Кіріспе

Томас Луис Бергер (20 шілде 1924 – 13 шілде 2014) – американдық жазушы. Ең көп танылғаны – оның «Кішкентай Үлкен адам» атты пикарескалық романы және Артур Пенннің соңынан түсірген фильмі. Бергер өмірі бойы әртүрлі көркем жанрларды зерттеп, пайдаланды, оның ішінде қылмыстық роман, қатал детективтік әңгіме, ғылыми фантастика, утопиялық роман, сондай-ақ классикалық мифология, Артур жырлары және тіршілік үшін күрестің оқиғалары бар. Бергердің өткір әзіл-қалжыңы көптеген сыншыларды оны сатирик немесе «комедиялық» романист деп атауға итерді, бірақ ол мұндай сипаттамаларды қабылдаудан бас тартты. Оның жанкүйерлері оның таланты мен жетістіктері, әртүрлі жанрлардағы шеберлігі, тілді нақты қолдануы және терең ойлау қабілетіне қарамастан, жеткілікті бағаланбағанын жиі айтады.

Өмірбаян

Огайо штатының Цинциннати қаласында туған Томас Бергер жақын маңдағы Локленд қауымында өсті. 1943 жылы колледж оқуын тоқтата тұрып, АҚШ армиясына қатарына қосылды. Бергер Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Еуропада қызмет етті және Берлиндегі алғашқы американдық оккупациялық күштерінің медициналық бөлімінде болды. Бұл тәжірибелер кейіннен оның 1958 жылы жарық көрген "Берлинде есінен шыққан" атты тұңғыш романына негіз болды. Отанға оралғаннан кейін Цинциннати университетінде оқып, 1948 жылы B.A. дәрежесін алды. Содан кейін Колумбия университетінде ағылшын тілінен аспирантураны бітірді, бірақ диссертациясын аяқтамай, Жаңа әлеуметтік зерттеулер мектебіндегі жазушылар шеберханасына түсті. Онда ол 1950 жылы суретші Жанна Редпатпен танысып, үйленді. Ол сол кезде Рэнд әлеуметтік ғылымдар мектебінде кітапханашы болып жұмыс істеді, ал қысқа мерзімге "Нью-Йорк Таймс" индексінде де қызмет етті. Кейін Бергер "Popular Science Monthly" журналының редакторы болды және жазушылық карьерасының басындағы жылдары тәуелсіз редактор ретінде жұмыс істеді. Ақырында Бергер өзін толық уақыт жазуға арнады, әсіресе 1964 жылы оның үшінші кітабы "Кішкентай үлкен адам" кең танымал болғаннан кейін. Ол кейде әңгімелер, пьесалар немесе ғылыми емес мақалалар жазса да (соның ішінде "Esquire" журналының киносыншысы ретінде), Бергер романның ұзақ повесть түрін ұнатты және мансабы бойына сыншылардың жоғары бағасын алған көптеген кітаптар жазды. 1984 жылы оның "Қырқыс" кітабы Пулитцер сыйлығына ұсынылды, бірақ Пулитцер кеңесі олардың ұсынысын қабылдамай, оның орнына Уильям Кеннедидің "Темір шөп" кітабын таңдады. 1974 жылы Бергер Канзас университетінде тұрақты жазушы, ал 1975-1976 жылдары Саутгемптон колледжінде ерекше қонақ профессор болды. 1981 және 1982 жылдары Йель университетінде лекция оқыды, ал 1982 жылы Калифорния университетінің Дэвис қаласындағы регенттер лекторы болды. Оның қолжазбаларының жинағы Бостон университетінің Говард Готлиб мұрағаттық зерттеу орталығында сақтаулы. Бергер 1948 жылдан 1953 жылға дейін Нью-Йоркте тұрды, ал келесі он екі жылды Гадсон өзенінің жағасындағы қалада өткізді. Кейін ол Лондонда, Малибуда (Калифорния), тағы да Нью-Йоркте, Лонг-Айлендте және содан кейін Мэн штатындағы Маунт-Дезерт аралында тұрды, соңында Гадсон өзенінің жағасына қайта оралды. Ол 2014 жылдың 13 шілдесінде 90 жасқа толуға жеті күн қалғанда дүние салды.

Марапаттар мен құрметтер

Бергер 1962 жылы Диал стипендиясын алды. 1965 жылы ол "Литтл Биг Мэн" үшін "Ричард және Хинда Розенталь" сыйлығын, Ұлттық өнер және әдебиет институты сыйлығын және "Батыс мұрасы" сыйлығын алды. Рейнхарттың "Әйелдері" Бергерге Огайоана кітап сыйлығын жеңіп берді, ал ол 1984 жылы Пулитцер сыйлығының финалисі атанды. Лонг-Айленд университеті Бергерге 1986 жылы құрметті доктор дәрежесін (Litt. D.) берді.

Бейімделулер

Бергер ең әйгілі туындысы – 1964 жылы жазылған романынан түсірілген "Little Big Man" фильмі. 1970 жылы шыққан бұл фильмді Артур Пенн режиссерлік еткен, ал басты рөлдерді Дастин Хоффман мен Фей Дунавей сомдаған. Джон Белуши, Дэн Айкройд және Кэти Мориарти қатысқан "Қоңсылар" фильмі 1981 жылы көрсетілді. Билл Д'Элия 1989 жылы "Қырқыс" романының бейімделуін түсіріп, режиссерлік еткен. 1992 жылы жазылған "Зұлыммен кездесу" романының Самуэль Л. Джексон мен Люк Уилсон қатысқан фильмдік нұсқасы 2011 жылы түсіріліп, 2012 жылдың мамырында АҚШ кинотеатрларында көрсетілді. Оның "Басқа адамдар" атты пьесасы 1970 жылы Беркшир театр фестивалінде қойылған. Бергердің "Дентбигерде" радиоспектаклі 1981 жылы Вермонт мемлекеттік радиосынан таратылды.

Қосымша оқу және сын зерттеулер

Банкрофт, Колетт. Томас Бергер, «Кішкентай үлкен адам» кітабының авторы, ерекше дауысқа ие болды. Tampa Bay Times, 2014 жылдың 28 шілдесі (қош сөз). Барра, Аллен. Томас Бергер, «Кішкентай үлкен адам» кітабының авторы дүниеден озды. True West Magazine, 2014 жылдың 24 шілдесі (қош сөз). Гардина, Генри. Томас Бергердің «Өзіне сенбеушілік туындылары». The New Yorker, 2014 жылдың 30 шілдесі. Лэндон, Брукс. «Сақтауға асыққан құпия» және «Томас Бергер: Романға берілгендік», World & I, 2003 жылдың қазаны. Лэндон, Брукс. «Радикалды американдық», The Nation, 1977 жылдың 20 тамызы. Лэндон, Брукс. Томас Бергер: Салтанат. Los Angeles Review of Books, 2014 жылдың 25 шілдесі. Лэндон, Брукс. Томас Бергерді түсіну, Оңтүстік Каролина университетінің баспасы, 2009. Леман Хаупт, Кристофер және Уильям Макдональд. «Кішкентай үлкен адам» кітабының авторы Томас Бергер 89 жасында қайтыс болды. The New York Times, 2014 жылдың 21 шілдесі (қош сөз). Летем, Джонатан. «Екіұшты билеушілік», «Әсердің шабыты», Doubleday, 2011. Летем, Джонатан. «Жанкүйер хаты», The New York Times Book Review, 2012 жылдың 8 сәуірі. Малоун, Майкл. «Америка әдебиетінің кішкентай үлкен адамы», The Nation, 1980 жылдың 3 мамыры. Рууд, Джей. «Томас Бергердің «Артур Рекс»: Галахад және жердегі билік», Critique, 1984 жылдың қысы. Шикел, Ричард. «Ащы комедия», Commentary, 1970 жылдың шілдесі. Шикел, Ричард. «Томас Бергермен сұхбат», The New York Times Book Review, 1980 жылдың 6 сәуірі. Трахтенберг, Стэнли. «Бергер мен Барт: «Бөліну» комедиясы», Comic Relief, Иллинойс университетінің баспасы, 1978. Сара Б. Коэн редакциялаған. Тернер, Фредерик. «Мелвилл мен Томас Бергер: Романшы – мәдени антрополог», Centennial Review, 1969 жылдың қысы. Тернер, Фредерик. ««Кішкентай үлкен адамның» екінші онжылдығы», The Nation, 1977 жылдың 20 тамызы. Уорд, Эндрю. «Little Big Man's Man» сұхбаты, American Heritage, 1999 жылдың мамыр-маусымы.