).

Жаңа саяси партия

2007 жылдың сәуірінде Филд The Sunday Star Times газетіне отбасылық құндылықтар негізінде жаңа саяси партия құратынын мәлімдеді. Филд балаларға жазалауды қорғауды жою туралы Сью Брэдфордтың заң жобасына қарсылықты "христиандық халықтың күшеюі" мысалы ретінде келтірді және "Бос орын бар, саяси партияға қажеттілік бар, адамдар жаңа мүмкіндік іздеп жүр" деді. Филд сондай-ақ "Destiny Church" саяси партиясының жетекшісі Ричард Льюиспен, "Destiny New Zealand" партиясымен ықтимал одақ туралы келісімдер өткізді. 2008 жылдың қаңтар айында Филд Жаңа Зеландия Тынық мұхиты партиясын тіркеуге кірісті. 2008 жылғы Жаңа Зеландияның жалпы сайлауында Филд 7126 дауыспен жаңа лейбористік депутат Уильям Сиоға жеңіліп қалды. Жаңа Зеландия Тынық мұхиты партиясы берілген партиялық дауыстардың 0,37% -ын ғана жинады, бұл тізім бойынша өкілдік алу үшін қажетті 5% шегінен әлдеқайда төмен болғандықтан, парламентте орын алмады.

Сыбайлас жемқорлық

2007 жылдың 24 мамырында полиция Филдке қарсы сыбайлас жемқорлық айыптарын қою үшін Жоғарғы Соттан рұқсат сұрайтынын мәлімдеді (Жаңа Зеландияда мұндай айыптамалар бойынша қажетті рәсім). Парламент мүшесінің сыбайлас жемқорлық және пара алу әрекеттері үшін максималды жаза – 7 жылға бас бостандығынан айыру. Егер Филд мүше болып қалғанда сотталса, оның парламенттік мандаты тоқтатылар еді. Полиция хабарламасынан кейін өткен баспасөз конференциясында Филд өзінің кінәсіз екенін мәлімдеді және айыптамалардың қаралуы кезінде, сондай-ақ полиция өтінішінен туындаған кез келген айыптамаға қарсы күресу ниетін білдірді. 2007 жылдың 5 қазанында Жоғарғы Сот полицияға Филдке жемқорлық бойынша айып тағуға рұқсат берді. Сыбайлас жемқорлыққа қатысты айыптаулардың ортасында болған тай плитка шебері Сунан Сириван Филдтің Самоадағы мүлігінде бір жыл жұмыс істегені үшін 200 000 доллар өтемақы талап ету үшін сотқа жүгінетінін хабарлады. Филд 2007 жылдың 26 қарашасында 15 пара алу және әділеттілікті бұрмалауға жасалған 25 әрекет бойынша сотқа келді және кепілдікпен босатылды, өзінің кінәлі екенін не жоқ екенін білдірмеді. 2008 жылдың ортасында өткен алдын ала тыңдаудан кейін, ол 40 айыптама бойынша Жоғарғы Сотқа жіберілді. 2009 жылдың 20 сәуірінде оның соты 35 айыптама бойынша басталды, оның 12-сі парламент мүшесі ретінде сыбайлас жемқорлық және пара алу, ал 23-і – әділеттілікті қасақана бұрмалау бойынша болды. 2009 жылдың 4 тамызында Филд Оклендтегі Жоғарғы Сотта 26 айыптама бойынша кінәлі деп танылды. Он адамнан тұратын қазылар алқасы Филдті 12 сыбайлас жемқорлық және пара алу айыптамасының 11-і және әділеттілікті бұрмалауға қатысты 23 айыптаманың 15-і бойынша кінәлі деп тапты. 2010 жылдың қарашасында Апелляциялық сот үкімді және жазаны күшінде қалдырды. 2011 жылдың маусымында Жоғарғы Сотта шағымды қарау басталды. 2011 жылдың 17 қазанында ол мерзімінен бұрын босатылды. Босатылғаннан кейін көп ұзамай, Жоғарғы Соттағы оның шағымы бірауыздан қабылданбады. Шағымның негізінде минималдық қорғаныс тұрды.

Заңсыз құрылыс

Филд және T P Field Developments Limited компаниясы (Филд осы компанияның екі директорының бірі және жалғыз акционері болған) Папатутудегі үйдің гаражын отбасылық бөлмеге, ал автотұрағын гаражға заңсыз түрлендіргенін мойындады және 2008 жылы оларға жалпы сомасы 20 000 доллар тұратын айыппұл салынды, сонымен қатар сот шығындары да өтелді.

Босатылғаннан кейін

Бостандыққа шыққаннан кейін Филд Жаңа Зеландия мен Самоада жылжымайтын мүлікті дамыту жобаларында жұмыс істеді және өмірбаянын жазуға кірісті. Филд 2021 жылдың 23 қыркүйегінде Оклендте 68 жасында дүние салды.