Кіріспе

Франктер патшалығының батыс бөлігі

Неустрия – ерте орта ғасырларда Франктер патшалығының батыс бөлігі, шығыс франк патшалығы – Аустразияға қарама-қарсы. Бастапқыда ол қазіргі Францияның солтүстігіндегі Луара және Сильва Карбонария арасындағы жерлерді қамтыды, оның ірі қалалары Париж, Орлеан, Тур және Суассон болды. Сондықтан, тұрғындары көбінесе римдік мәдениетке бейімделген. Кейіннен бұл термин Сена және Луара өзендері арасындағы шағын аймаққа, яғни Каролинг империясының және содан кейін Батыс Франкияның құрамдас бөлігі болған Неустрия патшалығына қатысты қолданылды. Каролинг патшалары бритондықтар мен викингтерге қарсы шекаралық герцогтік – Неустрия маркасын құрды, ол 10 ғасырдың соңында Капетия монархиясы орнағанға дейін сақталды, содан кейін Еуропалық саяси немесе географиялық атау ретінде маңызын жойды.

Меровингтер патшалығы

Неустрияның алдыңғы тамыры – римдік мемлекеттің қалдық бөлігі, Сойсон Корольдігі болды. 486 жылы оның билеушісі Сиагрий франк корольі Клодвиг I-ге Сойсон шайқасында жеңіліп, одан кейін аймақ франктардың бақылауына өтті. Клодвигтің ұрпақтарының аумақтарды үнемі бөліп-тарауы екі жүз жылдан астам уақыт бойы Неустрияны франк корольдігінің шығыс бөлігі – Аустразиямен дерлік тоқтаусыз соғыста ұстаған көптеген қарсыластықтарға әкелді. Соғыстарға қарамастан, Неустрия мен Аустразия бірнеше рет қысқа мерзімге бірікті. Алғашқысы – Клотер I билік еткен 558-562 жылдар аралығында болды. Билік үшін күрес Неустрия королі Фредегундамен жалғасты, ол король Хильперик I-нің жесірі (566-584 жылдары билік еткен) және жаңа король Клотер II-нің анасы (584-628 жылдары билік еткен), қатал соғыс ашты. 597 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін, оны Париж маңындағы Сен-Дени базиликасына жерледі. Клотер II Брунильда патшайымына қарсы күресті жалғастырды және ақыры 613 жылы Брунильданың ізбасарлары ескі патшайымды оған сатқанда жеңіске жетті. Клотер Брунильданы үш күн бойы соққыға байлап, содан кейін төрт жылқыға тізгінлеп, ақырында мүшелеп жыртып тастады. Клотер енді біріккен мемлекетпен билік етті, бірақ ол ұлы Дагоберт I-ді Аустразия королі етіп тағайындағаннан кейін бұл ұзаққа соқпады. Дагоберттің Неустрияға кіруі тағы бір уақытша бірігуге әкелді. Аустразияда Пиппинидтер әкімі Гримальд Ескі Зигеберт III-ті өз ұлы Хильдеберттің орнына асырап алуға мәжбүрлеп, төңкеріс жасауға тырысты, ол «Асырап алынған Хильдеберт» атанды. Гримальд пен оның ұлы Хильдеберт Неустрия әскерлерімен тұтқындалып, Парижде өлім жазасына кесілді. Осы жазалаудан кейін Хлодовик II Аустразия корольдігін Неустриямен қайта біріктірді, бірақ бұл уақытша болды. Клодвигтің ұлы Хлотар III билік еткен кезде немесе одан кейін көп ұзамай, Неустрия әулеті, оған дейін Аустразия әулеті сияқты, билікті өзінің сарай әкіміне тапсырды. 678 жылы Неустрия, әкім Эброин басшылығымен, австразиялықтарды соңғы рет бағындырды. 680 жылы Эброин өлтірілді. 687 жылы Аустразия корольінің сарай әкімі Герстальдық Пиппин Тертриде Неустриялықтарды жеңді. Неустрия әкімі Берхар көп ұзамай өлтірілді, ал Пиппиннің ұлы Дрого мен Берхардың жесірі Шампаньдық Анструд арасындағы некелік одақтан кейін (шамамен 690 жыл), Пиппин Неустрия сарайының әкімі ретіндегі өзінің позициясын бекітті. Пиппиннің ұрпақтары – Каролингтер екі патшалықты да әкімдер ретінде билеуді жалғастырды. Папа Стефан II-нің батасымен, 751 жылдан кейін Каролинг Пиппин Ұзақ Меровингтерді ресми түрде құлатып, империяны өз бақылауына алды, ол және оның ұрпақтары корольдер ретінде билік етті. Неустрия, Аустразия және Бургундия енді бір билік астында біріктірілді және ол тағы да әртүрлі шығыс және батыс бөлімдерге бөлінсе де, «Неустрия» және «Аустразия» аттары біртіндеп қолданыстан шықты.

Каролингтер патшалығы

748 жылы Пипин Ұзын және Карлман бауырлары кіші бауырлары Грифонға Неустриядағы он екі округті сыйлады. Бұл мемлекеттік бірлік ducatus Cenomannicus, яки Мэн герцогтығы деп аталды, және 9 ғасырға дейін ол Неустрияның регнумының (патшалығының) тағы бір атауы болды. 790 жылы Шарльмен бұл жерді өзінің екінші ұлы Кіші Карлға регнум (патшалық) ретінде берген кезде "Неустрия" термині "Сена мен Луара арасындағы жер" деген мағынаны алды. Осы кезде патшалықтың бас қаласы Ле-Манс болып көрінеді, онда Карлдың патша сарайы орналасқан еді. Каролингтер әулеті тұсында Неустрия патшасының басты міндеті – франктердің бретондықтар үстінен жоғарылығын қорғау болды. 817 жылы Людовик ІІ Тақуа Неустрияны өзінің үлкен ұлы Лотар І-ге сыйлады, бірақ 831 жылы оның бүлік көтергенінен кейін, ол оны Аквитанияның Пепин І-ге берді, ал соңғысының 838 жылы қайтыс болғаннан кейін Карл Батылға бұйырды. Неустрия, Аквитаниямен бірге, Верден шарты (843) бойынша Империядан бөлініп шыққан Карлдың Батыс Франк патшалығының маңызды бөлігін құрады. Карл 856 жылы Людовик Тілі келмейтінді патша етіп тағайындағанда, Ле-Манстағы өз сарайымен Неустрияда үлкен ұлын патшалыққа тағайындау дәстүрін жалғастырды. Людовик Бретань королі Эриспоның қызына үйленді және франктердің беделді тұлғаларының келісімімен Бретон монархынан регнум алды. Бұл Неустрияның осы кезде қаншалықты кішірейгенін көрсетеді, себебі ол Île de France және Парижді мүлдем қамтымайтын болды, Карл Батылдың орталық билігінен алыстап, Эриспоеге жақындады. Людовик – Неустрияға әкесі тағайындаған соңғы франк монархы, ал кейінгі Каролингтер арасында ұлдары үшін кіші патшалықтар құру практикасы әлсіреп кетті.

Каролингтердің маршы

861 жылы Каролинг патшасы Карл Тоқал Неустрия маркасын құрды, оны король тағайындаған вардендер, префекттер немесе маркграфтар басқарды. Бастапқыда екі марка болды: біреуі бретондықтарға қарсы, екіншісі – нормандарға қарсы, олар тиісінше Бретон маркасы және Норман маркасы деп аталды. 911 жылы Франция королі Роберт I екі марканың маркграфы болды және демарх атағын алды. Оның әулеті, кейінірек Капетингтер, 987 жылға дейін Неустрияның барлық аймағын биледі, содан кейін Хью Капет патшалыққа сайланды. Осы кезде Неустрияның қарасты графтары маркграфтардан күшті болып кетті және викингтер мен бретондықтардың шабуылдарының ең жоғары нүктесі өтті. Капетингтер кереметінен кейін маркграфтар тағайындалған жоқ және «Неустрия» еуропалық саяси термин ретінде маңызын жойды (бірақ кейбір аңгло-нормандық жылнамаларында сақталды және Генрих V тұсында Нормандияны Англияның иеленуімен теңестіріліп, Сент-Олбанс жылнамашысы Томас Уолсингемнің «Ypodigma Neustriae» еңбегінде қайта жаңғырды).

Тарихнама

Нестриялық көзқараспен жазылған қазіргі заманғы маңызды жылнамалар – Турский Григорийдің «Франктар тарихы», «Франктар тарихы» кітабы, Сен-Бертиннің жылнамасы, Сен-Васттың жылнамасы, Реймстік Флодоардың жылнамасы және Реймстік Ричердің «Галлиялықтардың қақтығыстары тарихы».